Straaljagers in actie, luchthavens urenlang dicht: op steeds meer plekken in Europa zijn deze weken incidenten met drones. Zo werden er vannacht vijftien drones gezien boven een militaire basis in België. In München lag het vliegverkeer urenlang plat na meldingen over drones.
Demissionair minister Van Weel van Buitenlandse Zaken vermoedt dat we dit vaker gaan zien: “We moeten niet onnodig in paniek raken, maar hinderlijk is het wel.”
Volgens onderzoeker Bart van den Berg van Instituut Clingendael kijken we naar een hybride oorlog. “Rusland is ons aan het testen, maar we weten niet precies wat onderdeel is van die oorlogsvoering”, zegt hij. “Maar dát er Russische operaties plaatsvinden, is 100 procent zeker.”
Nieuwe fase
Dat er drones in de buurt van luchthavens worden gespot, is geen zeldzaamheid. Volgens de marechaussee zijn er tot nu toe dit jaar al 22 meldingen geweest van vermoedelijke drones bij Nederlandse vliegvelden. "Maar nadat Russische drones begin september het luchtruim van Polen hadden geschonden, staat Europa op scherp", zegt Van den Berg. "Ik denk dat we in een nieuwe fase zijn."
Wat weten we precies van de incidenten van de afgelopen weken? Een overzicht:
<h2>10 september (Polen)</h2>
In de nacht vliegen 21 drones het <a href="https://nos.nl/artikel/2581859-polen-russische-drones-neergehaald-regering-met-spoed-bijeen">Poolse</a> luchtruim binnen. Onder meer Nederlandse F-35 straaljagers komen in actie en halen er uiteindelijk vier neer. De andere zeventien crashen. Onder meer de NAVO en de Europese Unie wijzen naar Rusland, maar Rusland ontkent betrokkenheid.
<h2>13 september (Roemenië)</h2>
Boven <a href="https://nos.nl/artikel/2582322-polen-zet-weer-gevechtsvliegtuigen-in-vanwege-dreigende-drone-aanval">Roemenië</a> wordt een Russische drone gesignaleerd, dicht bij de Oekraïense grens. De drone vliegt niet over bewoond gebied en vormt volgens de Roemeense autoriteiten geen gevaar. Straaljagers worden ingezet om hem te verdrijven.
<h2>15 september (Polen)</h2>
In de Poolse hoofdstad <a href="https://nos.nl/artikel/2582631-poolse-autoriteiten-arresteren-twee-belarussen-vanwege-drone-boven-warschau">Warschau</a> vliegt een drone boven gebouwen van de overheid en een voormalig paleis. De drone wordt niet neergeschoten, maar wel naar de grond gebracht nadat de vermoedelijke bestuurders zijn gevonden. Twee mensen uit Belarus worden opgepakt.
<h2>22 september (Noorwegen en Denemarken)</h2>
De luchthavens van <a href="https://nos.nl/artikel/2583673-luchthavens-kopenhagen-en-oslo-weer-open-na-urenlange-sluiting-door-drones">Oslo en Kopenhagen</a> gaan urenlang dicht, omdat er meerdere drones worden gezien. Het is niet duidelijk wat voor drones dit zijn en waar ze vandaan komen. De Deense premier Frederiksen beschouwt de onbekende drones als "een serieuze aanval" op de Deense infrastructuur.
<h2>24 september (Denemarken)</h2>
Twee dagen later is het raak in de Deense stad <a href="https://nos.nl/artikel/2583929-opnieuw-hinder-in-luchtruim-denemarken-door-drones-klm-vlucht-omgeleid">Aalborg</a>. Daar is de luchthaven ruim drie uur afgesloten omdat er drones vliegen. Hoeveel precies en waar ze vandaan komen, is niet bekend. De Deense politie krijgt ook meldingen van drones boven Esbjerg, Sønderborg en de vliegbasis Skrydstrup. De Europese Commissie gaat ervan uit dat Russische drones het Deense luchtruim hebben geschonden. Het Kremlin spreekt dat tegen.
<h2>25 september (Duitsland)</h2>
In Noord-Duitsland worden drones gespot vlak bij de grens met Denemarken. Dat gebeurt in de noordelijke deelstaat <a href="https://nos.nl/artikel/2584784-verdachte-drones-vlogen-in-duitsland-over-parlementsgebouw-en-marinebasis">Sleeswijk-Holstein</a>. Ze vliegen<em> </em>boven een parlementsgebouw, marinewerf, energiecentrale en een academisch ziekenhuis. Ook nu is het onbekend waar de drones vandaan komen. De politie zegt dat meerdere onbemande toestellen parallel aan elkaar vlogen om het gebied en "kritieke infrastructuren" in kaart te brengen.
<h2>27 september (Denemarken)</h2>
Dit keer worden in het Deense <a href="https://nos.nl/artikel/2584217-opnieuw-drones-boven-denemarken-nu-boven-luchtmachtbasis">Karup</a> drones gespot. Daar ligt de grootste luchtmachtbasis van het land, waar alle Deense gevechtsvliegtuigen staan. Het zou volgens de politie gaan om twee "professionele, grote drones", die zowel binnen als buiten de omheining van de luchtmachtbasis vliegen. Opnieuw is het onduidelijk waar de drones vandaan komen.
<h2>27 september (Nederland)</h2>
Op Schiphol gaat de <a href="https://nos.nl/artikel/2584249-gespotte-drone-waardoor-polderbaan-dichtging-was-waarschijnlijk-een-ballon">Polderbaan</a> zo'n 45 minuten dicht, omdat piloten en vliegtuigspotters denken dat ze een drone hebben gezien. Volgens de marechaussee gaat het in dit geval zeer waarschijnlijk niet om een drone, maar om een ballon.
<h2>28 september (Noorwegen)</h2>
In Noorwegen worden meerdere vluchten <a href="https://nos.nl/artikel/2584475-vluchten-omgeleid-in-noorwegen-na-dronewaarnemingen">omgeleid</a> vanwege dronewaarnemingen. Het gebeurt in de buurt van een vliegveld in de provincie Troms, dat kort wordt gesloten. Eerder op de dag zijn ook drones gezien bij de luchthaven Brønnøysund. Waar de drones vandaan komen, blijft onduidelijk.
<h2>2 oktober (Duitsland)</h2>
Een aantal mensen doet melding van een drone boven de luchthaven van <a href="https://nos.nl/artikel/2584965-vliegverkeer-luchthaven-munchen-hervat-na-cancelen-vluchten-om-drones">München</a>. Aan het eind van de avond wordt het vliegverkeer stilgelegd. Dertig vluchten worden geannuleerd of omgeleid en bijna 3000 passagiers zitten vast op de luchthaven. Of het gaat om één drone of meer is niet duidelijk en ook is het onduidelijk waar ze vandaan komen.
<h2>3 oktober (België)</h2>
Boven een militair terrein in Elsenborn, in het oosten van het land, worden <a href="https://nos.nl/artikel/2584987-vijftien-drones-waargenomen-bij-militair-terrein-in-belgie">vijftien drones</a> waargenomen. De basis ligt zo'n 50 kilometer ten zuiden van de Nederlandse grens. Volgens de Belgische minister van Defensie, Theo Francken, loopt er een onderzoek. Er zijn nog geen concrete aanwijzingen dat Rusland erachter zou zitten.
De Russische president Poetin maakt ondertussen grappen over alle onrust die ontstaat over de drones in Europa. "Ik zal het niet meer doen", zei hij donderdag op een bijeenkomst in Sotsji. Volgens hem is dit een manier van de NAVO om de defensiebudgetten te verhogen.
Dat Rusland achter een aantal van deze incidenten zit, is volgens Clingendael-onderzoeker Van den Berg heel waarschijnlijk. "Rusland wil juist onrust creëren in de samenleving. Ze willen ons laten voelen dat we ook in Nederland onderdeel zijn van een groter conflict. Zo hoopt hij de steun aan Oekraïne te ondermijnen, dat we daar niet meer achter staan."
Van den Berg benadrukt wel dat we van lang niet elk incident weten of Rusland erachter zit. "We moeten zuiver blijven: bij elk incident moeten we dat onderzoeken. Het kan ook iemand met een hobbydrone zijn."
