Irak Bağımsız Yüksek Seçim Komisyonu, 11 Kasım’da Irak ve Irak Kürdistan Bölgesi’nde gerçekleştirilen parlamento seçimlerinin ilk resmi sonuçlarını açıkladı. Petrol zengini ülkede, ABD’nin 2003’te Irak’ı işgali ve Saddam Hüseyin’i devirmesinden bu yana altıncı kez düzenlenen seçimler, on yıllardır süren çatışmalar, yaygın yolsuzluk ve çöken altyapının olduğu bir ortamda yapıldı. 

Irak halkının önemli bir çoğunluğu, seçimlerin gerçek bir değişim getireceğine inanmıyor. Süreci üst düzey politikacılar ile bölgesel aktörlerin çıkarlarına hizmet eden bir platform olarak değerlendirenlerin sayısı hâlâ çoğunluğu oluşturuyor.

Seçimlere katılım oranı yüzde 56,08 olarak gerçekleşti; bu, 2021’deki yüzde 41,05’lik rekor düşük seviyenin ardından bir artış olsa da, geçmiş yıllara kıyasla hâlâ düşük bir oran. Seçimlere katılım oranları yıllara göre şu şekilde gerçekleşmişti: 2005’te yüzde 79,62, 2010’da yüzde 62,40, 2014’te yüzde 60,50 ve 2018’de yüzde 44,50. 

Ülkenin 45 milyonu aşan nüfusu, genç nüfus artışı ve ekonomik bozulma nedeniyle büyük sosyoekonomik zorluklarla karşı karşıya. Nüfusun on yıl içinde 50 milyona ulaşması bekleniyor. Ama seçmenlerin uluslararası basına söylediklerinde öne çıkanlar seçimin de ruh halini yansıtıyor: “İnsanlar yoksul, yorgun ve ümitsiz”.

Sudani’nin zaferi ve bölgesel dağılımlar

Resmi olmayan sonuçlara göre, Başbakan Muhammed Şiya es-Sudani’nin liderliğindeki İmar ve Kalkınma Koalisyonu (Yeniden İnşa ve Gelişim) en yüksek oyu alarak birinci oldu ve 45 sandalye kazandı. Sudani, geçmişte İçişleri Bakanı ve İnsan Hakları Bakanı olarak görev yapmış, teknokrat kimliğiyle bilinen ılımlı bir Şii siyasetçi. Bağdat’ta eski Meclis Başkanı Muhammed Halbusi’nin Takaddum Partisi (Tekaddüm Cephesi) ikinci sırada yer alırken, eski Başbakan Nuri el-Maliki’nin Kanun Devleti Koalisyonu (Hukuk Devleti) üçüncü oldu. Sudani, Necef ve Kerbela kentlerinde de birinci sıraya yerleşti.

Kuzeyde, Kürdistan Demokrat Partisi (KDP) Musul’da oyların büyük kısmını alarak birinci parti oldu; Erbil ve Duhok’ta da çoğunluğu elde etti. Kürdistan Yurtseverler Birliği (KYB) ise Süleymaniye’de birinci, Erbil’de ikinci sırada yer aldı. Kerkük’te KYB 178 bin 629 oy ile 4 sandalye kazanırken, KDP 59 bin 294 oy ile 1 sandalye elde etti. Aynı kentte Takaddum 3, Birleşik Irak Türkmenleri Cephesi 2, Arap Koalisyonu 1 ve Azim Koalisyonu 1 sandalye kazandı. Kürdistan bölgesinde ayrıca Kürdistan İslami Birliği (Yekgirtû) oylarını artıran partiler arasında öne çıktı. 

Genel sandalye dağılımı şöyle: Şii liderliğindeki listeler en az 184 sandalye (%56), Sünni listeler 76 sandalye (%23) ve Kürt listeler 56 sandalye (%17). 

Detaylı sonuçlar arasında Hukuk Devleti 30, KDP 27, Tekaddüm Cephesi 27, Sadıkun (Sadıklar) 26, Bedir Teşkilatı 19, Ulusal Devlet Güçleri 18 ve KYB 18 sandalye ile dikkat çekiyor.

Seçimlerde üçte biri kadın olmak üzere 7 bin 740’tan fazla aday, 46 milyondan fazla insanı temsil edecek 329 sandalye için yarıştı. Adayların çoğu büyük siyasi partilere ve koalisyonlara mensupken, bu yıl sadece 75 bağımsız aday katıldı.

Sudani’nin mesajı ve ‘güç paylaşımı’ geleneği

Başbakan Sudani, zaferini kutlarken, “İttifakımız ‘İmar ve Kalkınma’ birincidir çünkü ‘önce Irak’ ilkesine bağlıdır. Irak, fedakar evlatlarının azmiyle her zaman önceliğimiz olmaya devam edecektir. Çalışma, inşa ve başarı yolculuğumuza destek veren halkımıza teşekkür ederiz” dedi. 

Sudani, tüm rakiplere koalisyonun açık olduğunu vurgulayarak, ülkenin çıkarlarını ön planda tutma ve seçim iradesine saygı gösterme çağrısında bulundu. Ayrıca, hükümetin iktidarı barışçıl bir şekilde devretmek için anayasal takvime bağlı kaldığını belirtti.

İşgal sonrası Irak’ta gelenek gereği, politik dengelere göre güçlü bir makam olan başbakanlık Şii bir Arap’a, parlamento başkanlığı Sünni bir Arap’a verilirken, büyük ölçüde törensel ve sembolik değeri olan cumhurbaşkanlığı görevi bir Kürt’e ayrılıyor. 

Sadr’ın boykotu ve İran’ın azalan nüfuzu

Irak’ın güçlü isimlerinden ve İran’a görece daha yakın olan Şii lider Mukteda es-Sadr, seçim sürecinin “yolsuzlukla lekelendiğini” öne sürerek boykot çağrısı yaptı. 2021’de en fazla sandalyeyi (73) kazanmasına rağmen hükümet kurma anlaşmazlıkları nedeniyle parlamentodan çekilen Sadr’ın destekçileri, seçim günü evlerinde aileleriyle vakit geçirerek boykota uydu. Bağdat’taki Sadr şehrinde yoğun güvenlik önlemleri alınırken, duvarlara Sadr’ın resimleri asıldı. Bu boykot, İran yanlısı grupların hesaplarını karmaşıklaştırdı; Sadr, ABD müdahalesini reddeden milliyetçi bir tabanı temsil ediyor. 

2002 Irak işgalinin ardından ve özellikle IŞİD’e karşı mücadele döneminde Irak’ta en büyük güç olan İran, son dönemlerde etkisi azalsa da Irak için hâlâ önemli bir role sahip. 

İran’ın Bağdat Büyükelçisi Muhammed Kazım Al Sadık, seçim sonucunu tebrik ederek, “Bu önemli adım, Irak halkının iradesinin yansımasıdır ve demokrasinin güçlenmesi ile kalkınma ve istikrar sürecinde yeni bir dönüm noktasıdır” dedi. Ancak İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, seçim sürecinde Irak halkını “herhangi bir dış müdahaleye” karşı uyararak, ABD’nin İran yanlısı Şii gruplara baskısını “zararlı ve istikrarsızlaştırıcı” olarak nitelendirdi. 

Seçimler sürecinde İran medyasının temkinli tutumu, geçmişteki dil ve üslubuyla mukayese edildiğinde İran’ın yeni dönemde daha temkinli bir rota izleyeceği yorumlarına neden oldu.

Sudani hükümeti, Tahran’ın etkisinden uzaklaşmaya çalışırken, ABD ve Arap ülkeleriyle ilişkilerini dengeliyor. 

ABD seçimden önceki dönemde, Haşdi Şabi içindeki dört fraksiyonu terör örgütü ilan etti ve Irak bankalarına yaptırımlar uyguladı. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu da BM Genel Kurulu’ndaki konuşmasında Hamas ve Hizbullah’ın yanısıra Haşdi Şabi’yi de hedef aldı. Bu çabaların, İran etkisini kırmak amacıyla yapıldığı ve seçimlere de yansıdığı ifade ediliyor. ABD, Haşdi Şabi’nin rakiplerine (Kürdistan Bölgesel Yönetimi dahil) destek verdiğini açıklamış ve Irak’ın bir karar vermesi konusunda açıklamalar yapmıştı…

 

Bölgesel aktörler ve olasılıklar

Seçimden sonraki süreç, İran’ın yeni hükümet üzerindeki nüfuzunu koruyup koruyamayacağına ve ABD’nin bunu zayıflatıp zayıflatamayacağına sahne olacak. ABD, İran destekli milisleri silahsızlandırma veya entegre etme konusunda Bağdat’ı zorluyor, zira bu gruplar ABD ve İsrail açısından tehdit unsuru olarak görülen “Direniş Ekseni” ile hareket ediyor.

Ancak hem Lübnan’da Hizbullah’ın aldığı darbeler hem de Suriye’de Esad’ın düşmesiyle birlikte Direniş Ekseni’nin aldığı darbeler, Irak’taki İran yanlısı Şii hareketleri de zorlamış durumda. İran, İsrail ile olan savaştan sonra çöken nükleer altyapısını onarmaya çalışırken Irak’taki kuvvetini de yeniden tasarlamak istiyor. 

Irak Kürdistan Bölgesi’nin, ABD’nin Irak’taki İran etkisine karşı denge unsuru bir rol oynayabileceği diğer ihtimaller arasında. Erbil ABD, Türkiye, İran ve Körfez ülkeleriyle açık iletişimlere sahip. Suudi Arabistan’ın angajmanı ise ekonomik başlıklara odaklanıyor: Elektrik altyapısı, lojistik koridorlar ve enerji yatırımlarıyla Irak’ı farklı dinamiklere yakınlaştırabilir. Hem İran’ın hem de Irak’taki İran yanlısı Şii güçlerin elindeki en büyük zorluk Irak halkının çöken altyapı ve ekonomik bunalımlardan dolayı yaşadığı sıkıntılar. ABD ve Körfez sermayesinin de en büyük taahhütü yine bu başlıklara odaklanıyor. Riyad, Irak’ın ihtiyaç duyduğu ekonomik ve siyasi katkıyı sağlayarak, nüfuzunu Sünni ağların ötesine taşıyabilir. Burada da ılımlı Şii liderler devreye giriyor. 

Irak’ta yeni dönem İran’ın dış politikadaki kararlarıyla şekillenecek gibi görünüyor. ABD ve Suudi sermayesi ile yeni bir sayfa açması beklenen Irak sermayesi, seçimi kazanan ılımlı Şii liderlerle yoluna devam edecek. Başbakan Muhammed Şiya es-Sudani’nin liderliğindeki İmar ve Kalkınma Koalisyonu (Yeniden İnşa ve Gelişim) en yüksek oyu alarak birinci oldu ve 45 sandalye kazandı. Hükümeti kurması için son seçimde ciddi gelişme kat eden Sadıkun hareketi yeni bir ortak olabilir Sudani için. Sadıkun hareketinin ABD karşısında net bir tavır ortaya koymamış olması da bu olasılıkları güçlendiriyor. 

Iraklı emekçiler seçimlere yoksulluk, yorgunluk ve geleceksizlikle girdikleri bu yeni dönemde kendi kaderlerini ele almadıkları sürece ABD ve Körfez sermayesinin kendileri için çizecekleri bir gelecekle karşı karşıyalar.