Japonya Başbakanı Sanae Takaiçi, göreve geldikten kısa süre sonra 31 Ekim’de Güney Kore’nin Gyeongju kentinde düzenlenen Asya Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) zirvesi kapsamında Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ile gülümseyerek görüşürken görüldü.

O anların fotoğrafını  X hesabında paylaşan Takaiçi, ilerleyen günlerde Tayvan adası ile ilgili adımları nedeniyle Çin’in tepkisini çekti.

Çin’in tepkisini çeken bir başka adım Takaiçi’nin yine X hesabından yaptığı bir paylaşımda, zirve kapsamında görüştüğü Tayvan’ın APEC temsilcisi Lin Şinyi’den “Tayvan Başkanlık Ofisi Kıdemli Danışmanı” olarak bahsetmesi oldu. 

Çin Halk Cumhuriyeti, “tek Çin” politikası gereği Tayvan adasını ayrı bir ülke değil, Çin anakarasının bir parçası olarak görüyor ve aksi yöndeki ifadelere sert yanıtlar veriyor. Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü de 1 Kasım’da yaptığı açıklamada Japon liderin “Çin’in Tayvan bölgesinin” APEC temsilcisi ile bilinçli olarak görüştüğünü ve bu gibi adımların “bağımsız Tayvan” güçlerine çok yanlış sinyaller verdiğini söyledi.

Çin’in Tayvan hassasiyeti ortadayken yaşanan benzer bir gelişme daha ipleri gerdi. Japonya Hükümeti, Tayvan’ın gayriresmi büyükelçiliği gibi çalışan Taipei Ekonomik ve Kültürel Temsilcilik Ofisi’nin eski başkanı Şie Cinting’e Japonya’nın en prestijli madalyalarından olan Yükselen Güneş Nişanı verdi.

Askeri doktrinde sessiz değişim

Bu gerilim sürerken 7 Kasım’da Japonya Parlamentosu’na seslenen Takaiçi bu kez Tayvan’a dönük bir askeri müdahalenin Japonya’nın varlığını da tehdit edeceğini ve buna seyirci kalamayacaklarını söyleyerek bir kez daha Çin’in tepkisi çekti.

Takaiçi bu açıklama ile 2015 yılında yapılan ve “ülkenin varlığını tehdit eden” durumlarda Başbakan’a Japonya Öz Savunma Güçleri’ni görevlendirme yetkisi veren bir düzenlemeye göndermede bulunuyordu. 

İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra ordusu dağıtılan Japonya, 1954 yılında kurulan, günümüzde yaklaşık 220 bin kişiden oluşan ve görev alanı sadece iç güvenlik konuları ile sınırlandırılan Öz Savunma Güçleri’ni normal bir orduya dönüştürme arayışında ve zaman zaman bu yönde kamuoyu oluşturmak için girişimlerde bulunuyor. 

Çin’den ‘kafa kesmeli’ tehdit

Çin’in Osaka Başkonsolosu Şue Cian 8 Kasım’da yaptığı X paylaşımında Tayvan adını anmasa da “izinsiz uzanan boyun tereddüt etmeden kesilip atılmalıdır” mesajıyla sert bir çıkışa imza attı. Şue bu paylaşımı daha sonra silse de Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Lin Cian paylaşımı savunmakta tereddüt etmedi. 

Bu tarihten itibaren Çin’in Tayvan konusuna müdahil olmaya çalışan ülkelere dönük tepkileri artarak sürdü. 

Lin 10 Kasım günü yaptığı basın toplantısında önce 43 ülkeden 290 milletvekilinin oluşturduğu ve Çin Halk Cumhuriyeti karşıtı bir politika izleyen Parlamentolar Arası İttifak oturumunda Tayvan temsilcisinin dinlenmesine tepki göstererek Avrupa Parlamentosu’nu ve Almanya’yı “tek Çin” politikasından sapmamaları  konusunda uyardı.

Lin, Japon liderin söylediğinin aksine, Tayvan’a yönelik askeri müdahalenin Öz Savunma Güçlerini’ni kullanmayı meşrulaştırmayacağını hatırlatarak Tayvan sorunun nasıl çözüleceğinin ve yeniden birleşmenin nasıl sağlanacağının Çin’in kendi meselesi olduğunu ve bu konuda bir dış müdahaleyi asla tolere etmeyeceklerini vurguladı.

Lin verdiği demeçte bu yılın Çin halkının Japon saldırganlığına karşı zaferinin 80. yılı olduğunu da hatırlatarak Takaiçi’nin demeçlerinin İkinci Dünya Savaşı sonrası düzene karşı bir provokasyon ve Çin-Japonya ilişkilerine ciddi bir darbe anlamına geldiğini ifade etti.

Gerilim neden şimdi tırmanıyor?

Tayvan üzerinden Çin’i sıkıştırmak, ABD’nin temel politikalarından biri. Japonya ise bölgede ABD’nin en önemli müttefiklerinden. Hatta Trump 28 Ekim’de gerçekleştirdiği Japonya ziyaretinde ABD-Japonya ittifakını “dünyanın en güçlü ittifakı” olarak tanımladı ve Japon liderin kendisine önemli miktarda askeri teçhizat sipariş ettiğini söyledi.

30 Ekim’de Trump ve Şi’nin Busan zirvesinde iki tarafın durumu yumuşatma ihtiyacının da parçası olarak Tayvan sorunu iki taraf için de “makul” demeçlerle geçiştirilmişti.

Ancak Takaiçi’nin çıkışları ile başlayan süreç ABD için çok da müdahil olmadan fayda elde edebileceği bir şekilde ilerliyor. Trump Çin’in Tayvan’ı işgal edeceğini pek güçlü bir ihtimal olarak görmediğini söyleyedursun, ABD Tayvan’a 330 milyon dolarlık savaş uçağı satışını onayladı.

Bölgeyi yakından takip eden herkesin izlediği eğilimlerden biri de Japonya’nın yeniden askeri kapasitesini artırma çabaları. Geçtiğimiz yıllarda “Asya NATO’su” tartışmaları ile alevlenen süreçte ABD, Çin karşısında elini güçlendirecek bir ittifak sistemi kurma ve tüm bölgeyi militarize etme peşinde.

Ancak bunun önünde tek tek ülke parlamentolarının aşamayacağı kolektif engeller de var. İkinci Dünya Savaşı sonrası kurulan uluslararası düzen, Japonya’nın askersizleştirilmesini de barındırıyordu. Ardından emperyalist kampın bir parçası olarak Japonya yeniden kapsandı ve attığı iki atom bombasına rağmen ABD’nin önemli bir müttefiki haline geldi. 

Bir başka uluslararası engel de “tek Çin” politikası ile ilgili. Çin Devrimi’nin ardından Tayvan adasına kaçan Çan Kay Şek liderliğindeki “Çin Cumhuriyeti” uzun süre Birleşmiş Milletler’de Çin’i temsil etmiş ve Çin Halk Cumhuriyeti dışlanmıştı. Ancak ÇHÇ-Sovyetler Birliği gerilimini fırsat olarak değerlendiren ABD, Kissinger eliyle yürüttüğü gizli diploması sonucu 1971’de BM’deki Çin koltuğunun Tayvan’daki Çin Cumhuriyeti’nden alınarak anakaradaki Çin Halk Cumhuriyeti’ne verilmesini sağladı ve 1979 yılında da Çin Halk Cumhuriyeti’ni resmen tanıdı. 

Bu tarihten sonra ise “tek Çin” politikası gereği çok küçük birkaç ülke hariç tüm dünya, Çin Halk Cumhuriyeti’ni tek meşru Çin otoritesi olarak gördü. ABD ve bazı başka emperyalist ülkeler resmen tanımadıkları Tayvan adası ile çeşitli ekonomik ve askeri ilişkiler kursa da uluslararası alan köklü bir değişime uğramadan ya da silahlar çekilmeden Çin’in Tayvan üzerinden sıkıştırılmasının da bir sınırı var.

Takaiçi’nin başbakan seçilmesinin ardından tırmanan gerilimde kişisel olarak Çin karşıtı olmasının da payı bulunuyor. Hatta her zaman seçilen Japonya başbakanına tebrik mesajı gönderen Şi Cinping, bu nedenle Takaiçi’ye tebrik mesajı yollamamıştı.

Çin’in resmi ağızlardan “ateşle oynayan o ateşte yanar”, “Çin, kendisine yönelik düşmanca tutumlara çok sert yanıtlar verme kararlılığındadır” gibi demeçler vermesinde Takaiçi’nin gelecekteki provokasyonlarını sınırlama niyeti de bulunuyor.

Ancak asıl gerekçe yıllardır kendini hissettiren bir eğilimi baskılama ve Çin’in başına bir kez daha “Japon saldırganlığı”nın bela olmasını engelleme çabası olarak not edilebilir. Rusya Federasyonu Güvenlik Konseyi Sekreteri Sergey Şoygu da RIA Novosti’ye verdiği demeçte, İkinci Dünya Savaşı sonrası kurulan düzeni hatırlatan Çin’e benzer şekilde, Japon başbakanın demeçlerinin açıkça tarihsel revizyonizm amacı güttüğünü vurguladı.