Yeni yılda asgari ücretin ne olacağı konusu, günümüzde de emekçiler açısından tartışılan konuların başında geliyor. Çeşitli uzmanlar, asgari ücrete yapılacak zam oranıyla ilgili tahmini görüşler açıklıyorlar.

Merkez Bankası’nın 2026 yılı için öngördüğü enflasyon hedefi yüzde 16. Banka, 2025 yılı sonu itibariyle de enflasyon oranının yüzde 24 olarak gerçekleşeceğini öngörüyor ancak tahmin bandını yüzde 29’a kadar da çıkarabiliyor.

AKP Hükümeti’nin Orta Vadeli Programı’nda da 2025 yılı sonu itibariyle enflasyon oranı yüzde 28,5 olarak öngörülüyor. Öte yandan uluslararası finans kuruluşları da asgari ücrete 2026 yılında yüzde 20’lik bir zam yapılacağı öngörüsünde bulunuyorlar.

Sosyal güvenlik uzmanları da, yüzde 20 ile yüzde 28,5 aralığında bir artışın beklendiğini ifade ediyorlar. Bu durumda halen net 22 bin 104 lira olan asgari ücretin 2026 yılında 26 bin lira ile 28 bin lira arasında olabileceği tahmin ediliyor.

AKP Hükümeti’nin ücretleri baskılama politikası, gerek bu yılki kamu sözleşmelerinde ve gerekse memur maaşlarının belirlenmesinde ortaya konmuş oldu. Hükümet, genelde hedeflenen enflasyon oranına göre, yani TÜİK’in (Türkiye İstatistik Kurumu) sahte enflasyon oranları üzerinden bir artışı öngörüyor.

Bakanlık ‘top çeviriyor’

Bilindiği gibi asgari ücret işçi, işveren ve hükümet temsilcilerinden oluşan 15 kişilik bir komisyonun kararıyla belirleniyor. Bu komisyonda, genellikle hükümet ve işveren ortak hareket ettiğinden işçi kesiminin talebinin bir ağırlığı bulunmuyor.

O nedenle işçi kesimini – en fazla üyeye sahip olduğu gerekçesiyle – temsil eden Türk-İş bile sonunda bu komisyon toplantılarına katılmayacağını ifade etti. 2026 asgari ücretini hükümet ve işverenin birlikte belirlemesinin bir anlamı da kalmayacak.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan, geçenlerde yaptığı bir açıklamada, sendikaları suçlayarak “Somut bir şeyle gelmiyorlar karşımıza. Taleplerini, isteklerini anlayabilmek için diyalog kuruyoruz” diye konuştu.

Oysa Türk-İş dahil diğer işçi konfederasyonları Hak-İş ve DİSK de, komisyonun oluşumunda işçi kesiminin tüm konfederasyonlar açısından üyeleri oranında temsil edilmesini ve asgari ücretin saptanmasında hükümet ve işveren kesiminin ağırlığının giderilmesi görüşünü savunuyor.

Hak-İş, Almanya örneğini vererek komisyonda sadece işçi ve işveren temsilcilerinin bulunmasını talep ediyor. DİSK ise, asgari ücretin ülke çapında toplu pazarlıkla belirlenmesini, uyuşmazlık halinde de grev hakkının söz konusu olması gerektiği görüşünü ortaya koyuyor.

Üçlü Danışma Kurulu toplantısı

Aralık ayında bir araya gelecek komisyon toplantısı öncesinde işçi, işveren ve hükümet temsilcilerinden oluşan Üçlü Danışma Kurulu, Asgari Ücret Tespit Komisyonu’nun işleyişini ele almak üzere 22 Ekim 2025 günü bir araya geldi. Taraflar, toplantıda komisyonun temsil dengesi ve karar süreçleri üzerine görüş alışverişinde bulundu.

Kurul, Çalışma Genel Müdürü Mehmet Baş başkanlığında Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nda toplandı. Toplantıya, Türk-İş Genel Başkan Yardımcısı Ramazan Ağar, TİSK Genel Sekreteri Akansel Koç, ayrıca Hak-İş ve DİSK temsilcileri katıldı. Toplantıda somut bir sonuç ortaya çıkmadı.

Asgari ücretin kapsamı

Halen ülkemizde 17 milyona yakın çalışanın nerdeyse yarısı asgari ücretle geçiniyor. Yani, asgari ücret, ortalama ücret haline gelmiş bir durumda bulunuyor. Öte yandan asgari ücret, sadece bu ücretle çalışanları değil prime esas kazancın saptanması açısından emekli olacakların aylıklarını, işsizlik ödeneğinin belirlenmesindeki rolüyle de işsiz kalanları yakından ilgilendiriyor.

Ayrıca Anayasa’nın 55. maddesi gereğince asgari ücretin saptanmasında tüm çalışanların geçim koşulları dikkate alındığından memurları da ilgilendirdiği ortaya çıkıyor. Ayni madde de devletin “çalışanlar” denilerek işçi ve memurun da en alt düzeyde bir geçim standardına sahip olmasındaki yükümlülüğü ifade ediliyor.

Görüldüğü gibi asgari ücret meselesi, işçilerle birlikte memurları, emeklileri, işsizleri, yani toplumun büyük bir kısmını ilgilendiriyor. Kuşkusuz böyle bir bakış, tüm bu kesimlerin ortak mücadelesinin de gerekliliğini ortaya koyuyor.

Üç ölçüt

Asgari ücretin saptanmasında sendikalar yönünden özellikle üç ölçütün gündeme geldiği görülüyor. Yoksulluk sınırı dikkate alınarak bir ailede en az iki kişinin çalıştığı öngörülürse asgari ücretin yoksulluk sınırının yarısı kadar olması öneriliyor. Yani bir eve en az yoksulluk sınırı kadar ücretin girmesi gerekiyor.

Yoksulluk sınırı, Türk-İş’in 2025 Eylül sonu verilerine göre 91 bin 109 TL’dir. Yarısı 45 bin 555 TL eder. DİSK de, zaman zaman bu bağlamda asgari ücretin en az yoksulluk sınırının yarısı kadar olması görüşünü savunuyor.

Diğer bir ölçüt ise, asgari ücretin kamu kesimindeki toplu sözleşmeler bağlamında en az ücret alan işçinin aylığına denk gelecek şekilde belirlenebilmesi görüşüdür. Yani asgari ücret, kamudaki en düşük ücret kadar olmalıdır. Vergi yükü düşüldüğünde halen en düşük kamu işçisinin net ücreti 36 bin 960 TL’dir.

Son bir ölçüt ise, asgari ücretin en düşük memur maaşı düzeyinde olmasıdır. Anayasadaki tanıma da uygun olarak çalışanlar açısından işçi ve memurun en düşük ücret düzeyinin birbiriyle aynı olması gerekiyor. Halen en düşük memur maaşı da, aile yardımı dahil 50 bin 503 TL’dir.

Memur maaşıyla bağlantı

Geçmiş dönemde, yani 1974’ten itibaren asgari ücretle en düşük memur aylığı arasında yasal bir bağlantı vardı. En düşük memur aylığı, asgari ücretten daha düşük olamazdı. Şimdi ise çok tersine bir durum var.

En düşük memur aylığı 50 bin 503 TL, asgari ücret ise 22 bin 102 TL’dir. Yani en düşük memur aylığı, asgari ücretin iki mislinden fazladır. Diğer bir ifadeyle asgari ücret, en düşük memur aylığının yarısından da daha aşağı bir düzeye inmiştir.

Şimdi ise bu ilişkinin mantığını dikkate alarak asgari ücretin en düşük memur aylığından daha az olmayacağı yönünde sendikaların bir baskı yaratması da gerekiyor.

Yönetmelik ne diyor?

Aslında asgari ücret, çalışanın insanca yaşamasını sağlayacak bir ücret olmalıdır. Bu bağlamda, gıda harcamaları dahil barınma, ısınma, eğitim, sağlık dahil zorunlu ihtiyaçların karşılandığı bir ücret düzeyi gereklidir.

Nitekim, Asgari Ücret Yönetmeliği’nde de buna benzer bir tanım söz konusudur. Yönetmelik şöyle diyor:

“Asgari ücret, işçilere normal bir çalışma günü karşılığında ödenen ve işçinin; gıda, konut, giyim, sağlık, ulaşım ve kültür gibi zorunlu ihtiyaçlarını günün fiyatları üzerinden asgari düzeyde karşılamaya yetecek miktarda belirlenen ücrettir.”

Tabii bu tanımda, günümüz koşulları dikkate alınarak konut kavramını ısınma, aydınlanma ihtiyaçlarını da içerecek şekilde düşünmek gerekir. Keza “zorunlu ihtiyaçlar” kavramından hareketle eğitim ihtiyacını da bunun içinde saymak uygundur. Ayrıca tek işçi değil, ILO (Uluslararası Çalışma Örgütü) standartlarına göre aile dikkate alınmalıdır.

Asgari ücreti, toplumun büyük bir kısmını ilgilendirmesi açısından ülke çapında grev hakkını da içeren bir toplu pazarlık olarak görmek, uygun bir yaklaşımdır. Ancak burada, kısa vadede anayasayı, yasal düzenlemeleri de gerekçe göstererek asgari ücretin en düşük memur maaşı kadar olmasını savunmanın da uygun olduğu görülüyor…