AKP’nin “Aile Yılı” ilan ettiği 2025’te sona geliniyor. Yaklaşık bir yılın ardından gelinen nokta, Azerbaycan dönüşü uçakta Cumhurbaşkanı Erdoğan’a soruldu.

Sonuçlardan memnun değildi. Doğurganlık oranının düşük olmasından yakındı, “Bu bir intihardır” dedi. Devamında el yükseltti, bu defa 5 çocuk istedi:

“Nüfus artış hızında şu anda maalesef 1,7’deyiz. Bunu çözmemiz lazım. Türkiye’nin nüfus artış hızının böyle bir konuma gelmesi hazmedilemez. Boşuna en az 3 çocuk demiyoruz. Niye en az 4 çocuk olmasın, 5 olmasın?”

Erdoğan’a göre bu tablonun ardında “sezaryen komplosu”ndan , “eşcinsellik propagandası”na dek onlarca sebep var ama sadece bir şey yok: Ekonomi.

Yani Cumhurbaşkanına göre kendi karnını doyuramayan, her ay kirasını ve faturasını zor ödeyen, işten atılma korkusuyla yaşayan, devlet hastanesinde tedavi olamayan birinin, 5 çocuğun bakım masrafını karşılaması mümkün.

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı da “her çocuk rızkıyla doğar” diyerek Erdoğan’ın izinden gitti ve 2026’da sosyal yardımlarda kesintiye gitme kararı aldı.

‘Aile Yılı’ sosyal yardımları tırpanlayarak final yapacak

Evrensel‘in bugün yayımladığı haberinde sunduğu verilere göre, kadınları ve çocukları kapsayan programların bütçedeki payı azaltıldı. 2026 bütçesinde kadının güçlendirilmesi başlığı altında bir kadın için günde 51 kuruş ayrıldı.

Maliye Bakanlığı patronlara sağlanan teşvikleri artırırken, bütçede “tasarruf” görevi de sosyal yardımlara kaldı.

İlk hedef çocuklar. Özellikle kız çocuklarının eğitimi için ayrılan şartlı nakit transferlerinde kesintiye gidilecek. Bakanlık 3,8 milyon çocuğa verdiği ortalama 117 lira yardımı 2,6 milyon çocuğa düşürmeyi hedefliyor. Bu programlarda kız çocuklarına maksimum 150 lira aylık yardım yapılıyordu.

işsiz yurttaşların sağlık hizmetinden yararlanabilmesini sağlayan Genel Sağlık Sigortası da hedefte. Bakanlık bu kapsamda  aylık 1004 lira ödeme yaptığı 9,7 milyon kişinin sayısını 8 milyona düşürmeyi planlıyor.

Elektrik desteğinin, 4,1 milyon haneden 2,8 milyon haneye düşürülmesi planlanıyor. Bakanlık 2 kişilik haneler için 194 lira, 3 kişilik aileler için ödediği 260 lira ve 4 kişilik aileler için ödediği 320 lirayı 1,3 milyon haneden kesecek. Bu kesintiler yılbaşından itibaren uygulanacak olan elektrikte faturalarındaki gizli zamla eş zamanlı olarak yürürlüğe girecek.

Ayrıca aylık bağlanan yaşlıdan 5 bin, engellilerden 4 bin, engelli yakınlarından 3 bin ve eşi vefat eden kadınlardan 6 bin kesintiye gitmeyi planlıyor.

Beş kardeşin ölümünde yoksulluğun izi vardı

Bu kesintilerin nelere yol açabilir anlamak için 1 yıl öncesine bakmak yeterli.

Aras Bulut, Masal Işık, Aslan Miraç, Funda Peri, Fadime Nefes… Beşi de kardeşti. En küçüğü bir yaşındaydı, en büyüğü beş. Hepsi 11 Kasım gecesi İzmir Selçuk’ta bir baraka yangınında hayatını kaybetti.

Anne hurda toplayarak geçiniyordu. Baba cezaevindeydi. Kadın o gece çocuklarına “Ekmek alıp geleceğim” deyip dışarı çıkmıştı.

Çocukları, ısınmaları için açık bıraktığı bozuk bir sobanın yanında bırakmak zorunda kaldı. Soba devrildi, yangın çıktı.

AKP Grup Başkanvekili Özlem Zengin, “Her konuyu dönüp dolaşıp paraya bağlıyorsunuz” diyerek sorumluluğu reddetti. Anne “yaşam tarzı” üzerinden hedef alındı, “madde bağımlısı” olduğu yalanı yayıldı.

Oysa anne, sadece yoksuldu. Yalnızdı. Devletin “koruması altındaki” beş çocuk, aslında devletin ilgisizliğinin kurbanıydı.

Yangını çıkaran sobaydı belki ama öldüren, yoksulluktu. Devlet “yap” dediği 5 çocuğu yaşatamadı. 

Geriye kalan çıplak gerçek şu: AKP istiyor ki yalnızca zenginler çocuk sahibi olsun.

Sorun sezaryen değil, sefalet

Türkiye’de doğurganlık oranlarının düşmesinin nedeni, Erdoğan’ın söylediği gibi “sezaryen komplosu” ya da “eşcinsellik propagandası” değil.

Devletin ücretsiz sunduğu hemen her hizmet paralı hale getirildi. Hastaneye giden yurttaş fark ücretiyle, çocuğunu okula gönderen servis ve yemek parasıyla, ilaç alan eczane katkı payıyla baş başa. Devletin sunduğu kreş sayısı parmakla sayılacak kadar az. Belediyeler eliyle işletilen ücretsiz gündüz bakım evleri de yeterli değil. Özel kreşlerin fiyatlarıysa orta gelirli bir ailenin bütçesini tek başına sarsacak düzeyde. Hayat pahalılığı karşısında ücreti eriyen, fahiş kiralarla barınmanın imkansız hale gelen, temel gıdalara erişimin her geçen gün zorlaşan bir yurttaş, bırakın beş çocuğu, bir çocuğun bile bakım masrafını göze alamıyor.

Bakıma yardımcı olacak bir aile büyüğü yoksa, bu durum çoğu zaman kadının işten ayrılıp yıllarca evde kalması anlamına geliyor. Yani “çocuk yapmak” çoğu kadın için “işinden, gelirinden ve bağımsızlığından vazgeçmek” demek.

Oysa çözüm bunun tam aksinde. Ailenin ve evin bakım yükü kadınların üzerinden alınmalı. Türkiye Komünist Partisi’nin “Kadın” başlıklı çözüm belgesinde vurgulandığı gibi, her mahalleye ücretsiz kreşler, gündüz bakım evleri ve yaşlı bakım merkezleri açılmalı.

Ücretsiz yemekhaneler ve çamaşırhaneler kurulmalı; ev işleri, bireylerin sırtına yüklenen bir angarya değil, kamusal bir hizmet olarak örgütlenmeli. Eğitim ve sağlık tamamen parasız olmalı. İnsanlar “çocuğum hastalanırsa ne yaparım, okul masrafını nasıl öderim” diye düşünmemeli.

Kadınlar da “doğum sonrası işe geri dönebilir miyim, dönersem maaşım düşer mi” kaygısı taşımamalı. Ancak bu koşullarda insanlar geleceğe güvenle bakabilir, çocuk sahibi olmayı bir yük değil, umut olarak görebilir.