Een operatie onder narcose, mét sneetjes en hechtingen, zónder echte behandeling. Bij een wetenschappelijk experiment in het MST-ziekenhuis Enschede is het kop of munt voor patiënten met ernstige buikklachten. Want de helft van de proefpatiënten krijgt een ingreep, de andere helft wordt zonder behandeling weer dichtgehecht. De proef moet aantonen of de echte operatie werkt of dat een placebo misschien wel net zo effectief is.
In België kijken ze met verbazing naar de proef: hoe ethisch is zo’n experiment met mensen?
Het experiment is bedoeld voor patiënten met de zeldzame aandoening MALS, bij wie de darmslagader wordt afgekneld. Tijdens een operatie kan dit verholpen worden. Maar onder vaatchirurgen in Nederland is discussie over het nut van de operatie, want wetenschappelijk bewijs voor de effectiviteit ontbreekt. “De enige mogelijkheid om dat aan te tonen, is met een nepoperatie”, zegt onderzoeksleider en vaatchirurg Bob Geelkerken.
Voor jonge vrouwen met ernstige buikklachten is meedoen met dit experiment de enige kans op een behandeling in Nederland. Drie jaar geleden ging de eerste patiënt onder het mes. De 26-jarige Evi van Wijchen deed ook mee:
Bij medicijnonderzoek is een controlegroep met een placebo heel gebruikelijk, maar bij operaties niet. In Nederland is het aantal studies met nepoperaties op één hand te tellen.
“Klachten die eigenlijk niet te meten zijn, zoals pijn, jeuk, en misselijkheid, kun je moeilijk objectief vaststellen. Bij subjectieve klachten is het belangrijk om zeker te weten dat de verbetering echt door de operatie komt, en niet door iets anders”, zegt vicevoorzitter Jan van Lanschot van de CCMO, die toeziet op dit soort wetenschappelijk onderzoek met mensen.
De lat voor zo’n proef met mensen ligt hoog. Er zijn allerlei ethische dilemma’s, zoals het risico op complicaties. “Medisch gezien veroorzaak je met een nepoperatie zinloos letsel bij je patiënt, maar wetenschappelijk gezien is het essentieel om bewijs te krijgen of een operatie wel of niet effectief is”, zegt Van Lanschot.
De medisch-ethische toetsingscommissie weegt dit af. Maar hun argumenten om deze proef toe te staan, blijven geheim. De commissie zegt tegen Nieuwsuur hierover niets te kunnen delen.
Computer bepaalt het lot
De patiënten in de controlegroep ondergaan een operatie die zo veel als mogelijk lijkt op de échte operatie. Ze krijgen met een viltstift stippellijntjes op hun buik getekend en gaan onder narcose. “Dan vertrekt iedereen die er niet is om de patiënt te opereren van de OK. De ramen gaan dicht. Een computer bepaalt of dit een echte of een neppe operatie wordt”, zegt Geelkerken.
De computer bepaalt ook hoe lang het schouwspel duurt. “Die zegt dan: je moet 75 minuten wachten, 83 minuten. En dan doen we dus al die tijd niets. Ik mag mijn telefoon niet opnemen, niet mailen.”
Alle patiënten krijgen pas over een aantal jaar te horen of ze wel of niet zijn behandeld. En juist dat aspect vinden sommige zieke patiënten onethisch. Die willen behandeld worden, en niet het risico lopen om een nepoperatie te krijgen. Daarom wijken ze soms uit naar het buitenland, zoals Duitsland en België. Daar wordt de aandoening MALS wel geopereerd in publieke ziekenhuizen.
Hoogleraar en vaatchirurg Inge Fourneau ziet iedere week een Nederlandse patiënt in haar ziekenhuis in Leuven. Haar patiënten melden een betere kwaliteit van leven na behandeling. Ze kijkt met argwaan naar de studie in Enschede. “We stellen hier patiënten bloot aan een schijnoperatie die meer risico’s kent dan een proef met een placebomedicijn. De risico’s zijn misschien niet groot, maar ze zijn er wel.”
Ze vindt de drang naar wetenschappelijk bewijs ten koste gaan van de patiënt. “Om de patiënt dan geen behandeling aan te bieden, dat vind ik disproportioneel.”
Vaatchirurg Geelkerken vindt het experiment verdedigbaar. “Als er twijfel is of een behandeling bij mensen schade aan kan doen en er is twijfel of de behandeling werkt, is het dan ethisch om die behandeling te adviseren? Nee, dat vind ik niet. Dan moet je eerst uitzoeken of de behandeling werkt.”
Hij hoopt met zijn proef te kunnen bewijzen dat de behandeling werkt. Daarvoor moet de echte behandeling 40 procent effectiever zijn dan de placebo-variant.
Eerder bleek al uit onderzoek van NOS Stories en Nieuwsuur hoe wanhopige patiënten onverklaarbare buikklachten vaker hun toevlucht zoeken tot artsen in het buitenland:
Experiment met mensen: placebo-operatie enige optie voor patiënten met buikklachten 2026 IUSTITIA.BG – Investigations 2009-2026 2026-02-18 16:14:21 Laatste nieuws, wereldnieuws, landsnieuws, belangrijkste nieuws, laatste nieuws, belangrijkste, laatste van de dag, Justitie, Petar Nizamov, Veren, Petar Nizamov- Veren, Justitie bg, iustitia.bg, iustitia, iusticia, usticia, onderzoek, Boergas, Bulgarije, nieuws, breaking news, nieuws van de dag, nieuws van vandaag, nieuws van vandaag, Bulgarije nieuws, Het nieuws uit Bulgarije, blitz nieuws, top nieuws, belangrijkste, meest besproken, laatste nieuws, Boyko Borisov, nieuws, weer, coronavirus, nieuws, nieuws, weer, facebook, youtube, facebook, instagram, nieuws van vandaag, last minute nieuws, nieuws vandaag, nieuws van vandaag, nieuws, bg nieuws, leading news, hot news, bg nieuws, nieuwssite, al het nieuws, nieuws bg, nieuws van het laatste uur, laatste, laatste nieuws bg, nieuws van vandaag, nieuws vandaag, nieuws van het laatste uur, laatste nieuws, vandaag, nieuws bg, nieuws, nieuws vesti, 24 uur nieuws, vesti bg novini, wereld nieuws, vogel bg, bivol bg, bivol, trud bg novini, laatste nieuws vandaag, novinite bg nieuws, hallo bulgarije, wapen van politieke partij, delyan peevski, schandalig, bulgaarse nationale televisie, vrij europa, televisie, schandaal, exclusief, live, live tv nu, tv, tv online, tv-programma, bg, live nu, tv-nieuws, online, live tv online, rechtbank, rechtbank van burgas, districtsrechtbank van burgas, rechtbank van burgas, districtsrechtbank van burgas, districtsrechtbank van burgas, hof van beroep van burgas, officier van justitie van burgas, kantoor van de officier van justitie van burgas, kantoor van de officier van justitie van burgas, hoofdofficier van justitie, ivan geshev, officier van justitie geshev, tsatsarov, mvr burgas, odmvr burgas, odp burgas, politie burgas, districtspolitie burgas, officier van justitie tsatsarov, sgs-zaken, rechtbank varna, voorzitter van het Hooggerechtshof, gerechtelijke uitspraken in civiele zaken zaken, beslissingen in zaken, rechtbank van Plovdiv, gerechtelijke beslissing, beslissingen in zaken, rechtbank van Varna, strafrechtelijk, zaken, district, beslissingen van de districtsrechtbank, werk bij de rechtbank, voorzitter van het Hooggerechtshof, rechters van het Hooggerechtshof, rechtbank van Sofia, plaatsvervangende rechters, Plovdiv, rechtbank van Plovdiv, rechters Plovdiv, Hooggerechtshof, Inspectie van het Hooggerechtshof, Hoge Raad van Justitie, Hooggerechtshof, Hoge Raad van Justitie, advocaat, advocaat strafzaken, advocaat civiele zaken, advocaat huwelijkszaken, advocaat administratief, strafrecht, strafrechtelijk proces, burgerlijk recht, burgerlijk proces, bestuursrecht, staatsrecht,
