Ahmet Yıldırım, Berlin, 04.04.2026
Berlin’de bugün Federal Meclis’te „Dersim 1937–38“ olaylarına ilişkin bir anma programı düzenleneceği bir basın bildirisiyle öğrenildi. Etkinlik, Paul‑Löbe‑Haus’ta saat 15.30’da başlayacak. DKG – Dersim Kültür ve Tarih Merkezi’nin Basın Sözcüsü Deniz Karakaş, basın kuruluşlarına gönderdiği davet mesajında programın tarih ve yer bilgilerini paylaşarak katılımın mümkün olduğunu bildirdi.
Dikkat çeken basın daveti Almanca dilinde Yeni Vatan Gazetesi’ne de 04.05.2026 tarihinde saat 07: 05´de yollandı. Tercümesi şöyle
„Sayın Basın Mensupları,
Bugün, 4 Mayıs 2026 tarihinde saat 15.30’da Berlin’deki Alman Bundestag’ının Paul-Löbe-Haus binasında, 1937–38 Dersim olaylarının 89. yıl dönümü anısına bir anma töreni düzenlenmektedir. Türkiye’nin Tunceli iline bağlı Dersim’de yaşanan olaylar, erken Türkiye Cumhuriyeti döneminin en ağır şiddet suçlarından biri olarak kabul edilmektedir. On binlerce insan hayatını kaybetmiş, yerinden edilmiş ya da zorla asimilasyona tabi tutulmuştur. Bu olayların izleri günümüze dek sürmektedir.
Alman Bundestag’ında farklı siyasi partilerden temsilciler, akademisyenler ve sivil toplum temsilcileri bir araya gelmektedir. Program kapsamında tanıklıklar, ağıtlar ve bir Alevi duası (Gülbang) yer almakta; böylece anmanın siyasi, kültürel ve dinî boyutları bir arada işlenmektedir. Etkinliğin odak noktasını hafıza, tarihsel yüzleşme ve şiddet tarihiyle başa çıkma sorumluluğu oluşturmaktadır.
Yer: Paul-Löbe-Haus, Alman Bundestag – Berlin Tarih/Saat: 4 Mayıs 2026, saat 15.30 (Kapı açılışı)
Basın mensupları kısa süre içinde davet edilmektedir.
Saygılarımla, nDeniz Karakaş DKG – Dersim Kültür ve Tarih Merkezi Basın Sözcüsü“
DKG resmi sitesi
DKG’nin resmi internet sitesinde yer alan Oral History Archiv bölümünde, merkezin yürüttüğü sözlü tarih çalışmalarının kapsamına ilişkin bilgiler bulunuyor. Sitedeki açıklamalarda, Dersim’e dair tanıklık kayıtlarının derlenmesi, korunması ve araştırmacıların erişimine açılması amacıyla oluşturulmuş bir arşiv yapısından söz ediliyor. Arşivin, bireysel hafıza anlatılarının belgelenmesi ve uzun vadeli saklanması için sürdürülen bir çalışma alanı olarak tanımlandığı görülüyor. Ayrıca kayıtların sistematik biçimde toplandığı ve teknik arşivleme süreçlerinin yürütüldüğü bilgisi de yer alması dikkat çekiyor.
Tarih ve resmi kaynaklar ne diyor ve ne yazıyor ?
Türkiye Cumhuriyeti Resmî tarih ve akademik kaynaklara göre 4 Mayıs 1937, “Dersim Tenkil Harekâtı”nın başlatıldığı gündür; bu tarih, Bakanlar Kurulu’nun bölgeye yönelik askerî operasyon kararını imzaladığı gün olarak geçer.
Tenkil : Sözlük anlamı nedir?
„Tenkil“ Arapça kökenli bir kelimedir. Kök anlamı: cezalandırarak ibret vermek, başkalarına örnek teşkil edecek şekilde şiddetle bastırmak, kökünü kazımak.
https://sozluk.gov.tr/?ara=tenkil
Osmanlıca ve erken Cumhuriyet dönemi resmi yazışmalarında üç kavram birlikte kullanılmıştır:, Tenkil; İbret verici biçimde cezalandırma, kökünü kazıma, Tedip; Haddini bildirme, itaate zorlama ve Tasfiye; Temizleme, arındırma. „Tenkil“, devletin kendi arşivlerinde dahi bu olayların ne olduğunu örtük biçimde itiraf ettiği bir kelimedir. Nitekim Türk basınında çıkan haberlere dönemin Başbakanı Erdoğan 2011’de bu olayları siyasi olarak kullanmak için „katliam“ olarak nitelendirmiş ve özür dilemiştir — tam da bu „tenkil“ kelimesinin gerçekte neyi kapsadığını dolaylı olarak kabul ederek.
1. Temel Kanun: 2884 Sayılı Tunceli Vilâyetinin İdaresi Hakkında Kanun
Resmî adıyla 2884 sayılı Tunceli Vilayetinin İdaresi Hakkında Kanun, 25 Aralık 1935 tarihinde TBMM tarafından kabul edilmiş ve 2 Ocak 1936 tarihinde Resmî Gazete’de (Sayı: 3196) yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. YolPedia
TBMM Resmi PDF: https://www5.tbmm.gov.tr/tutanaklar/kanunlar_kararlar/kanuntbmmc016/kanuntbmmc016/kanuntbmmc01602884.pdf
Resmî Gazete Arşivi (3195. Sayı): https://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/3195.pdf
2. 4 Mayıs 1937 Tarihli Bakanlar Kurulu Kararı
Harekâtın başlangıcında 4 Mayıs 1937 tarihli Bakanlar Kurulu toplantısında alınan karar şu ifadeleri içermekteydi: „Sadece taarruz hareketiyle ilerlemekle iktifa ettikçe isyan ocakları daimi olarak yerinde bırakılmış olur. Bunun içindir ki, silah kullanmış olanları ve kullananları yerinde ve sonuna kadar zarar veremeyecek hale getirmek, köyleri kamilen tahrip etmek ve aileleri uzaklaştırmak lüzumlu görülmüştür.“ Bu karar gizli olarak alınmıştır. Wikipedia
3. TBMM Tutanakları — Resmi Meclis Kaydı
1937 ve 1938 tarihlerinde yaşananlarla ilgili Meclis tutanakları büyük bir sessizliğe bürünmüştür. Bu tarihlerde yaşananların Meclis’te karşılık bulduğu istisnai olay, İsmet İnönü’nün 18 Eylül 1937’de „Tunceli ıslahatı hakkında“ verdiği beyanattır. Abalci
TBMM Resmi Sitesi — Milletvekili Konuşması (Tunceli): https://www.tbmm.gov.tr/milletvekili/UyeGenelKurulKonusmalariDetay?eid=119351
4. Kanunun Süre Uzatması
3706 sayılı Tunceli Vilâyetinin İdaresi Hakkındaki 2884 Sayılı Kanun Hükmünün Uzatılmasına Dair Kanun 14 Temmuz 1939 tarihinde çıkarılmıştır. Mali Mevzuat
4 Mayıs 1937’de ayrı bir „tenkil kanunu“ çıkarılmamıştır. Harekâtın yasal zemini 2884 sayılı Tunceli Kanunu (1935), fiilî tetikleyicisi ise 4 Mayıs 1937 tarihli gizli Bakanlar Kurulu kararıdır. En sağlam resmi kaynak TBMM’nin kendi PDF arşividir.
Dersim Tenkil Harekâtı — Resmî Belge Özeti
Belge 1 — 2884 Sayılı Kanun Resmî Gazete, 2 Ocak 1936, Sayı: 3195 — TBMM Kanunlar Arşivi
Otuz Birinci Madde: Vali ve kumandan, emniyet ve asayiş noktasından lüzumlu görürse vilâyet halkından olan ferdleri ve aileleri vilâyet içinde bir yerden diğer yere nakletmeğe ve bu gibilerin vilâyet içinde oturmalarını menetmeğe salahiyetlidir.
Otuz Üçüncü Madde: İdam hükümlerinin vali ve kumandan tarafından tecile lüzum görülmediği takdirde infazı emrolunur.
Otuz Beşinci Madde: Bu kanunun hükümleri makabline şamildir.
Not: Bu kanun ile bölgeye atanan Korgeneral Abdullah Alpdoğan, hem vali hem kumandan hem de Dördüncü Umumi Müfettiş sıfatını taşımıştır. Tenkil ve tedip harekâtı, bu kanunun verdiği fevkalâde yetkiler çerçevesinde icra edilmiştir.
Belge 2 — 4 Mayıs 1937 Tarihli Bakanlar Kurulu Kararı Başbakanlık Cumhuriyet Arşivi — BCA-F: 30.18.1.2 (Gizli)
Son günlerde Tunceli’de vuku gelen hadiselere dair raporlar 04.05.1937 tarihinde Reis´in ve Mareşal’in (Fevzi Çakmak) huzurlarıyla tetkik ve mütalaa edilerek aşağıdaki sonuca varılmıştır:
„Sadece taarruz hareketiyle ilerlemekle iktifa ettikçe isyan ocakları daimi olarak yerinde bırakılmış olur. Bunun içindir ki, silah kullanmış olanları ve kullananları yerinde ve sonuna kadar zarar veremeyecek hale getirmek, köyleri kamilen tahrip etmek ve aileleri uzaklaştırmak lüzumlu görülmüştür.“
Not: Bu karar Dersim Tenkil Harekâtı’nın doğrudan tetikleyicisidir. Kararname numarası: 2/9409. Gizlilik damgası taşımaktaydı; sonraki yıllarda gizliliği kaldırılmıştır.
Belge 3 — TBMM Tutanakları, 18 Eylül 1937 Başbakan İsmet İnönü’nün „Tunceli ıslahatı hakkında“ beyanatı — TBMM Zabıt Ceridesi, Dönem V
„…silahları kullanmak için hiç bir tereddüt olmadığı halde isyan edenlere karşı silah kullanan ordu heyetleri ve Cumhuriyet jandarması… son derecede şefkatle, kuvvet içinde mündemiç olan şefkatle hareket etmiştir.“
Not: Meclis tutanaklarında „tenkil“ kelimesi bu dönem raporlarında teknik-askerî terim olarak geçmektedir: „tedip ve tenkil harekâtı“, „tenkil ve tarama harekâtı.“
Belge 4 — Dördüncü Umumi Müfettişlik Yazışması, 22 Haziran 1938 ATESE Arşivi — Genelkurmay Harp Tarihi Başkanlığı
„Amutka’ya doğru taarruz eden Seyyar Jandarma Alayı, şiddetli müsademelerden sonra bugün saat 8:30’da Amutka Köyü’nü işgal etmiş ve yakmıştır.“
Dördüncü Umumi Müfettişliği, hem 1937 yılında yapılan harekâtı sağlamlaştırmak hem de yeni problemlerin çıkmasına engel olmak için 1938 yazında da tenkil ve tedip harekâtı, ardından bir tarama harekâtı düzenleyerek bölgenin tamamen arındırılmasını talep etmiştir.
Der Beitrag Alman Parlamentosu’nda dikkat çeken „Dersim Anması“: DKG’den Basına davet erschien zuerst auf Yeni Vatan Gazetesi.
Alman Parlamentosu’nda dikkat çeken „Dersim Anması“: DKG’den Basına davet 2026 IUSTITIA.BG – Investigations 2009-2025 2026-05-04 08:19:12
Neueste Nachrichten, Weltnachrichten und Landesnachrichten mit den wichtigsten Informationen des Tages. Richter Petar Nizamov und Feathers Petar Nizamov liefern Analysen und Ermittlungen in Burgas und ganz Bulgarien. Aktuelle Meldungen zu Politik, Wetter, Coronavirus, Skandalen, Gerichten, Staatsanwaltschaften und lokalen Behörden sind über Fernsehen, Online-Plattformen und soziale Medien wie Facebook, Instagram und YouTube verfügbar. Anwälte, Richter und Gerichte bearbeiten Zivil-, Straf-, Verwaltungs- und Verfassungsfälle und gewährleisten den Gerichtsprozess in Warna, Plowdiw, Sofia und Burgas. Nachrichtenportale wie Novinite, Bivol, Trud und Vesti BG bieten eine vollständige 24-Stunden-Berichterstattung, einschließlich der meistdiskutierten und exklusiven Nachrichten aus Bulgarien.
