Hepsi kardeşti. En küçüğü 1, en büyüğü 5 yaşındaydı.

11 Kasım’dı. Saat neredeyse gece yarısına yaklaşıyordu. İzmir Selçuk’tan gelen haberle sarsıldık.

5 kardeş yangında ölmüştü. “Evlerinde yalnızlardı” diye yazdı ajanslar. Ajansların geçtiği fotoğraflara bakınca ortada bir “ev” olmadığını gördük. Zaten bu ilk görüntüyle birlikte her şey anlaşılmaya başladı. 

Barakadan bozma yerde 5 kardeş ve anneleri birlikte yaşıyordu. Anne akşamları hurda topluyordu, baba cezaevindeydi.

O gece de hurda toplamak için dışarı çıkan anne, çocuklarına “Ekmek alıp geleceğim” dedi. 5 kardeşi kilitsiz kapının kolunu çıkarıp, ısınsınlar diye açık bıraktığı bozuk bir ısıtıcıyla baş başa bırakmak zorunda kalmıştı.

Sonra elektrikli soba bir anda devrildi ve yangın çıktı. Yangın kısa sürede büyüdü, ev dumanla doldu. 5 kardeş kapı kilitli olunca çıkamadı, içeride mahsur kaldı. 3’ü dumandan boğuldu. 2’si yaralıydı. Kurtaramadık. 

Mustafa Kemal Atatürk, “Cumhuriyet, kimsesizlerin kimsesidir” diyordu. 102’nci yılında kimsesizler, kimsesiz. Cumhuriyet, ayağa kaldırılmayı bekliyor.

‘Yoksulluk’ nedir ya da elektrikli sobanın suçu ne?

Çok öfkelendik hepimiz. Sadece yoksulluk yoktu hikayede çünkü. İhmal de vardı.

Detayları öğrenince anladık ki, herkes her şeyi biliyordu. 

Yaşadıkları mahallenin adı Cumhuriyet‘ti. Sanayi bölgesinin hemen arkasında, sokak lambası bile olmayan bir alana kurulmuş barakada yatıp kalkıyorlardı.

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı kaynakları alelacele açıklama yapıp facianın yaşandığı yeri 18 kez ziyaret ettiklerini duyurdu. Adeta anne suçlu ilan edildi, yapılan yardımlar kuruşu kuruşuna söylendi. Sonra kurumlar yardım açıklama yarışına girdi. Ancak anne bu yardımların miktarını yalanladı.

Biz sorumlular kim anlamaya çalışırken bir başka skandal Meclis’ten geldi. AKP Grup Başkanvekili Özlem Zengin iktidarın sorumluluğunu reddetmekle kalmadı, “Her konuyu dönüp dolaşıp sadece paraya bağlıyorsunuz” deme cesaretini buldu. Aileyi suçladı, annenin “yaşam tarzını” eleştirdi. Annenin “madde bağımlısı” olduğu yalanı ortaya atıldı. Ancak bu iddianın, olayı yoksulluktan çıkarma çabası olduğu bizzat Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Mahinur Göktaş tarafından açıklanmak zorunda kaldı.

‘Hepimiz bir parça sorumluyuz…’

Aradan neredeyse 1 yıl geçti.

Anne geçtiğimiz günlerde hakim karşısındaydı yine. Hakkında açılan davanın karar duruşması vardı. Torbalı Ağır Ceza Mahkemesi’ndeki ilk duruşmada anne kendini savundu, çocuklarını ne kadar sevdiğini anlatmaya çalıştı. Baba da eşinden şikayetçi olmadı.

Cumhuriyet savcısı, annenin “bilinçli taksirle birden fazla kişinin ölümüne sebep olma” suçundan ceza almasını ve cezada indirim yapılmasını mütalaa etti. Anne son söz olarak, “Onların karnını doyurmak için gitmek zorundaydım. Yoksa o gün aç kalırdık” dedi. Evden 20 dakikalığına ayrıldığını anlattı.

Mahkeme heyeti, annenin olayda “bilinçli taksiri” olmadığını belirtti, ceza verilmesine yer olmadığına hükmetti.

Annenin avukatı Cengiz Serttaş’la konuştuk. Serttaş, annenin 2 yıl 8 aydan 22 yıl 6 aya kadar ceza istemiyle yargılandığını hatırlattı ve mahkemenin annenin eyleminde taksir unsurlarının oluşmadığı kanaatine vardığını söyledi. 

“Sizce asıl sorumlu kimler? Kamu kurumları da dahil yargılama yapılamaz mı(ydı)? Bu çocukların ölümünün üzeri bu şekilde kapatılacak mı?” diye sorunca Serttaş, Gabriel García Márquez’in “Kırmızı Pazartesi” romanını hatırlattı:

Böyle bir sonucun olabileceğini aslında tüm toplum biliyor ama bir şey yapamıyoruz. Tüm aileler, tüm komşular, tüm belediyeler, valilik, tüm İzmir, tüm Türkiye… Hepimiz bir parça sorumluyuz ve suçluyuz. Hepimiz bu sistemin birer parçasıyız.

Serttaş daha önce basına yansımayan bir detayı da aktardı, meğer anne kadın sığınma evine de girmek istemiş ancak çocukları olduğu için alınmamış:

Durum bu: Sosyal yardımları olaydan aylar öncesinde kesilmiş bir anne. Eşi cezaevinde. Çocuklarını bırakıp çalışacak durum yok. Kadın sığınma evine gidiyor, ‘Çocuklarla seni alamayız’ cevabı alıyor. Çocuk esirgeme kurumuna gidiyor, ‘Çocukları alırız seni alamayız’ diyorlar. Nereden bakarsanız bakın çaresizlik, tutarsızlık…

Yani anne çocuklarından ayrı kalmak istememiş.

Aile Bakanlığı’nın çocukları almak için mahkemeye bir talebi olmamış

Cengiz Serttaş, Aile ve Sosyal Hizmetler Müdürlüğü’nün davada suçtan zarar gören konumunda olduğunu, davaya katılan sıfatıyla katıldığını da hatırlattı ve “Tezata bakın” diyerek şöyle konuştu: 

2828 sayılı yasaya göre bakıma yardıma muhtaç kişileri derhal bir kuruma yerleştirip koruyup kollayacak kurum maalesef suçtan zarar gören sıfatıyla davaya dahil. Ben kurumun maddi ve manevi zararı nerededir bilemiyorum. Ancak 6284 sayılı yasa uyarınca CMK 237 hükmüne göre davaya müdahil oldu ve katılan sıfatı aldı. Bence bu gibi kurumların idari sorumluluğu kanunları gereği mevcuttur ve bu gibi topluma yara açan olaylarda, hem kurum hem de kurumu temsil eden çalışanlar hakkında yasal girişimler yapılmalıdır. Bizim olayımızda Aile Bakanlığı derhal bir kurum içi soruşturma açmış, bildiğim kadarıyla 1 veya 2 kişinin görevine son verilmiştir. Bu da devletimizin davayı takip ettiğini ve göstermektedir. Fakat kurumun, maktül çocukların ölmeden evvel bir kuruma yerleştirilmesi için mahkemeden talepte bulunduğuna dair bir belgeye ve mahkeme esas numarasına rastlamadık.

Kurumların yarıştığı yardımlar: Aylık 4 bin lira…

Aileye yapılan ve kurumlarca miktarları abartılan yardımlarla ilgiliyse şunları aktardı:

Biliyorsunuz 2828 sayılı sosyal hizmetler kanunumuz var. Bu kanunda yardıma muhtaç ailelere ayni ve nakdi yardım yapılacağı yazar. Kanunda bunun bir süre sınırı yoktur. Ancak yönetmelikte bu süre 12 ay olarak belirlenmiştir. İşte bu 12 aylık süre boyunca aileye yardım yapılmış. Ancak bildiğim kadarıyla yardımlar oldukça düşük ve zaten olayın yaşandığı günden 7 ay önce yarıya düşürülmüş, son 5 ay kadar önce de tamamen kesilmiş. Aylık cüzi bir miktar ödeniyor biliyorsunuz. O da aylık 4 bin TL falan. Tam bilmiyorum. Ancak hiçbir geliri olmayan 5 çocuklu bir anneye sosyal devlet olarak yapmamız gereken bu değildir diye düşünüyorum. Nihayetinde kanun metninde süre sınırı yoktur.

“Aç çocuklarını kasım ayında üşütmemeye çalışan annenin derdi yemek bulabilmektir. O insanın sorunu o günü aç kalmadan çıkarmaktır. O insanın derdi ve ufku bir gündür, o da bugündür” diyen Serttaş, olayın yaşandığı bölgede 2012 yılından bugüne kadar kentsel dönüşüm çalışmaları yapıldığını ancak “merkezi hükümet ile yerel yönetimler arasındaki eşgüdüm sorunu nedeniyle halkın çözümsüz kaldığını” ifade etti. Ve ekledi: “Devlet kurumları arasında halkın yararına yarış olmalı. Aksi takdirde yıkıcı rekabet kurumları zedeler.”

‘Annenin yargılanması toplumda fazlasıyla rahatsızlık uyandırdı’

Türkiye Halk Temsilcileri Meclisi (THTM) Yürütme Kurulu üyesi avukat Emel Diril ise “Onların evi, objektif ölçülerle bir ‘ev’ değildi” dedi, bu olayın unutulmaması gerektiğine dikkat çekti:

Bu trajik olay topluma, yaşamın kendinden menkul bir anlamı olup olmadığını sorgulattı. Toplumsal vicdanı rahatsız etti. Yoksullukla baş etmek zorunda kalan bir annenin beş çocuğunu yaşadıkları hayat şartları sebebiyle kaybetmesi sonrası annenin yargılanması da toplumda fazlasıyla rahatsızlık uyandırdı. Yaşadıkları hayat şartları diyoruz ama ortada çok büyük bir boşluk, büyük bir çaresizlik, büyük bir eşitsizlik söz konusu.

Özlem Zengin’in skandal açıklamaları içinse “Bu artık utanmazlıklarının sınır tanımadığının göstergesiydi” diyen Diril, hukukun iktidar elinde bir araç olduğuna da işaret etti:

Bugün Türkiye’de hukuk, yani yargı, iktidarın elinde baskı politikalarını hayata geçirmeleri için kullandıkları bir sopa. Yoksulluğa itiraz edenlere, eşitsizliğe hayır diyenlere, adil bir yaşam isteyenlere, emeğinin karşılığı için greve çıkan işçilere karşı da amansız bir şekilde sallanıyor bu sopa.

Çocukların bakımını, sağlıklı bir çevrede yaşamasını, beslenmesini, eğitim almasını ilke edinen bir sistem yok. Yoksulluk ile var olan bir ceza hukuk sistemi var. Yoksulluktan, emek sömürüsünden beslenen bu patron düzeninde çocuklarımızı her gün kaybediyoruz. Maalesef Selçuk’ta yaşadığımız bu çok üzücü olayda da herkes farkındaydı, yoksulluktan, çaresizlikten dolayı beş çocuğu kaybettik. Bu korkunç bir şey. Yaşanan olay konuşulması gerekirken, siyasi iktidar hemen hukuk sopasını devreye soktu. Özlem Zengin bu yüzden, ‘her şeyi paraya bağlamayın’ dedi. Anne bu sebeple yargılandı.

Diril, ülkemizde artık yasal düzenlemelerin, anayasal hakların hukuksal zeminde neredeyse hiçleştiğini vurgulayarak şöyle devam etti: “Anayasa’da laiklik var, çocuklar için bilimsel eğitim var, kadınlar ve erkekler eşittir yazıyor. Hangisinden başlayalım? Okullara imam atanmasından mı? Boşanmak istediği için erkekler tarafından öldürülen kadınlardan mı? Barınamayan, okuyamayan, beslenemeyen çocuklarımızdan mı?”

***
Duruşmanın ardından anneyle de konuştuk. 

O artık sadece hayatına devam edebilmek istediğini söyledi…