Stockholm Uluslararası Barış Araştırma Enstitüsü (SIPRI) tarafından yayınlanan yeni verilere göre, dünyanın en büyük 100 silah üreticisi şirketinin silah ve askeri hizmet satışlarından elde ettiği gelir, 2024 yılında 679 milyar dolarla rekor seviyeye erişti.

Gazze Şeridi’ne yönelik saldırılar ve Rusya-Ukrayna savaşının yanı sıra küresel ve bölgesel jeopolitik gerginlikler, askeri harcamaların giderek artmasına neden oldu. Askeri harcamalar, şirketlerin yurt içi ve yurt dışındaki müşterilerine askeri mal ve hizmet satışlarından elde ettikleri geliri bir önceki yıla göre yüzde 5,9 artırdı.

Küresel artışın büyük kısmı Avrupa ve Amerika Birleşik Devletleri merkezli şirketlerden kaynaklansa da neredeyse tüm bölgelerde yıllık bazda artışlar görüldü. Diğer yandan bu artışlar, Çin silah endüstrisindeki sorunların bölgesel toplamı düşürmesi nedeniyle Asya ve Okyanusya’da yaşanmadı.

En büyük artış ABD’li şirketlerde, SpaceX de listeye girdi

ABD’de Lockheed Martin, Northrop Grumman ve General Dynamics başı çekerken, ilk 100’deki silah şirketlerinin toplam silah gelirleri 2024’te yüzde 3,8 artarak 334 milyar dolara ulaştı. Sıralamadaki 39 ABD şirketinden 30’u gelirlerini artırdı.

Ancak SIPRI, F-35 savaş uçağı, Columbia ve Virginia sınıfı denizaltılar ile Sentinel kıtalararası balistik füzesi gibi önemli projelerde yaygın gecikmelerin ve bütçe aşımlarının devam ettiğini de not etti.

Elon Musk’ın SpaceX şirketi de ilk kez en büyük küresel askeri üreticiler listesinde yer aldı. Şirketin silah gelirleri 2023’e kıyasla iki kattan fazla artarak 1,8 milyar dolara ulaştı.

Avrupa’daki artış

İlk 100’de Rusya haricinde Avrupa merkezli 26 silah şirketi yer aldı. Bunlardan 23’ü silah ve teçhizat satışlarından elde ettikleri gelirlerde artış kaydetti. Bu şirketlerin toplam silah gelirleri yüzde 13 artarak 151 milyar dolara ulaştı. Ukrayna için top mermisi üreterek gelirlerini yüzde 193 artırarak 3,6 milyar dolara çıkaran Çek şirketi Czechoslovak Group, 2024 yılında silah gelirlerinde en keskin yüzdelik artışı kaydeden ilk 100 şirket arasında yer aldı.

Rusya’yla savaş halinde olan Ukrayna’da ise Savunma Sanayii A.Ş. (JSC) silah gelirlerini yüzde 41 artırarak 3 milyar dolara çıkardı.

SIPRI raporunda, Avrupalı ​​silah şirketlerinin Rusya’ya karşı savaşmak için yeni üretim kapasitelerine yatırım yaptığına işaret edildi. Bir yandan da Avrupa için, özellikle kritik minerallere bağımlılık söz konusu olduğunda, Çin’in de ihracat kontrollerini sıkılaştırmasıyla malzeme tedarikinin „giderek artan bir zorluk“ oluşturabileceği uyarısı yapıldı.

Listede Rusya’dan ise iki silah şirketi Rostec ve United Shipbuilding Corporation yer aldı. Bu iki şirket de Ukrayna savaşı nedeniyle Batı öncülüğündeki yaptırımlardan etkilenmelerine rağmen toplam silah gelirlerini yüzde 23 artırarak 31,2 milyar dolara çıkardı.

Asya ve Okyanusya’da neden düşüş var?

Asya ve Okyanusya’daki silah üreticileri ise, 2023’e kıyasla yüzde 1,2’lik bir düşüşün ardından yine de 130 milyar dolar gelir elde etti.

Bölgesel düşüş, sıralamadaki sekiz Çinli silah şirketinin toplam yüzde 10’luk silah geliri düşüşünden kaynaklandı. Bu düşüşün en önemli nedeni, Çin’in başlıca kara sistemleri üreticisi NORINCO’nun silah gelirlerindeki yüzde 31’lik düşüş oldu.

SIPRI Askeri Harcamalar ve Silah Üretim Programı Direktörü Nan Tian, ​​“Çin’in silah tedarikinde ortaya çıkan bir dizi yolsuzluk iddiası, 2024’te önemli silah sözleşmelerinin ertelenmesine veya iptal edilmesine yol açtı. Bu durum, Çin’in askeri modernizasyon çabalarının durumu ve yeni yeteneklerin ne zaman hayata geçirileceği konusundaki belirsizliği derinleştiriyor“ değerlendirmesini yaptı.

Ancak Japon ve Güney Koreli silah üreticilerinin satışları da Tayvan ve Kore yarımadasında artan gerilimlerin ortasında, Avrupalı ​​ve yerli müşterilerden gelen güçlü talep sayesinde arttı.

Sıralamada yer alan beş Japon şirketinin toplam silah gelirleri yüzde 40 artışla 13,3 milyar dolara yükselirken, dört Güney Koreli üreticinin geliri yüzde 31 artışla 14,1 milyar dolara ulaştı. Güney Kore’nin en büyük silah şirketi Hanwha Group, 2024 yılında yüzde 42’lik bir artış kaydetti ve bu artışın yarısından fazlası silah ihracatından geldi.

İsrail, Gazze soykırımından kâr elde ediyor

SIPRI’ye göre ilk kez ilk 100 silah şirketinin dokuzu Ortadoğu’da bulunuyordu. Dokuz şirket, 2024 yılında toplam 31 milyar dolar gelir elde ederek bölgesel bazda yüzde 14’lük bir artış gösterdi.

Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Sudan’daki yıkıcı savaşı silahlandırmakla ilgili uluslararası iddialarla karşı karşıya kalmaya devam ederken, enstitü, 2023 yılına ait gelir verilerinin eksikliği nedeniyle bölgesel verilerinde BAE merkezli EDGE Group’un yer almadığını belirtti. 

Sıralamada yer alan üç İsrailli silah şirketinin toplam silah gelirleri, yaklaşık 70 bin Filistinlinin ölümüne ve kuşatma altındaki bölgenin büyük bir kısmının yok olmasına yol açan Gazze’ye yönelik soykırım savaşı sırasında yüzde 16 artışla 16,2 milyar dolara yükseldi.

Elbit Systems 6,28 milyar dolar kâr elde ederken, onu 5,19 milyar dolar kârla İsrail Havacılık ve Uzay Sanayii ve 4,7 milyar dolar kârla Rafael Gelişmiş Savunma Sistemleri takip etti.

Rekor: Listeye 5 Türk şirketi girdi

Beş Türk şirketi ilk 100’de yer aldı. Bu da Türkiye açısından bir rekor oldu. Bu şirketlerin toplam silah gelirleri yüzde 11 artışla 10,1 milyar dolara ulaştı.

Listeye giren Türk şirketler şöyle:

• Bir önceki yıl 52’nci sırada olan ASELSAN, 47’nci sıraya yükseldi. Şirketin gelirleri bir yılda yüzde 24,4 arttı.
• Listenin 65’inci sırasında Türk Havacılık ve Uzay Sanayi A.Ş. yer aldı. Şirket, geçtiğimiz yıl 75’inci sıradaydı. Şirketin gelirleri, bir yılda yüzde 11,3 artış yaşadı.
• 2023’te listede 66’ıncı olan Baykar bu yıl 73’üncü olarak sıralamada geriledi. Baykar’ın gelirleri bir yılda yüzde 12,4 düştü
• Roketsan 87’inci oldu. Şirket bir önceki yıl 92’nci sırada yer almıştı. Roketsan’ın gelirleri bir yılda yüzde 13 arttı.
• MKE, bu yıl 9 sıra yükselerek 93’üncü oldu. Şirketin gelirleri yüzde 17,4 artış yaşadı.

Raporda, Ukrayna’ya satılan gelişmiş insansız hava araçları üreten Baykar’ın, 2024 yılındaki 1,9 milyar dolarlık silah gelirinin yüzde 95’ini diğer ülkelere yaptığı ihracattan elde ettiğine işaret edildi.

İngiltere, Fransa, Almanya, İtalya, Hindistan, Tayvan, Norveç, Kanada, İspanya, Polonya ve Endonezya’dan askeri şirketler de sıralamada yer aldı.