Brezilya’da cumhurbaşkanlığı seçiminin ikinci turunda Bolsonaro’nun zaferini bekleyenler yanıldı.

Dün yapılan seçiminin ikinci turunda Luiz Inácio Lula da Silva, yüzde 51,75 oyla rakibi Flávio Bolsonaro’yu geride bıraktı. İlk turu yüzde 47,03 ile önde bitiren Bolsonaro, ikinci turda yüzde 48,25’te kaldı. Lula ise ilk turdaki yüzde 45,16’lık oy oranını aşarak yarışı tersine çevirdi. Böylece Lula, ülkenin seçim tarihinde ilk turu ikinci sırada tamamladıktan sonra ikinci turu kazanan ilk aday oldu. 

Sonuç, Brezilya’da aşırı sağın yeniden iktidara gelmesini engelledi. Fakat seçimin anlamını yalnızca Bolsonaro ailesinin yenilgisine indirgemek de Lula’nın zaferini ülkenin bütün sorunlarına çözüm olarak görmek de mümkün değil. Asıl mesele, milyonlarca emekçinin yaşam koşullarını iyileştirme beklentisiyle desteklediği Lula hükümetinin hangi taleplere yanıt verebileceği ve mevcut ekonomik düzenin sınırlarıyla nerede karşılaşacağı.

İlk turdan ikinci tura: Lula nasıl kazandı?

İlk tur, Lula’nın iktidarda olmasının kendiliğinden bir seçim üstünlüğü sağlamadığını gösterdi. Hükümetin sosyal politikalarına rağmen seçmenin önemli bir bölümü Bolsonaro ailesinin temsil ettiği sağ siyasete destek vermeyi sürdürdü. Lula’nın ikinci turda kazanabilmesi, bu tablonun değişmesini sağlayan toplumsal ve siyasal dinamikleri anlamayı gerektiriyor.

Lula’nın elindeki en önemli dayanaklardan biri, önceki başkanlık dönemlerinden miras kalan sosyal politikalar ve bunların özellikle düşük gelirli kesimlerde yarattığı karşılıktı. Üçüncü başkanlık döneminde istihdamın genişlemesi, reel ücretlerdeki artış, asgari ücret politikası ve Bolsa Família (Aile Yardımı) gibi sosyal yardım programlarının sürdürülmesi, geniş emekçi kesimlerin yaşam koşullarında iyileşmeler sağladı.

Ekonomik ve Politika Araştırmaları Merkezi’nin (CEPR) Eylül 2026 tarihli değerlendirmesine göre, Brezilya ekonomisi 2023-2025 döneminde toplam yüzde 9,2 büyüdü. İşsizlik geriledi, reel ücretler yükseldi ve yoksullukta belirgin bir düşüş yaşandı. Ancak aynı değerlendirme, yüksek faizlerin ve hane halklarının borç yükünün bu kazanımların günlük yaşama yansımasını sınırladığını da ortaya koyuyor. 

Bu tablo, seçimdeki dönüşün maddi zeminini açıklamak açısından önemli. Sosyal yardımlar, ücret artışları ve istihdamdaki iyileşmeler, milyonlarca insan için somut karşılıkları olan politikalar. Fakat bu kazanımların bütün seçmenleri Lula’ya yönelttiğini söylemek mümkün değil. İlk turun sonucu, ekonomik göstergelerdeki iyileşmenin siyasal desteğe otomatik olarak dönüşmediğini de gösterdi.

İkinci turda ise Lula’nın kampanyası, Bolsonaro’nun temsil ettiği siyasal hattın yeniden iktidara gelmesine karşı daha geniş bir seçmen kesimini bir araya getirmeye odaklandı. Bu yönelim, Lula’ya zaten destek verenlerle sınırlı kalmayan, sağın yeniden iktidara gelmesini istemeyen seçmenleri de kapsayan bir siyasal seferberlik yarattı.

Burada iki unsur birbirini tamamladı: Lula’nın önceki dönemlerinden gelen sosyal politika mirası ve Bolsonaro karşısında daha geniş bir seçmen ittifakı oluşturulması. Ancak seçim sonuçları, bu ittifaka katılan herkesin Lula’nın ekonomik programını bütünüyle benimsediğini göstermiyor. Bolsonaro’nun ikinci turda yüzde 48’in üzerinde oy alması da sağın toplumsal tabanının ne kadar güçlü kaldığını ortaya koyuyor.

Emekçilerin talepleri seçim gündemine nasıl girdi?

Brezilya seçimlerini yalnızca adayların kampanya stratejileri üzerinden okumak, toplumdaki temel çelişkileri görünmez kılar. Ücretler, çalışma saatleri, güvencesiz istihdam ve borçluluk, emekçi sınıfların yaşamını belirleyen başlıca sorunlar arasında.

Lula’nın dördüncü dönem için açıkladığı programda haftada altı gün çalışmayı öngören 6×1 sisteminin sona erdirilmesi, haftalık çalışma süresinin ücret kesintisi olmadan 40 saate indirilmesi, asgari ücretin reel olarak artırılması ve uygulama üzerinden çalışanların haklarının düzenlenmesi gibi vaatler bulunuyor. 

Bu vaatler, emekçilerin gündelik hayatına doğrudan dokunan talepler. Çalışma süresinin azaltılması, ücretlerin korunması ve güvencesiz çalışanların haklarının genişletilmesi, yalnızca sosyal yardım politikalarıyla giderilemeyecek sorunlara işaret ediyor.

Ancak bir talebin seçim programına girmesiyle hayata geçirilmesi aynı şey değil. Çalışma sürelerinin azaltılması, patronlar ve kârları üzerindeki etkileri nedeniyle sermaye sınıfının tepkisiyle karşılanacaktır. 6×1 uygulaması üzerinden çalışanların haklarının tanınması da dijital platform şirketlerinin çalışma rejimini nasıl düzenlediğiyle ilgili çatışmaları gündeme getirecek.

Bu nedenle Lula’nın yeni döneminde belirleyici olan, vaatlerin sıralanmasından çok bunların hangi toplumsal güçlerin desteğiyle ve hangi ekonomik tercihler üzerinden hayata geçirileceği olacak.

Lula’nın sosyal politikalarının sınırı nerede?

Lula’nın önceki hükümetleri, yoksulluğun azaltılması ve sosyal yardımların genişletilmesi bakımından önemli sonuçlar elde etti. Üçüncü döneminde de istihdam ve gelir göstergelerinde iyileşmeler görüldü. Bu sonuçları görmezden gelmek, milyonlarca insanın yaşamındaki somut değişiklikleri yok saymak olur.

Ancak sosyal politikaların yoksulluğu azaltması, gelir ve servet dağılımını belirleyen yapısal ilişkilerin değiştiği anlamına gelmiyor. Bir ailenin sosyal yardım alması veya ücretinin artması, barınma, eğitim, sağlık ve temel ihtiyaçlara erişim sorunlarını hafifletebilir. Buna karşılık ekonomik kaynakların kimlerin elinde toplandığı, yatırım kararlarının kimler tarafından belirlendiği ve kamusal kaynakların hangi önceliklerle kullanıldığı gibi sorular ayrı bir düzlemde duruyor.

Brezilya’nın ekonomik yapısında büyük toprak sahiplerinin, finans çevrelerinin ve büyük şirketlerin etkisi önemli. Ülkenin Kongresi’nde muhafazakâr ve merkez sağ güçlerin ağırlığı da hükümetin hareket alanını sınırlayan etkenlerden biri. 

Bu koşullarda sosyal yardımların sürdürülmesi ve ücretlerin artırılması ile ekonomik kararların sermaye birikimini önceleyen mantığı arasındaki gerilim ortadan kalkmış değil. Üstelik yüksek faizler, hane halklarının borç yükünü ağırlaştırırken kamu bütçesi üzerindeki baskıyı da artırıyor. Dolayısıyla sosyal kazanımların kalıcı hale gelmesi, yalnızca mevcut programların devamına değil, ülkenin ekonomik kaynaklarının nasıl dağıtılacağına ilişkin tercihlere de bağlı.

Lula’nın seçim programında çalışma süresinin azaltılması ve ücretlerin yükseltilmesi gibi emekçilerin lehine sonuçlar doğurabilecek vaatler bulunması önemli. Ancak aynı programın mali çerçevesi ve yatırım politikaları, bu vaatlerin uygulanmasının sınırlarını belirleyecek.

Lula hükümetinin politikalarındaki temel sınır, yoksulluğu azaltmaya dönük adımların sermayenin ekonomik egemenliğini hedef alan bir dönüşüme eşlik etmemesi. Hükümet, sosyal yardımları genişletip asgari ücreti artırırken sermaye birikiminin temel dinamiklerini ve ekonomik kararlar üzerindeki özel sektör ağırlığını ortadan kaldırmayı hedefleyen bir program izlemedi.

Bu tercihin en somut göstergelerinden biri ekonomi politikası. Lula hükümeti, 2023’te kamu harcamalarının artışını sınırlayan yeni mali çerçeveyi yürürlüğe koydu. Bu çerçeve, önceki harcama tavanına kıyasla kamu harcamalarına daha fazla hareket alanı açsa da bütçe hedefleri ve harcama sınırları üzerinden mali disiplini korudu. Hükümetin maliye yönetimi, 2026 seçimleri öncesinde de bu çerçevenin sürdürüleceğini ve bütçe açığını azaltmaya dönük adımların devam edeceğini açıkladı. 

Buradaki mesele, kamu harcamalarının denetlenmesi gerekip gerekmediğinden ibaret değil. Asıl soru, ekonomik kaynakların hangi sınıfların ihtiyaçlarına göre dağıtıldığı. Sosyal harcamalarla yoksulluğun etkilerini hafifletmek, emekçilerin yaşamında önemli iyileşmeler yaratabilir. Ancak bu politikalar, servet ve mülkiyet ilişkilerini, sermayenin yatırım kararları üzerindeki belirleyiciliğini ve ekonomik önceliklerin kimler tarafından saptandığını kendiliğinden değiştirmiyor. 

Bolsonaro neden hâlâ güçlü?

Lula’nın kazanması, Bolsonaro ailesinin temsil ettiği siyasetin sona erdiği anlamına gelmiyor. İkinci turda elde edilen yüzde 48,25’lik oy oranı, sağın geniş bir toplumsal kesimi seferber edebildiğini gösteriyor.

Bu desteği yalnızca ekonomik hoşnutsuzlukla açıklamak da yetersiz. Güvenlik politikaları, muhafazakâr değerler, dinî çevrelerin etkisi ve devletin toplumsal yaşamdaki rolüne ilişkin tartışmalar, Brezilya’daki siyasal kutuplaşmanın parçaları. Bolsonaro çizgisi, bu farklı başlıkları bir araya getirerek Lula karşısında güçlü bir siyasal odak oluşturmayı başardı.

Üstelik seçim mücadelesi yalnızca cumhurbaşkanlığından ibaret değil. Yasama organındaki güç dengeleri, sosyal politikaların ve çalışma yaşamına ilişkin düzenlemelerin geleceğini de belirleyecek. Lula’nın partisinin karşısında muhafazakârların güçlü olduğu bir Kongre bulunması, seçimde kazanılan mevzinin yönetim sürecinde aynı kolaylıkla korunamayabileceğini gösteriyor.

Bu durum, sağın yalnızca bir adayın veya ailenin siyasal varlığından ibaret olmadığını hatırlatıyor. Sağ siyasetin toplumsal tabanını oluşturan çıkarlar ve örgütlenmeler varlığını sürdürdükçe, bir cumhurbaşkanlığı seçiminin sonucu bu yapıyı kendiliğinden ortadan kaldırmayacak.

Lula Brezilya’ya umut olabilir mi?

Lula’nın yeniden seçilmesi, Bolsonaro ailesinin iktidara dönüşünü engelledi ve sosyal politikaların sürdürülmesi için siyasal bir alan açtı. Emekçilerin çalışma süreleri, ücretleri ve güvencesiz istihdam koşullarıyla ilgili taleplerinin seçim programında yer alması da yeni dönemin değerlendirilmesi açısından önemli.

Fakat umut, bir adayın kazanmasından çok bu kazanımın hangi toplumsal sonuçları üreteceğiyle ilgili. Yoksulluğun azaltılması, ücretlerin yükseltilmesi ve sosyal yardımların sürdürülmesi önemli hedefler. Bunların kalıcı bir dönüşüme katkı sağlayıp sağlamayacağı ise gelir ve servet dağılımındaki eşitsizliklere ve ekonomik kararların nasıl alındığına bağlı.

Lula’nın önündeki temel sınav, sosyal yardımları sürdürüp sürdüremeyeceğinden daha kapsamlı. Emekçilerin çalışma koşullarını iyileştirmek, ücretlerini artırmak ve yoksulluğu azaltmak önemli hedefler. Fakat bu hedeflerin kalıcı hale gelmesi, ekonomik büyümenin meyvelerinin kimlere gittiğiyle ve ülkenin kaynakları üzerindeki karar gücünün kimlerde toplandığıyla doğrudan ilgili.

Lula’nın siyasal hattı, sermayenin egemenliğini temelden hedef alan bir kopuştan çok, bu egemenlik koşulları altında sosyal kazanımlar sağlamaya dayanıyor. Bu nedenle hükümetin emekçiler lehine attığı adımların sınırları, yalnızca Kongre’deki sağ çoğunlukla açıklanamaz. Hükümetin kendi ekonomik tercihlerinin ve sermayeyle kurduğu ilişkinin de hesaba katılması gerekiyor. Nitekim mali çerçevenin korunması ve harcama disiplininin sürdürülmesi yönündeki açıklamalar, yeni dönemde de bu gerilimin devam edeceğine işaret ediyor. 

Bu, Lula dönemindeki sosyal kazanımları önemsiz saymak anlamına gelmiyor. Tam tersine, bu kazanımların neden önemli olduğunu ve neden tek başına yeterli olmadığını birlikte değerlendirmeyi gerektiriyor. Bolsonaro’nun yenilgiye uğratılması, aşırı sağın iktidara dönüşünü engelledi; ancak sermayenin siyasal ve ekonomik gücünü ortadan kaldırmadı.

soL’un dört kez sansürlenen X hesabını takip ederek yaygınlaştırabilirsiniz. 

soL Haber’i WhatsApp ve Telegram kanallarından takip edin, önemli gelişmeleri kaçırmayın.