ABD ve İsrail’in İran’a karşı başlattığı savaş, geride bıraktığımız haftasonu iki ilke sahne oldu.

İran, hava sahasına giren bir ABD savaş uçağını ilk defa düşürmeyi başardı. ABD ise uçaktan atlayan kayıp askerini bulmak için ilk defa İran topraklarına ayak bastı. Üstelik bunlar İran’ın kritik nükleer tesislerinden birinin hemen yanı başında yaşandı.

İki olay, ABD’nin savaşın başından bu yana tekrarladığı bazı yalanları suya düşürürken, bir süredir dile getirilen kara operasyonunun askeri ve siyasi maliyetine dair de ipuçları verdi.

Ateş altında, terk edilmiş havalimanına indiler 

ABD Başkanı Donald Trump, 2 Nisan’da yaptığı ulusa sesleniş konuşmasında İran’ın hava savunma sistemini tamamen yok ettiklerini iddia etmişti:

Yapabilecekleri hiçbir şey yok. Hiçbir uçaksavar ekipmanları yok. Radarları yüzde 100 oranında imha edildi. Bir askeri güç olarak durdurulamaz durumdayız.

Bu sözler 24 saat geçmeden boşa düştü. 3 Nisan’da, ABD’ye ait F-15 tipi bir savaş uçağı İran’ın güneybatısı üzerinde uçarken düşürüldü.

Uçakta bir pilot, bir de silah sistemlerinden sorumlu albay vardı. İkisi de fırlatma koltuğu sayesinde kurtuldu.

İki ABD askerini bulmak için saatler içinde harekete geçildi. Kurtarma operasyonu için bölgeye doğru yola çıkan uçaklar yolda bir kez daha İran füzelerinin hedefi oldu. Hürmüz Boğazı yakınlarında A-10 tipi bir savaş uçağı vuruldu. İddiaya göre ağır hasar alan uçak, İran hava sahasının dışına kaçtı, pilotu fırlatma koltuğuyla uçaktan atladı.

Kurtarma operasyonunda onlarca uçak ve helikopter, yüzlerce asker vardı. İran’ın yaklaşık 350 kilometre içine girdiler. İsfahan yakınlarındaki terk edilmiş bir havalimanına indiler.

Ancak hedef burası değildi. İki pilotun tam olarak nereye düştüğü kamuoyuna açıklanmadı. ABD, kurtarma operasyonu kapsamında saldırılarını Kohgiluye ve Buyerahmed vilayetinin kuzeyine yoğunlaştırdığı için askerlerin burada olduğu tahmin ediliyor.

Yedi saat sürdü

Pilot hemen kurtarıldı ama albay dağlarda tek başına kaldı. İran albayı bulmak için yüzlerce askerle arama çalışmalarına başladı. Halkın da çalışmalara katılması için albayı bulana 60 bin dolar ödül verileceği ilan edildi. 

ABD basının aktardığına göre, albay Zagros Dağları’nda yaklaşık 2 bin 100 metrelik bir sırta tırmanmış ve buradaki bir yarığa saklanmıştı. BBC’ye göre albayın üzerinde sadece bir tabanca bulunuyordu. İran tarafından tespit edilebileceği endişesiyle sinyal vericisinin kullanımını kısıtlamıştı. 

Axios‘un haberine göre CIA, bu sırada İran’ın arama faaliyetlerini baltalamak için dezenformasyona başvurdu. Birçok kaynaktan “ABD Özel Kuvvetleri gizli bir operasyonla her iki havacıyı da çoktan buldu ve güvenli bir şekilde ülkeden çıkarmak üzere” şeklinde bilgiler yayıldı.

Bu dezenformasyon girişimine rağmen sosyal medyada paylaşılan videolarda, halkın gruplar halinde albayı aradığı görüldü.

New York Times‘a göre, ABD uçakları albayın saklandığı bölgenin üç kilometre yakınına yaklaşan herkesi vurmaya başladı.

Saatler sonra kayıp albayın kurtarıldığı duyuruldu. Trump, “kendisi çok saygın biridir” dediği albayın “dağların derinliklerine” düzenlenen bir operasyonla İran’dan çıkarıldığını açıkladı. İddiaya göre bu operasyon 7 saat sürdü.

Geride enkaz kaldı

F-15’in düşürülmesinden albayın kurtarılmasına kadar geçen 36 saatin ABD ordusuna olan maliyeti ise gün ağarınca ortaya çıktı.

ABD uçakları ve helikopterleri İran hava sahasına elini kolunu sallayarak girmemişti. İran Silahlı Kuvvetleri’nin savaşı yürüten birimi Hatemül Enbiya Merkez Karargahı Sözcüsü Albay İbrahim Zülfikari, İran hava sahasına giren ABD uçaklarını hedef aldıklarını, uçakların İsfahan’a acil iniş yapmak zorunda kaldığını açıkladı.

Kurtarma operasyonuna katılan ABD güçlerini kuşattıklarını bildiren Zülfikari, ABD’nin “itibarını kaybetmemek” için kendi ekipmanlarını imha ettiğini söyledi:

İran’ın kahraman savaşçıları tarafından düşmanın kuşatılması operasyonunun tamamlanmasının ardından aşağılık düşman, ‘Trump’ın itibarını kurtarmak ve ordusunun sahte prestijinin yıkılmasını önlemek amacıyla; terk edilmiş uçaklarını, ekipmanlarını, komutanlarını ve kendi askerlerini şiddetli bir şekilde bombalamak zorunda kalmıştır!

İsfahan yakınlarındaki terk edilmiş havalimanında ABD’ye ait iki adet C-130 tipi askeri nakliye uçağı ile iki Black Hawk helikopteri küle dönmüş halde bulundu.

AP ve Reuters‘a konuşan ABD’li yetkililer uçakların vurulmadığını, kuma saplandığını ve arızalandığını, bu nedenle ordu tarafından imha edildiğini savundu.

Wall Street Journal‘ın aktardığı bilgilere göre, küle dönen C-130’ların her birinin maliyeti 100 milyon dolardan fazla.

Öte yandan Kuveyt’e götürüldüğü öğrenilen albayın ise ağır yaralı olduğu açıklandı.

İran’a göre ABD operasyonu “başarısızlıkla” sonuçlandı. İran Cumhurbaşkanı Yardımcısı İsmail Sekab İsfahani, “Belki de bu operasyon hiçbir zaman bir ‘kurtarma’ olmamıştır. Sanki büyük bir senaryo çöktü” dedi.

İran tükenmediğini gösterdi, ABD kara saldırısını test etti

İran’ın aynı gün içinde iki ABD uçağını düşürmesi, Trump’ın iddia ettiği gibi hava savunma sistemlerinin tümüyle yok edilemediğini gösterdi.

İran, bu tür bir dağılmanın önüne geçmek için “mozaik” adını verdiği bir savunma sistemini uygulamaya başlamıştı.

Bu sistemde askeri ve komuta kontrol sistemi tek bir merkez yerine dağınık parçalar halinde bulunuyor. Mozaik yapıda tek bir parça kırılsa dahi bütün resim yok olmuyor.

ABD İsfahan’a düzenlediği kurtarma operasyonuyla bir süredir dile getirdiği kara saldırısının olası sonuçlarına dair kimi ipuçları elde etmiş oldu. 

The New York Times‘ın haberine göre, Trump yönetimi operasyonun başarılı olduğu düşünüyor. Nitekim Trump, dün paylaştığı mesajda küfür ve hakaretlerle İran’a tehditlerde bulundu.

Asıl hedef uranyum muydu?

ABD’nin kurtarma operasyonu için indirme yaptığı bölge ile kayıp ABD askerinin bulunduğu tahmin edilen bölge arasında 100 kilometreden fazla mesafe bulunuyor.

Askeri bir operasyonda önemli dezavantajlar sağlayan bu mesafe soru işaretlerini de beraberinde getirdi. Çünkü indirmenin yapıldığı bölge İsfahan’daki nükleer tesislere daha yakındı.

İran’ın silah yapımında kullanılabilecek uranyumunun büyük bir kısmının, geçen yıl ABD-İsrail saldırılarında hasar gören İsfahan’da depolandığı düşünülüyor.

Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı, geçen ay İran’ın yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyumunun büyük çoğunluğunun İsfahan’da, bir kısmının da Natanz’da tutulduğunu söylemişti.

İsfahan’da Şubat ayına ait uydu görüntüleri, tünel kompleksinin tüm girişlerinin toprakla kapatılmış olduğunu gösteriyordu.

İran yönetimi de ABD’nin kurtarma operasyonunun, nükleer tesislere yönelik bir başka operasyon için prova niteliğinde olduğuna işaret ediyor. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü, “Bunun zenginleştirilmiş uranyum çalmak için bir aldatma operasyonu olma olasılığı kesinlikle göz ardı edilmemelidir” dedi.

Üç seçenek masada

ABD’nin olası işgal girişiminde üç seçenek öne çıkıyor. Bu seçeneklerin ilki, İran’ın petrol ihracatının önemli bir bölümünü sağlayan Hark Adası’nı ele geçirmek. İran’ın güney kıyısına, diğer adalara ve küçük üslere asker çıkarılması da ihtimaller dahilinde.

İkinci seçenek ise nükleer tesislerin yalnızca havadan vurulmasıyla yetinilmeyip, paraşütçü birliklerle uranyum stoklarına el konulması ve materyalin zorla tahliyesi.

Coğrafi olarak daha karmaşık olan üçüncü alternatif ise Pakistan sınırındaki Sistan-Belucistan üzerinden yerel ayrılıkçı gruplarla iş birliği yapılarak, İran’ın anakara savunmasının “Beluç Kartı” ile içeriden kırılması.