Viyana, 16.03.2026-İsrail ve Amerika’nın İran’a saldırısında Palamir adlı şirketin yapay zeka ile korkunç rolü ortaya çıktıkçı sorunlar büyüyor. Yazılım şirketi Palantir, yapay zeka kullanarak büyük veri kümelerini hükümetler, güvenlik birimleri ve özel sektör için analiz ediyor; bu uygulamalar kamuoyunda tartışma yaratıyor.
2000’lerin başında kurulan Palantir, ilk döneminde Amerikan istihbarat çevrelerinden finansal destek aldı. Şirketin kuruluş amacı, „terörle mücadele“ döneminde güvenlik birimlerine veri analizi desteği sağlamak olarak belirtiliyordu.
Zaman içinde Palantir küresel bir veri analiz yazılımı sağlayıcısına dönüştü. Platformları askeri uygulamalardan polise, bankalardan hastanelere ve büyük perakende zincirlerine kadar farklı alanlarda kullanılıyor.
Şirketin iş modeli, devlet kurumları, şirketler ve kamuya açık platformlar gibi çeşitli kaynaklardan toplanan verileri birleştirip algoritmalarla analiz etmeye dayanıyor. Yazılımlar, insan gözüyle zor görülebilecek örüntüleri, kişi ağlarını, hareket profillerini ve şüpheli faaliyetleri tespit etmeye çalışıyor.
Eleştirmenler, farklı veri setlerinin bir araya getirilmesinin bireyler üzerinde kapsamlı profilleme ve mahremiyet ihlallerine yol açabileceğini söylüyor. Bu yetenekler, total dijital gözetim riskine dair kaygıları artırıyor.
Şirket içinden ayrılan bazı çalışanlar da olası kötüye kullanıma dikkat çekti. On üç eski personel, yönetime belirli devlet iş birliklerini yeniden değerlendirme çağrısında bulunan açık bir mektup gönderdi. Eski bir Palantir mühendisi, asıl sorunun teknolojinin kendisinden çok bu teknolojinin nasıl kullanılacağı olduğunu vurguladı.
Palantir ise bu eleştirileri reddediyor ve yazılımının öncelikle meşru güvenlik ve idari görevleri desteklemek için kullanıldığını savunuyor.
Amerikan siyasetinde de konu tartışılıyor. Cumhuriyetçi milletvekili Warren Davidson, çok sayıda bilginin tek bir merkezde toplanmasının vatandaşlar için dijital bir kimlik oluşturabileceğini ve bireyleri „şeffaf“ hale getirebileceğini uyarısıyla dile getirdi.
Şirketin etkili kurucularından biri olan girişimci Peter Thiel, PayPal’ın kurucuları arasında yer aldı ve Facebook’a erken yatırımcı olarak biliniyor. Thiel’in toplum ve politika üzerine zaman zaman provoke eden açıklamaları, Palantir’in devlet yapılarıyla derin bağlantıları bağlamında eleştirilerin yoğunlaşmasına katkı sağlıyor.
Şirket ismi de tartışmalara konu oldu: J. R. R. Tolkien’in eserlerindeki „Palantíri“ adlı uzak yerleri gözetlemeye yarayan taşlara yapılan atıf, eleştirmenlerce sembolik bir çağrışım olarak değerlendiriliyor.
Euronews´in verdiği habere göre İran yönetiminin kilit isimlerinin saldırıların başında öldürülmesi, İsrail ve ABD istihbaratının Tahran’daki gözetim ve istihbarat gücüne dair tartışmalara neden oluyor. Özellikle de bu gözetim gücünde teknolojinin ve daha spesifik olarak yapay zekanın rolü merak ediliyor.
Wall Street Journal gazetesi, ABD Ortadoğu Merkez Komutanlığı’nın (CENTCOM) operasyonda Anthropic firmasının yapay zeka araçlarını kullandığını yazdı. Anthropic gibi firmaların araçları, ABD’li veri analizi şirketi Palantir’in hükümetlere sağladığı platformlar üzerinden kullanılıyor.
2 Mart’ta İran’ın misilleme saldırılarında Birleşik Arap Emirlikleri’ndeki Amazon Web Services (AWS) veri merkezini vurması da tartışmaları alevlendirdi.
İsrail hükümeti ve ordusu, 2021’de Google ve AWS ile 1,2 milyar dolarlık Project Nimbus anlaşmasını imzalamıştı. Bu türden işbirlikleri teknolojik araçları devasa bir istihbarat havuzuna dönüştürüyor.
Nitekim, +972 Magazine ve The Guardian’ın haberlerine göre, İsrail ordusu Gazze’deki neredeyse her birey hakkında toplanan devasa istihbarat verilerini (sinyal istihbaratı, sosyal medya, gözetleme görüntüleri) AWS sunucularında depoluyor.
AWS, İsrail’in „Lavender“ veya „Gospel“ gibi yapay zeka tabanlı hedef belirleme sistemlerinin ihtiyaç duyduğu yüksek işlem gücünü sağlıyor. Bu bulut altyapısı, saniyeler içinde milyonlarca veri noktasını tarayarak „yüksek öncelikli hedefleri“ filtrelemeye yardımcı oluyor.
AWS, verilerin İsrail dışına çıkmaması ve yerel yasalara tabi olması için bölgede özel veri merkezleri de kurdu.
Amazon, ABD’de de sadece gizli verilerin işlenmesi için internetten tamamen kopuk veri merkezleri işletiyor. Ayrıca, CIA ve Pentagon anlaşmaları kapsamında yapay zeka modellerinin savaş sahasından gelen verilerle eğitilmesini sağlıyor.
Palantir tam olarak ne iş yapıyor?
Ortadoğu’daki savaşlar konusunda adını giderek daha sık duyduğumuz Palantir ise AWS üzerinde çalışacak şekilde optimize edildi. Palantir’in yazılımları, AWS’nin bulutunda halihazırda bulunan ham verileri alıyor, temizliyor ve analiz edilebilir hale getiriyor.
Palantir bir şirketin veya istihbarat servisinin verileri nasıl toplandığını belirlemiyor. Bunun yerine, yazılımı müşterinin karmaşık sistemlerinin üzerine oturtuyor ve altta yatan mimariyi düzeltmeye gerek kalmadan verileri hızla entegre etmelerine ve analiz etmelerine olanak tanıyor.
Palantir’in en büyük gücü, birden fazla farklı kaynaktan gelen verileri otomatik olarak entegre etme, aralarında bağlantı kurma ve analiz edilebilir bir biçime dönüştürme yeteneği. Örneğin bir kurum, Palantir’in sağladığı „Gotham“ gibi platformları kullanarak bireylerin ayrıntılı profillerini oluşturabilir, sosyal ağlarını haritalandırabilir, hareketlerini takip edebilir, fiziksel özelliklerini belirleyip suç geçmişlerini inceleyebilir.
Böylece eskiden statik olan kayıtları -örneğin motorlu taşıtlar dairesi dosyaları, polis raporları, konum geçmişi ve özel mesajlar gibi mahkeme celbiyle elde edilen sosyal medya verileri- akıcı bir istihbarat ve gözetim ağına dönüştürebilir.
Palantir, 2023 yılında „Yapay Zeka Platformu (AIP)“ adlı hizmetini duyurdu. Platform, kuruluşların büyük dil modelleri (LLM’ler) de dahil olmak üzere en yeni yapay zeka teknolojilerini güvenli ve etkili bir şekilde entegre edebilmeleri için tasarlandı.
AIP bugünlerde Palantir’in itici gücü olarak görülüyor. Nitekim, ABD bu hizmet sayesinde Anthropic’in, OpenAI’ın veya xAI’ın yapay zekasını istihbarat görevlerinde kullanabiliyor.
Son gelişmelere göre, Palantir ve AWS güçlerini birleştirerek Anthropic’in Claude yapay zeka modellerini ABD savunma ve istihbarat kurumlarının kullanımına sundu. Bu sayede, AWS üzerinde çalışan Palantir platformu içinde, askeri belgeleri analiz edebilen ve operasyonel kararlara yardımcı olan gelişmiş bir dil modeli var.
CENTCOM’un da Anthropic’in modellerini kullanarak, dinleme kayıtları, uydu görüntüleri ve sinyal istihbaratı da dahil olmak üzere çok büyük miktarda veriyi işleyip analiz ettiği ve özetler, tehdit değerlendirmeleri ile durumsal bilgiler ürettiği belirtiliyor.
Haziran 2025’te Anthropic, hükümet ve güvenlik işlerine özel olarak uyarlanmış bir sürüm olan Claude Gov’u tanıtmış ve bu sürüm 2025 yılının sonlarına doğru ABD istihbarat ve savunma kurumlarında aktif olarak kullanılmaya başlamıştı.
Anthropic ile Pentagon gerilimi
İran’a yönelik saldırıdan sadece saatler önce ABD Başkanı Donald Trump, federal kurumların Anthropic’in teknolojisini kullanmasını yasakladığını açıklamış ve Pentagon’a mevcut sistemleri kaldırması için 6 aylık geçiş süresi tanımıştı.
Pentagon ile Anthropic arasında şirketin yapay zeka modeli Claude’un askeri kullanımına ilişkin anlaşmazlık vardı. Anthropic CEO’su Dario Amodei, şirketin yapay zeka sistemlerinin şu iki alanda kullanılmasına izin vermeyeceğini söylüyor: ABD içinde kitlesel gözetim ve insan denetimi olmadan çalışan ölümcül otonom silah sistemleri.
Pentagon ise yapay zeka sistemlerini “tüm yasal amaçlar için” kullanma hakkına sahip olması gerektiğini savunuyor.
Claude’un Venezuela Devlet Başkanı Nicolas Maduro’nun yakalandığı askeri operasyonda da kullanıldığı ortaya çıkmıştı.
Wall Street Journal’ın yeni haberine göre ise Trump’ın Anhtropic’i yasaklamasına rağmen İran saldırısında Claude kullanıldı.
WION News’ün analizina göre İran saldırısında yapay zeka, „istihbarat değerlendirmesi“ kapsamında, tehditleri, hedef mevzileri ve durumsal farkındalığı değerlendirmek için verileri analiz etti.
„Hedef belirleme“ sürecinde ise İran liderlik binaları, askeri varlıklar veya stratejik bölgeler gibi yüksek değerli hedeflerin yerini tespit etmeye, önceliklendirmeye, çapraz referanslamaya ve doğrulamaya yardımcı oldu.
„Savaş senaryolarının simülasyonu“ başlığında da, olası sonuçları modellemek, saldırıları prova etmek, riskleri ve ikincil hasarı tahmin etmek için kullanıldı.
İsrail’deki Dayan Kampı: 8200 Birimi
İsrail de savaşlarda ve askeri operasyonlarında yapay zekayı kullanmak üzere ciddi yatırımlar yapıyor. İsrail istihbaratında bu işlerden sorumlu 8200 Birimi adlı bir birim olduğu düşünülüyor.
Karargahı Dayan Kampı’nda yer alan 8200 Birimi, İsrail Savunma Kuvvetleri (IDF) içinde istihbarat toplama, sinyal istihbaratı, siber güvenlik ve veri analizi gibi görevler yapan üst düzey bir kol. Bu birimin ABD’deki NSA gibi çalıştığı ve gelişmiş teknoloji projelerine imza attığı biliniyor.
The Nation’a konuşan bir sözcü, burada „İsrail Savunma Kuvvetleri’ndeki hedef kavramını tamamen dönüştüren“ yapay zeka sistemlerini geliştirmekten sorumlu olan Veri Bilimi ve Yapay Zeka Merkezi adlı bir merkez olduğunu ileri sürüyor.
İsrail ordusuna ve istihbarat teşkilatlarına hedefleme için son derece gelişmiş yapay zeka donanım ve yazılımı sağlanıyor. Bunların bir kısmı da yine Palantir’den geliyor.
2024’te şirketin kurucu ortağı ve CEO’su Alex Karp, Tel Aviv’e giderek İsrail Savunma Bakanlığı ile bir anlaşma imzalamıştı. Proje, bakanlığa, hangi hedeflere saldırılacağına dair hayati kararlar vermek için çok sayıda gizli istihbarat raporunu kullanan bir yapay zeka platformu satmayı içeriyordu.
Ancak Palantir’in yapay zeka makinelerinin yakıt olarak veriye ihtiyacı var; bu veri, işgal altındaki topraklarda yaşayan Filistinlilere dair istihbarat raporlarından oluşuyor. NSA muhbiri Edward Snowden’a göre onlarca yıl boyunca bu verilerin kilit kaynağı da yine ABD Ulusal Güvenlik Ajansı (NSA) olmuştu.
Snowden’ın gazeteci James Bamford’a verdiği bir röportaja göre Snowen, NSA, ABD’deki Filistinli Amerikalılar ile işgal altındaki topraklarda yaşayan akrabaları arasındaki ham, sansürsüz telefon ve e-posta yazışmalarını İsrail’e gizlice sağlamıştı.
Der Beitrag Palantir eleştirilerin odağında: Dijital gözetim riski erschien zuerst auf Yeni Vatan Gazetesi.
Palantir eleştirilerin odağında: Dijital gözetim riski 2026 IUSTITIA.BG – Investigations 2009-2025 2026-03-16 12:21:53
Neueste Nachrichten, Weltnachrichten und Landesnachrichten mit den wichtigsten Informationen des Tages. Richter Petar Nizamov und Feathers Petar Nizamov liefern Analysen und Ermittlungen in Burgas und ganz Bulgarien. Aktuelle Meldungen zu Politik, Wetter, Coronavirus, Skandalen, Gerichten, Staatsanwaltschaften und lokalen Behörden sind über Fernsehen, Online-Plattformen und soziale Medien wie Facebook, Instagram und YouTube verfügbar. Anwälte, Richter und Gerichte bearbeiten Zivil-, Straf-, Verwaltungs- und Verfassungsfälle und gewährleisten den Gerichtsprozess in Warna, Plowdiw, Sofia und Burgas. Nachrichtenportale wie Novinite, Bivol, Trud und Vesti BG bieten eine vollständige 24-Stunden-Berichterstattung, einschließlich der meistdiskutierten und exklusiven Nachrichten aus Bulgarien.
