ABD’de Yüksek Mahkeme, Başkan Donald Trump’ın “ulusal acil durumlar” için çıkarılmış bir yasaya dayanarak uyguladığı kapsamlı gümrük vergilerini iptal etti. Mahkeme, başkanın yetkisini aştığına hükmetti.

Cuma günü 6’ya karşı 3 oyla alınan karar, Trump’ın ithalat vergilerini hem ekonomi hem de dış politika aracı olarak agresif biçimde kullanmasının ardından geldi. Söz konusu vergiler, Trump’ın ikinci başkanlık döneminin başında başlattığı ve ticaret ortaklarıyla gerilimi tırmandıran yeni ticaret savaşının merkezindeydi.

‘Vergi yetkisi Kongre’nindir’

Kararı kaleme alan muhafazakâr Baş Yargıç John Roberts, başkanın 1977 tarihli yasaya dayanarak gümrük vergilerini olağanüstü biçimde uygulayabilmesi için “açık bir Kongre yetkilendirmesi” göstermesi gerektiğini belirtti. Roberts, “Bunu yapamaz” ifadelerini kullandı.

Mahkeme çoğunluğu, Anayasa’nın vergi ve gümrük vergisi koyma yetkisini “çok açık bir şekilde” Kongre’ye verdiğini vurguladı. “Anayasayı hazırlayanlar, vergilendirme yetkisinin hiçbir bölümünü Yürütme Organına vermemiştir” denildi.

Karara muhalefet eden yargıçlar arasında Brett Kavanaugh da yer aldı. Kavanaugh, karşı oy yazısında, “Bu gümrük vergileri akıllıca bir politika olabilir ya da olmayabilir. Ancak metin, tarih ve emsal kararlar açısından açıkça yasaldırlar” görüşünü savundu.

175 milyar dolarlık soru işareti

Dava, gümrük vergilerinden etkilenen şirketler ve çoğunluğu Demokratlar tarafından yönetilen 12 eyalet tarafından açılmıştı. Aralarında perakende devi Costco’nun da bulunduğu çok sayıda şirket, ödedikleri milyarlarca dolarlık vergilerin iadesi için sıraya girdi.

Mahkeme, şimdiye dek tahsil edilen vergilerin iade edilip edilmeyeceği konusunda açık bir hüküm kurmadı. Ekonomistlerin tahminine göre, yalnızca Uluslararası Acil Ekonomik Güçler Yasası’na (IEEPA) dayalı vergilerden 175 milyar dolardan fazla gelir elde edildi. Olası bir iade sürecinin ise “karmaşık” olacağı belirtiliyor.

Trump, Anayasa’nın Kongre’ye verdiği yetkiye rağmen, IEEPA’yı kullanarak neredeyse tüm ticaret ortaklarına tek taraflı gümrük vergileri uygulamıştı. Bu yöntemi kullanan ilk başkan olmuştu.

Yeni arayışlar ve belirsizlik

Trump yönetimi, kararın ardından alternatif yasal yollar üzerinde çalışılacağını açıkladı. Hazine Bakanı Scott Bessent ve diğer yetkililer, ulusal güvenlik gerekçesiyle ya da “haksız ticaret uygulamaları” iddiasıyla yeni vergilerin gündeme gelebileceğini belirtti.

Ancak uzmanlara göre bu yollar, IEEPA’nın sağladığı geniş ve hızlı etkiyi sunmuyor. Ekonomistler, yönetimin farklı araçlarla gümrük vergilerini yeniden yapılandırabileceğini, ancak bunun sektörler ve ülkeler arasında farklı sonuçlar doğuracağını ve ticaret politikasında yeni bir belirsizlik dalgası yaratacağını ifade ediyor.

Trump ise daha önce yaptığı açıklamalarda, gümrük vergilerini ABD’nin ekonomik güvenliği için “hayati” olarak nitelendirmiş, aksi halde ülkenin “savunmasız kalacağını” savunmuştu.

Yüksek Mahkeme’nin kararı, başkanlık yetkilerinin sınırlarına ilişkin tartışmayı yeniden alevlendirirken; ABD’de ticaret politikası ve küresel ekonomik dengeler açısından yeni bir evreye işaret ediyor.