Emekçilerin asgari ücret konusunda yaşadığı tek kayıp zam oranı değil. Asgari ücrete eşlik eden bir soygun yöntemi de bu yıl 11 yaşına basıyor.

“Asgari ücret desteği” adı verilen bu dolaylı soygun mekanizması sayesinde patronların, çalıştırdığı işçiler için devlete ödemesi gereken sigorta primlerinin bir kısmı devlet tarafından karşılanıyor.

Patronlara yapılan bu indirimin bedeli emekçilere ödetiliyor. Söz konusu destek tutarı, her ay on milyonlarca emekçinin ücretinden yapılan kesintiyle oluşturulan İşsizlik Sigortası Fonu’ndan karşılanıyor.

Patronun borcunu işçinin parasıyla ödeyecekler 

Asgari ücretle birlikte bu desteğin tutarı da güncellendi. Geçen yıl işçi başına aylık 1000 lira ödeniyordu. 2026’da 1270 lira ödenecek.

Uygulamanın güncellenmesi için kanun değişikliği şart. Önümüzdeki günlerde yapılacak kanun değişikliği öncesinde Meclis’e bir etki analizi sunuldu.

Bu analize göre, 2026’da patronlara verilecek desteğin yıllık maliyeti 76,3 milyar lira olacak.

Bu tutar Türkiye’nin en büyük sanayi işletmesi olan Koç Holding’e ait TÜPRAŞ rafinerisinin geçen yıl bildirdiği net kârın 4 katına denk düşüyor.

Uygulama ilk kez 2016 yılında “geçici” bir önlem olarak başlatılmıştı ancak o günden beri her yıl uzatılarak kalıcı hale getirildi. O günden bugüne kadar ödenen desteğin tutarı 187 milyar lira oldu.

Bu yıl ödenecek tutarla birlikte uygulamanın emekçilere toplam maliyeti 263 milyar liraya ulaşacak.

İşsizin fonu değil, sermayenin sigortası

25 yıldır yürürlükte olan İşsizlik Sigortası Fonu, kağıt üzerinde işsiz emekçiyi korumak için kurulmuş görünse de, fiiliyatta sermayeye kaynak aktarmanın araçlarından biri.

İşçiden yüzde1, patrondan yüzde 2, devletin yüzde 1 kesinti alınarak oluşturulan fonun gelirleri 25 yılda 1,36 trilyon liraya ulaştı, giderleriyse 770 milyar lira civarında kaldı.

Hazine, bu fonları uzun vadeli, düşük faizli borç kaynağı olarak kullandı, kamu bankalarını fonlandı, sonuçta özel sektör için kredi muslukları açıldı. Yani fon, işsizliği “sigortalamak” yerine, sermayenin borçlanma maliyetini düşüren bir ucuz finansman rezervi haline geldi.

Bunun için işsizlik ödeneğine hak kazanmak için ağır koşullar konuldu, başvuranların yalnızca yüzde 40-45’i bu haktan yararlanabildi. Ödenek miktarı çoğu zaman asgari ücretin yarısını bile bulmadı, üst sınır hiçbir zaman asgari ücreti geçmedi.

Pandemi patronlar için fonu yağmalamanın bahanesi oldu. 2020–2021 yıllarında fondan yapılan harcamalar ilk kez gelirleri aşsa da, bu kaynaklar işçilere değil, Kısa Çalışma Ödeneği aracılığıyla sermayeye yöneldi. Sermaye, kriz yükünü işçinin sırtına yıkarak kamu fonlarından doğrudan destek aldı.

Pandeminin ardından teşvik ödemeleri ve devlet eliyle çocuk işçiliği yasallaştıran MESEM projesi gibi çeşitli kalemler aracılığıyla fonun neredeyse dörtte biri patronlara gitti.