ABD ve Çin, iki ülkenin liderleri Donald Trump ile Şi Jinping arasındaki “tarihi” görüşmenin ardından “çatışmayı azaltmak ve sorunları yatıştırmak” için askeri iletişim kanalları kurma konusunda anlaştı.

ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth, dün X’te yaptığı açıklamada, kendisi ve Çin Savunma Bakanı Dong Jun’un bir önceki gece yaptıkları telefon görüşmesinin ardından bu kararı aldıklarını ifade etti.

Hegseth, Güney Kore’deki Trump-Şi zirvesinin ardından Malezya’da da bir araya gelen ikilinin, “barış, istikrar ve iyi ilişkilerin iki büyük ve güçlü ülke için en iyi şey olduğu konusunda hemfikir olduklarını” kaydetti.

Pentagon şefi, “Amiral Dong ve ben ayrıca, çatışmayı azaltmak ve ortaya çıkabilecek sorunları yatıştırmak için askeri kanallar kurmamız gerektiği konusunda da anlaştık” diye ekledi.

Pekin’den konuya ilişkin henüz bir açıklama gelmedi.

Daha önce neden kurulmamıştı?

İki güç arasında doğrudan askeri temasların gerekliliğine dair uzun süredir bir tartışma yürütülüyordu. Ancak, iki ülke arasındaki gerginliklerin artıp azaldığı bu dönemde buna dair temaslar düzensiz kalmıştı.

ABD merkezli bir düşünce kuruluşu olan Stratejik ve Uluslararası Araştırmalar Merkezi (CSIS), Mayıs ayında yaptığı açıklamada, ABD ve Çin hükümetleri arasındaki 90’dan fazla iletişim kanalının çoğunun, Trump’ın 2017’den 2021’e kadar süren ilk ABD başkanlığı döneminde devre dışı kaldığını belirtti.

Çin, ABD’nin o zamanki başkanı Joe Biden yönetiminde, dönemin Temsilciler Meclisi Başkanı Nancy Pelosi’nin Tayvan’ı ziyaret ettiği 2022 yılında ABD ordusuyla olan zaten az sayıda olan bağlantısını da kesmişti.

Bu gerilim, Güney Çin Denizi’nde ve Tayvan Boğazı’nda Çin ve ABD orduları arasında bir dizi yakın temasla sürdü.

Bunlar arasında, ABD ordusunun Mayıs 2023’te bir Çin savaş uçağını Güney Çin Denizi üzerinde bir ABD gözetleme uçağının önünden geçmekle suçlaması da yer alıyordu. ABD, bunu “gereksiz agresif bir manevra” olarak nitelendirmişti. Günler sonra, aynı yılın Haziran ayında, ABD ordusu, bir Çin Donanması muhribinin bir ABD muhribinin yolunu kestiğini öne sürmüştü.

O dönemde Pekin ise, ABD’nin suçlu olduğunu belirtmiş ve Washington’u kıyılarına gemiler göndererek kasıtlı olarak “risk yaratmakla” suçlamıştı.

Biden ve Şi arasında Kasım 2023’te yapılan görüşmenin ardından gerginlik azalmış ve iki lider üst düzey askeri iletişimleri yeniden başlatma konusunda anlaşmıştı.

CSIS, Mayıs ayında yaptığı açıklamada, Trump’ın bu yıl Ocak ayında göreve dönmesinden bu yana bu tür iletişimlerin “sınırlı” olduğunu belirtmişti. Ayrıca, ABD ve Çin’in kriz yönetim kanallarının olmaması, Trump’ın bu dönemde Pekin’e karşı ticaret savaşını da tırmandırmasıyla gerginliğin tırmanma riskini daha da artırmıştı.

Olumlu geçen Trump-Şi görüşmesi

Trump ve Şi, 30 Ekim’de Güney Kore’de yaptıkları görüşmede, gerginliği azaltmak için çeşitli adımlar attı. Bunlar arasında ABD başkanının Çin mallarına uygulanan gümrük vergisi oranını yüzde 57’den yüzde 47’ye düşürmesi de yer alıyor.

Trump ayrıca Çin’in nadir toprak metallerinin tedarikini sürdürmeyi kabul ettiğini ifade etti. Ancak, TikTok’un ABD’li yatırımcılara satışı veya Nvidia’nın gelişmiş yarı iletken çiplerinin satışı konusunda herhangi bir anlaşma duyurusu yapılmadı.

Trump ayrıca Nisan ayında Çin’e seyahat edeceğini ve Şi’nin de kısa süre sonra ABD’ye geleceğini duyurdu.

Hegseth: ‘Çatışma peşinde değiliz’

Hegseth, Trump-Şi zirvesinden bir gün sonra, Malezya’daki Güneydoğu Asya Ülkeleri Birliği zirvesi sırasında Çin Savunma Bakanı Dong ile bir araya geldi.

ABD’li bakan, toplantının ardından X’te yaptığı paylaşımda, “Hint-Pasifik’te güç dengesinin korunmasının önemini vurguladım ve Çin’in Güney Çin Denizi’ndeki, Tayvan çevresindeki ve Hint-Pasifik’teki ABD müttefikleri ve ortaklarına yönelik faaliyetleri hakkındaki ABD endişelerini vurguladım” dedi.

Hegseth, “ABD çatışma peşinde değil, çıkarlarını kararlılıkla savunmaya devam edecek ve bölgede bunu yapacak kapasiteye sahip olduğundan emin olacak” diye ekledi.

Çin’den ABD’ye Tayvan uyarısı

Çin Savunma Bakanlığı ise, Dong’un Hegseth’e Çin ve Tayvan’ın yeniden birleşmesinin “durdurulamaz bir tarihsel eğilim” olduğunu söylediğini ve ABD’yi Tayvan konusunda hem sözlerinde hem de eylemlerinde dikkatli olmaya çağırdığını belirtti.

Dong’un, Çin’in ulusal güvenlik çıkarlarını kararlılıkla korurken barışçıl kalmaya kararlı olduğunu söylediği aktarıldı.

Açıklamada, “Çin, herhangi bir ihlal veya provokasyona sakin bir şekilde yanıt verme kapasitesine sahip” denildi.