Küba’nın dış politikasının daimi pusulası Fidel

Küba’nın dış politikasında egemenlik, dayanışma ve enternasyonalizm çizgisi, Başkomutan Fidel Castro’nun siyasi mirasının temel unsurlarından biri olmaya devam ediyor. “Fidel: Miras ve Gelecek” başlıklı Birinci Uluslararası Kolokyumun ikinci gününde bu mirasın özellikle diplomasi alanındaki karşılığı ele alındı.

Küba Dışişleri Bakan Yardımcısı Carlos Fernández de Cossío, konuşmasında Fidel’in düşüncesinin yalnızca Küba’nın uluslararası politikadaki tutumunu anlamak açısından değil, dünyanın farklı bölgelerinde adaletsizliklere karşı mücadeleyi kavramak açısından da öneme işaret etti. 

Fidel’in 1962 Ekim Krizi sırasında izlediği siyasi ve diplomatik çizgi, Küba’nın kendi egemenliğini hiçbir pazarlığın konusu haline getirmeme tutumunun önemli örneklerinden biriydi. Söz konusu günlerde gerçekleşen ABD-SSCB müzakerelerinde Fidel’in temel yaklaşımı açıktı: Küba, haklarını ve egemenliğini savunmak için gereken bedeli ödemeye hazırdı. Aynı ilke, Küba’nın uluslararası dayanışma taahhütlerinde de sürdürüldü. Porto Riko’nun ve Afrika halklarının bağımsızlık mücadelelerine verilen destek, ABD ile yürütülen temaslarda pazarlık konusu yapılmadı.

Fidel’in toplum sağlığı ve bilim alanındaki stratejisi

Fidel’in halk sağlığı politikalarına yönelik stratejisi hiç bir zaman Küba’da sağlık hizmetlerinin yaygınlaştırılmasından ibaret kalmadı. Bilimsel araştırma ile üretimin birleştirilmesi, farklı ülkelerden sağlık profesyonellerinin eğitimi, tıbbi dayanışmanın uluslararasılaştırılması ve işbirlikleri bu stratejik yaklaşımın birbirini tamamlayan parçaları oldu.

“Fidel: Miras ve Gelecek” başlıklı 1. Fidel Uluslararası Kolokyumunun ikinci gününde Havana Kongre Merkezi’nde düzenlenen “Fidel ve Sağlık” panelinde bu strateji gündeme alındı. Genetik Mühendisliği ve Biyoteknoloji Merkezi (CIGB) Genel Direktörü Dr. Marta Ayala Ávila’nın yönettiği panelde, sağlık çalışanları, bilim insanları ve tıp öğrencileri Fidel’in anısına saygı duruşuyla O’nun sağlık alanındaki mirasını tartıştı.

Küba biyoteknolojisinin gelişiminde devletin uzun vadeli stratejik yaklaşımı belirleyici oldu. CIGB ve BioCubaFarma gibi kurumların ortaya çıkışı, bilimin sağlık ihtiyaçlarıyla ve üretim kapasitesiyle birlikte ele alındığı bu çizginin somut sonuçlarını oluşturuyor. Bu birikim, ABD ablukasının bilimsel ekipmana, finansmana, teknolojiye ve uluslararası tedarik zincirlerine erişimi zorlaştırdığı koşullarda daha da önemli hale geliyor.

Panelde Küba’nın uluslararası sağlık dayanışmasının farklı dönemlerinden örnekler doğrudan tanıklıkları ile ele alındı. Henry Reeve Uluslararası Afet ve Ciddi Salgın Durumları Sağlık Ekibi’nin kuruluşundan Pakistan depremindeki çalışmalara, Venezuela’daki Barrio Adentro misyonundan Afrika’daki Ebola salgınıyla mücadeleye, Brezilya’daki Daha Fazla Doktor programından COVID-19 dönemindeki enternasyonalist sağlık çalışmalarına kadar uzanan bu tarih, Küba’nın sağlık politikasının uluslararası dayanışma boyutunu ortaya koydu.

Özellikle 2005’te Katrina Kasırgası sonrasında Henry Reeve Birliği’nin yalnızca birkaç saat içinde oluşturulması ve ABD’ye yardım teklif edilmesi, Küba’nın sağlık alanındaki dayanışma anlayışının siyasi sınırların ötesine taşındığını gösteren örneklerden biri olarak panelde hatırlatıldı.

Küba abluka koşullarında kültürel yaşamını sürdürüyor

Havana Uluslararası Kitap Fuarı’nın 34.sü, Başkomutan Fidel Castro’nun doğumunun yüzüncü yılına ithaf edildi. Yaklaşık bin 300 yeni yayının ve iki milyon başlığın yer alacağı fuar, Havana’dan başlayarak ülkenin farklı bölgelerine taşınacak.

Fuarın açılış töreninde Küba’nın karşı karşıya olduğu emperyalist savaş tehditleri ve bu koşullarda kültürün taşıdığı önem vurgulandı. 1980’den bu yana bilgi ve kültür alışverişinin önemli alanlarından biri olan fuar, ekonomik ve siyasal baskıların ağırlaştığı koşullarda Küba’nın kültürel üretim ve paylaşım alanlarını canlı tutma çabasının bir parçası olarak sürüyor.

Rusya’nın onur konuğu olduğu etkinlikte iki ülke arasındaki tarihsel ve kültürel bağlar da öne çıktı. Küba Kitap Enstitüsü, Kültür Bakanlığı ve Rusya’nın Küba’daki büyükelçiliği başta olmak üzere çeşitli kurumların ortak çalışmasıyla düzenlenen fuarda gazeteci ve yazar Marilyn Bobes ile araştırmacı José Bell Lara’ya da saygı duruşunda bulunulacak.

Holguín’de yenidoğan taraması erken tanıyı güçlendiriyor

Küba’nın halk sağlığı sisteminde erken tanı ve koruyucu sağlık yaklaşımı, ablukanın yarattığı kaynak ve tedarik güçlüklerine rağmen sürdürülen sağlık hizmetlerinin önemli bir parçası olmaya devam ediyor.

Holguín’deki Vladimir İlyiç Lenin Üniversite Hastanesi’nin yenidoğan servislerinde uygulanan işitme taraması, bebeklerin yaşamlarının ilk 48 saatinde olası işitme sorunlarının belirlenmesini sağlıyor. Testlerinde anormallik saptanan bebekler üç ay boyunca nörogelişimsel konsültasyonlarla izleniyor ve gerektiğinde Octavio de la Concepción y de la Pedraja Çocuk Hastanesi’ndeki uzmanlaşmış birimlere yönlendiriliyor.

Özellikle erken doğan bebeklerde ortaya çıkabilecek sorunların erken saptanması, tedavinin zamanında başlatılması açısından önem taşıyor. Yenidoğan bakımındaki bu protokol, Küba sağlık sisteminin yalnızca hastalık ortaya çıktıktan sonra tedaviye değil, erken tanı ve gelişimin korunmasına dayanan önleyici toplum sağlığı yaklaşımını da gösteriyor.

Hikâyeler sözlü anlatımla mahallelere taşınıyor

Küba’da kültürel yaşam yalnızca büyük etkinliklerle değil, mahallelerde çocukları, gençleri ve aileleri buluşturan kolektif çalışmalarla da sürdürülüyor.

Palabras al Viento Sözlü Hikâye Anlatımı Topluluğu, yaz döneminde etkinliklerini açık alanlara taşıyarak sanat ile halk arasındaki mesafeyi azaltmayı hedefliyor. İl Kültür Müdürlüğü’nün desteklediği “Parkta Neşe” projesi kapsamında Calixto García Parkı’nda düzenlenen etkinliklerde sözlü hikâye anlatımı; oyunlar, doğaçlamalar ve hızlı anlatım atölyeleriyle birleştiriliyor.

Çocukların yalnızca izleyici olmadığı bu çalışmalar, onları hikâyelerin ortak yaratıcıları haline getiriyor. Böylece okuma alışkanlıklarının yanı sıra kuşaklar arası iletişim, aile bütünlüğü ve toplumsal dayanışma da güçlendiriliyor.

2004 yılında kurulan Palabras al Viento, tiyatro ve müziği farklı yaş gruplarına yönelik gösterilerde bir araya getiriyor. Grubun çevre mahallelere ve yakın yerleşimlere taşıdığı etkinlikler, ekonomik ve toplumsal güçlüklerin yaşandığı bir dönemde kültürün gündelik yaşamda kolektif bir alan olarak korunmasına katkı sağlıyor.

Yeni ekonomik aktörler için destek kapasitesi haritalanıyor

Küba’da yeni ekonomik aktörlerin karşı karşıya olduğu sorunlardan biri de eğitim, danışmanlık, teknik destek ve işbirliği ağlarına erişim. Bu alandaki mevcut kapasitenin belirlenmesi amacıyla ülke genelinde yeni bir haritalama çalışması başlatıldı.

Çalışma kapsamında tarım dışı mikro, küçük ve orta ölçekli işletmelere, kooperatiflere ve yerel kalkınma projelerine destek sağlayabilecek kurum ve yapıların belirlenmesi hedefleniyor. Araştırma, 168 belediyenin tamamında Belediye Kalkınma Müdürlükleri, Belediye Üniversite Merkezleri ve diğer bölgesel aktörlerin katkısıyla yürütülecek.

Amaç yalnızca mevcut kurumları listelemek değil. Girişimcilerin kendi belediyelerinde hangi hizmetlerin bulunduğunu, bunları hangi kurumların sunduğunu ve nasıl ulaşabileceklerini görebilecekleri dijital bir harita ile çevrimdışı bir rehber oluşturulacak. Üniversiteler, eğitim merkezleri, finans kuruluşları ve girişimci ağları da bu sürece dahil edilecek; kadınlar ve gençler özellikle gözetilecek.

Küba ekonomisinin ablukanın yarattığı finansman, tedarik ve dış ticaret baskıları altında çeşitlendirilmesi, yerel üretim ve yenilikçilik kapasitesinin güçlendirilmesini önemli hale getiridi. Bu nedenle söz konusu çalışmanın, yeni ekonomik aktörlerin yalnızca sayısını artırmaya değil, onların eğitim, inovasyon ve işbirliği olanaklarına erişimini güçlendirmeye odaklandığı belirtiliyor. Ekim 2026’ya kadar tamamlanması planlanan proje; Avrupa Birliği finansmanıyla; Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP), Küba’daki Fransız İşbirliği, Ekonomi ve Planlama Bakanlığı (MEP) ve Ulusal Ekonomik Araştırma Enstitüsü (INIE) tarafından yürütülüyor. Dış Ticaret ve Yabancı Yatırımlar Bakanlığı (MINCEX), İletişim Bakanlığı (MINCOM), Yüksek Öğretim Bakanlığı (MES), Küba Merkez Bankası (BCC), Devlet Dışı Ekonomik Aktörler Ulusal Enstitüsü (INAENE), Alicante Üniversitesi ve Havana Bilim ve Teknoloji Parkı da çalışmaya katılıyor.

Küba’da elektrik üretiminde son durum 

Küba’nın enerji sistemindeki kapasite açığı, günlük yaşamı doğrudan etkileyen en ağır sorunlardan biri olmayı sürdürüyor. Dün gün içindeki en yüksek üretim kapasitesi açığı saat 23.00’te 2.241 MW idi. Bununla birlikte ülkenin yenilenebilir enerji kapasitesinin artırılması yönündeki çaba sürüyor. Ülkedeki 54 güneş enerjisi parkı dün toplam 3.917 MWh üretim gerçekleştirirken, anlık maksimum güç 609 MW’a ulaştı. Güneş enerjisi yatırımları, Küba’nın enerji sistemindeki kırılganlığı azaltma ve dışa bağımlılığı sınırlama arayışının önemli unsurlarından biri olmaya devam ediyor. 

Dün Küba’da ne kadar elektrik açığı yaşandı?  

Mevcut durum
Enerji arzı         933 MW
Talep             3250 MW
Hizmet kesintisi    2347 MW