Хронолошкиот преглед што следува на актуелните, но и некои подзаборавени политички процеси во Европа, вели дека има многу примери на спорови и блокади со кои се справувале – и сè уште се справуваат – земјите кандидатки за членство во ЕУ. Повеќето спорови и блокади се надминати со дипломатски средства, но има и спорови кои претставуваат „замрзнати случаи“, без скорешен видлив напредок, пренесува Вистиномер.
Пишува: Стојан Синадинов
Долгогодишниот политички спор меѓу Северна Македонија и Бугарија – кој се однесува на македонскиот јазик, националниот идентитет, толкувањето на заедничката историја и правата на луѓето што се самоопределуваат како Македонци во Бугарија – влијае врз процесот на пристапување на С. Македонија во Европската Унија.
Во 2017 г. двете држави потпишаа Договор за пријателство, добрососедство и соработка, со кој се предвидоа соработка и заедничка комисија за историските прашања. Во 2020 г. Бугарија го блокираше напредокот на С. Македонија кон отворање на пристапните преговори поради нерешените прашања поврзани со историјата, јазикот и спроведувањето на Договорот. Во 2022 г. прифатена е рамка за преговори со ЕУ – т.н. француски предлог – според која уставните измени за вклучување на Бугарите во Уставот се услов за преминување кон следната фаза од процесот. Во тековната 2026 г. уставните измени сè уште се клучна пречка за формалното отворање на следната фаза од преговорите, бидејќи Владата предводена од ВМРО-ДПМНЕ бара гаранции за понатамошниот тек на процесот.
Ако го споменеме тука и Преспанскиот договор со Република Грција од 2018, со кој по повеќедецениски спор С. Македонија ја отвори вратата за влез во НАТО – значи ли тоа дека ваквите меѓудржавни спорови како пречка за евроинтеграциите се „ексклузивна“ историја на земјава?
Воопшто не!
Хронолошкиот преглед што следува на актуелните, но и некои подзаборавени политички процеси во Европа, вели дека има многу примери на спорови и блокади со кои се справувале земјите кандидатки за членство во ЕУ.
Можните вета за Црна Гора
Оваа недела е значајна за проширувањето на ЕУ, бидејќи Албанија треба да затвори уште едно поглавје од преговорите за пристапување на 13 октомври, а Молдавија и Украина треба да ги отворат преговорите за дури 17 поглавја, со што вкупниот број ќе достигне 24 од вкупно 33, откако претходно беше надмината уште една почетна блокада од страна на Унгарија.
Во контекст на темата, интересен е случајот со Црна Гора, која влегува во клучна фаза од својата амбиција да стане 28-та земја-членка на ЕУ до 2028 година. Меѓутоа, врз нејзината евроинтеграција виси сенката на можното вето од страна на Хрватска заради неколку спорови. Црна Гора на 12 октомври ги затвори преговорите за три поглавја, со што вкупниот број достигна 21 од 33, со надежи дека овој месец ќе се затворат уште четири поглавја.
Нерасчистените билатерални прашања со Хрватска се однесуваат на транспортната политика – правото на транспортна компанија од една земја на ЕУ да обезбедува услуги во друга – поради стравувањата дека поевтините црногорски камионџии ќе им ја загрозат работата на хрватските конкуренти, односно загриженоста за начинот на кој работи црногорската поморска агенција. Но, тука се и историските прашања, кои спаѓаат во Поглавјето 31 фокусирано на надворешната политика.
Разговорите на Црна Гора за затворање на Поглавјето 31 сè уште не се ни започнати бидејќи хрватските барања вклучуваат расчистување на прашања кои произлегуваат од војните во 1990-тите години. Тие се однесуваат на базенот во црногорскиот град Котор кој го носи името „Зоран Гопчевиќ“. Хрватска бара преименување на објектот, бидејќи Гопчевиќ за време на воените конфликти во деведесеттите бил чувар во логорот Морињ, во кој стотици хрватски затвореници биле подложени на тортура.
Потоа, спорно е чиј е едреникот „Јадран“, изграден во 1933 година, кој најдолго бил стациониран во хрватскиот приморски град Сплит, но во 1991 година се наоѓал во Црна Гора и таму останал до ден денешен. Сега Хрватска бара да ѝ биде вратен, а Црна Гора смета дека присуството на бродот на нејзина територија во моментот на распадот на Југославија ѝ дава право на законска сопственост.
Останати спорови
Спорот меѓу Словенија и Хрватска за границата во Пиранскиот Залив траел релативно кратко: Словенија ја блокирала Хрватска 10 месеци, од декември 2008 до септември 2009. По распадот на СФРЈ, Словенија и Хрватска спореле околу разграничувањето во Пиранскиот Залив. Словенија како членка на ЕУ од 2004 се обидуваше да обезбеди директен коридор до меѓународните води, и во декември 2008 година го искористи правото на вето за да го блокира отворањето и затворањето на повеќе преговарачки поглавја за Хрватска, со што ефективно го замрзна напредокот на Хрватска во процесот на пристапување.
Блокадата заврши откако двете земји го потпишаа Договорот од Блед, обврзувајќи се дека спорот за границата ќе го упатат пред меѓународен арбитражен трибунал. Овој договор ѝ овозможи на Хрватска успешно да се приклучи кон Европската Унија во 2013 година.
Претходно Италија ја блокираше Словенија како прва постјугословенска република што се приклучи кон ЕУ заради спорот за имотните права на „езулите“ кој траеше околу 2 години, од 1994 до1996. По прекројувањето на границите по Втората светска војна, илјадници етнички Италијанци (познати како „езули“ или прогонети) избегаа или беа протерани од полуостровот Истра и од Далмација, а нивниот имот беше конфискуван. Во раните 90-ти години, Италија побара од независна Словенија да ги измени својот Устав и законите за имот, со цел да им се овозможи на овие италијански прогонети лица повторно да го откупат својот поранешен недвижен имот.
Во 1994 година, Италија во периодот на првата влада на премиерот Силвио Берлускони го искористи ветото за да го блокира потпишувањето на Спогодбата за асоцијација меѓу Словенија и ЕУ, со што ефективно го замрзна почетокот на процесот на интеграција. Спорот беше решен во 1996 година преку таканаречениот „Шпански компромис“ (постигнат со посредство на Шпанија за време на нејзиното претседавање со ЕУ). Словенија се согласи постепено да го отвори својот пазар на недвижности за сите граѓани на ЕУ – вклучително и за италијанските прогонети лица – со што се овозможи повлекување на ветото. Словенија конечно се приклучи кон ЕУ во 2004 година.
Блокадата на Грција против Албанија во случајот „Белери“ траеше од крајот на 2023 до средината на 2024 година. Овој случај не е класичен територијален спор, туку судир околу правосудството, изборната демократија, правата на малцинствата и влијанието на билатералните односи врз европската интеграција.
Во 2023 година, Фреди Белери, албански политичар од редовите на етничките Грци, беше избран за градоначалник на крајбрежниот град Химара, но истовремено беше уапсен и затворен од албанските власти под обвинение за купување гласови. Атина го сметаше затворањето за политички мотивирано и како кршење на владеењето на правото и на правата на етничките малцинства. Грција изнесе официјални забелешки пред Комитетот на постојани претставници на ЕУ, со што ефективно го блокираше отворањето на првиот кластер од поглавјата за пристапување на Албанија во ЕУ.
Откако Белери беше избран за пратеник во Европскиот парламент како претставник на Грција во јуни 2024 година, неколку месеци подоцна, во септември 2024 година, беше пуштен од затвор на условна слобода.
„Замрзнати“ спорови
Принципот на едногласно одобрување во процесот на проширување на ЕУ е широко применувано и надвор од Западен Балкан, што доведе до неколку познати историски, но и тековни блокади низ Западна Европа, Централна Европа и Источниот Медитеран. Меѓу најзначајните случаи во кои земја членка ја искористила својата позиција за да го блокира или значително да го одложи пристапувањето на некој сосед е ветото на Кипар (членка на ЕУ од 2004) против Турција од 2006 до денес.
Во декември 2006 година, на иницијатива на Кипар, Советот на ЕУ формално ги суспендираше осумте клучни преговарачки поглавја за Турција. Во текот на наредните години, Кипар еднострано блокираше уште неколку поглавја и практично оттогаш преговарачкиот процес на Турција за пристап во ЕУ е замрзнат.
Пристапниот процес на Турција во ЕУ бележи најдолг застој во европската историја. Турција официјално не ја признава Република Кипар, има воени контингенти во отцепениот северен (турски) дел на островот и одбива да ги отвори своите пристаништа и аеродроми за грчко-кипарските бродови, што е кршење на Дополнителниот протокол кон Договорот од Анкара. Спорот е обременет и со сериозни и тековни спорови во врска со ексклузивните економски зони и истражувањето на гас во Источниот Медитеран.
Франција го блокирала членството на Обединетото Кралство во ЕУ 10 години (1963–1973). Францускиот претседател Шарл де Гол сметаше дека Обединетото Кралство е суштински некомпатибилно со европската интеграција, односно дека британската економија е премногу силно поврзана со Комонвелтот, дека нејзиниот земјоделски систем е во спротивност со интересите на француските земјоделци и дека Обединетото Кралство ќе дејствува како „тројански коњ“ за американското влијание во Европа.
Де Гол еднострано стави вето за пристапување на Обединетото Кралство кон заедничкиот европски пазар во два наврати – во 1963 година и во 1967 година. Блокадата престана дури откако Де Гол поднесе оставка во 1969 година, а неговиот наследник, Жорж Помпиду, овозможи конечно да продолжат преговорите, па Обединетото Кралство се приклучи кон тогашната Европска економска заедница (ЕЕЗ) како претходница на ЕУ во 1973 година.
Како што може да се потврди од овие неколку примери, трнливиот процедурален преговарачки пат на С. Македонија кон ЕУ не е осамен пример во историјата на проширувањето на Унијата. Повеќето спорови и блокади се надминати со дипломатски средства, но има и спорови кои претставуваат „замрзнати случаи“, без скорешен видлив напредок.
Сите коментари и забелешки поврзани со овој и другите написи на Вистиномер, барањата за корекции и појаснувања, како и предлозите за проверка на изјавите на политичарите и ветувањата на политичките партии, можете да ги доставите преку овој формулар
Блокадите во евроинтеграциите не се „ексклузивна“ историја на Македонија 2026
IUSTITIA.BG – Investigations 2009-2026 2026-10-15 15:28:12
Најнови вести Светски вести Вести од земјата Најважни вести најнови вести најважни најнови вести на денот Правда Петар Низамов Пердуви Петар Низамов – Пердуви Правда bg iustitia.bg iustitia iusticia истрага usticia Бургас Бугарија вести вести од последниот час вести на денот вести од денес вести од Бугарија Вестите од Бугарија блиц вести главни вести најважни најкоментирани најнови вести Бојко Борисов вести за времето вести за коронавирусот вести за времето facebook youtube facebook instagram вести денес вести од последните минути вести денес вести вести bg вести водечки вести актуелни вести bg страница со вести за вести сите вести вести bg вести од последниот час најнови вести bg вести од денес вести денес вести денес вести од последниот час најнови вести денес вести bg вести од 24 часа вести vesti bg вести од Новини свет птица bg bivol bg bivol trud bg novini најнови вести денес novinite bg вести здраво бугарија политичка партија грб делјан пеевски скандалозна Бугарска национална телевизија Слободна Европа телевизија скандал ексклузивно телевизија во живо во живо токму сега tv tv онлајн ТВ програма bg во живо сега tv вести онлајн tv онлајн суд во живо Бургас суд Окружен суд Бургас суд Бургас Окружен суд Бургас Окружен суд Бургас Окружен суд Бургас Обвинителство во Бургас Обвинителство во Бургас Окружно обвинителство во Бургас Окружно обвинителство во Бургас Окружно обвинителство во Бургас Окружно обвинителство во Бургас Окружно обвинителство во Бургас Окружно обвинителство во Бургас Окружно обвинителство во Бургас Окружно обвинителство во Бургас Генерален обвинител Иван Гешев Обвинител Гешев Цацаров Министерство за внатрешни работи Бургас ODMR Бургас ODPR Полиција во Бургас Окружна полиција Бургас Обвинителство во Бургас Цацаров Случаи на SGS Суд во Варна претседател на SGS судски одлуки за граѓански предмети одлуки за случаи Суд во Пловдив одлука на судските одлуки случаи Суд во Варна кривични предмети одлуки на окружниот суд работа во судот SGS претседател на SGS судии Софиски суд пост судии Суд во Пловдив судии во Пловдив Инспекторат на Врховниот суд во Пловдив Врховен суд Врховен суд Врховен судски совет адвокат кривични предмети адвокат граѓански предмети адвокат брачни случаи адвокат административно кривично право кривична постапка граѓанско право граѓанска постапка административно право уставно право
