Küba’dan abluka koşullarında kapsamlı dönüşüm hamlesi

Küba Halk İktidarı Ulusal Meclisi’nin olağanüstü oturumunda Başbakan Manuel Marrero Cruz tarafından sunulan 176 maddelik ekonomik ve sosyal dönüşüm paketi, ülkenin son otuz yıldaki en kapsamlı yeniden yapılanma programı olarak öne çıkıyor. Hükümet, dönüşüm hamlesinin ABD’nin uzun yıllardır sürdürdüğü abluka ve yaptırımların, bununla ilişkili olarak döviz gelirlerindeki daralmanın ve enerji krizinin yarattığı zorluklar karşısında ekonomiyi canlandırmayı, üretimi artırmayı hedeflediğini vurguladı. Önerilerin Parti, Ulusal Meclis, akademisyenlerin ve ekonomi uzmanlarının katkılarıyla şekillendiği ve değerlendirilen 390 önerinin yüzde 66,7’sinin kabul edilerek programa dahil edildiği vurgulandı.

Sosyalizmi koruyarak güncelleme çizgisi

Dönüşümün temel çizgisi Küba’nın sosyalist karakterinin korunması üzerine kurulu. Piyasa araçlarının daha geniş kullanımı ve yabancı yatırımların artırılması, hükümet tarafından ideolojik bir geri çekilme değil, ülkenin karşı karşıya olduğu olağanüstü ekonomik koşullara verilen bir yanıt olduğunu ifade ediliyor. Hükümet, reformları “esas olanı korumak için gerekli olanı yapmak” anlayışıyla savunurken, Fidel Castro ve Raúl Castro’nun ekonomik modelin güncellenmesine ilişkin yaklaşımlarına atıfta bulunuyor.

Devlet işletmelerine daha fazla karar alma yetkisi

Reformların merkezinde devlet mülkiyetindeki sosyalist işletmeler bulunuyor. Buna göre devlet şirketlerinin karar alma ve yönetim özerkliği genişletilecek, fiyat belirleme ve kâr kullanımı konularında daha fazla yetki verilecek. Aynı zamanda yeniden yapılandırma, birleşme ve farklı şirket modellerine dönüşüm mekanizmaları devreye alınacak. Devletin stratejik sektörlerde çoğunluk hissedarı olacağı belirtilirken, işletmelerde uygulanan merkezi maaş skalasının kaldırılması ve ücretlerin işletmelerin mali kapasitesi doğrultusunda müzakere yoluyla belirlenmesi planlanıyor.

Özel sektörün alanı genişliyor

Devlet dışı ekonomik aktörlerin ekonomideki rolü önemli ölçüde genişletilecek. Bekleyen tüm KOBİ başvurularının sonuçlandırılması, çalışan sayısına ilişkin mevcut sınırlamaların kaldırılması ve bir kişinin birden fazla özel şirkete ortak olabilmesinin sağlanması öngörülüyor. Devlet dışı işletmelere daha geniş mülkiyet hakları tanınırken, yurtdışında kullanılabilecek banka hesapları açabilmeleri ve faaliyet alanlarını çeşitlendirebilmeleri mümkün hale gelecek. Tarım sektöründe ise ilk kez özel KOBİ’lerin kurulmasına izin verilmesi planlanıyor.

Bankacılık ve finans sisteminde değişiklikler

Bankacılık ve finans sistemine ilişkin reformlar kapsamında, Merkez Bankası denetiminde faaliyet gösterecek özel bankaların kurulması ve mikro kredi sağlayan banka dışı finans kuruluşlarının oluşturulması öngörülüyor. Resmi döviz piyasasının yeniden yapılandırılması, özel döviz bürolarının kurulması, dijital döviz piyasaları ve döviz müzayede sistemlerinin geliştirilmesi hedeflenirken, devlet dışı ekonomik aktörlerin de bu piyasalara erişiminin sağlanması planlanıyor. Reform paketi ayrıca havale sisteminin yeniden düzenlenmesini, yeni finansal ürünlerin geliştirilmesini ve döviz kurunun dengelenmesi amacıyla ulusal para biriminde aşamalı düzenlemeler yapılmasını içeriyor.

Vergi sisteminde değişiklikler

Vergi yapısında üretimi teşvik etmeyi amaçlayan kapsamlı değişiklikler öngörülüyor. Belirli sektörlerde Katma Değer Vergisi’nin uygulanması, bazı faaliyetler için indirimli vergi oranlarının getirilmesi, elektronik faturalandırmanın yaygınlaştırılması ve vergi sisteminin sadeleştirilmesi planlanıyor. Kişisel gelir vergisinde vergi dilimlerinin azaltılması, asgari vergi muafiyetinin yükseltilmesi ve küçük ölçekli faaliyetler için basitleştirilmiş vergi rejiminin yeniden devreye alınması da reform önerileri arasında yer alıyor.

Yabancı yatırıma açılan alan genişliyor

Yabancı yatırımlara ilişkin olarak, ilk kez özel Küba şirketlerine doğrudan yabancı yatırım yapılabilmesi ve yabancı sermaye ile özel şirketler arasında ortaklık kurulabilmesi öngörülüyor. Yabancı yatırımcıların yurtdışında hesap açabilmesi, doğrudan döviz piyasalarına erişebilmesi ve daha uzun süreli mülkiyet haklarından yararlanabilmesi planlanırken, özel şirketler ve kooperatifler için doğrudan ithalat ve ihracat yapma imkânının tanınması da reformların önemli başlıkları arasında bulunuyor. Ayrıca belirli sektörlerde kısmi dolarizasyon uygulamalarının genişletilmesi hedefleniyor.

Mülkiyet ilişkilerinde yeni düzenlemeler

Mülkiyet ilişkilerinde yapılması planlanan değişiklikler kapsamında temel üretim araçlarının toplumsal mülkiyetinin korunacağı vurgulanırken, yerli ve yabancı yatırımcıların devlet işletmelerinde hisse satın alabilmesine ve belirli devlet varlıklarının ekonomik aktörlere devredilmesine olanak tanınması öngörülüyor. Hükümet, mali ve maddi varlıkların yasal büyümesini kabul ederken işçi haklarının ve sosyal güvencelerin korunacağını ifade ediyor.

Planlama modeli güncelleniyor

Ekonomik planlama sisteminde, merkezi kaynak dağıtımına dayalı model yerine finansal planlamaya ağırlık verilmesi ve piyasa mekanizmalarının daha etkin kullanabilen bir yapıya geçilmesi planlanıyor. Devlet dışı sektörlerin ulusal kalkınma planlarına dahil edilmesi ve yerel yönetimlerin yatırım kararlarındaki rolünün artırılması öngörülürken, enerji, gıda ve döviz gibi stratejik alanlarda devlet planlamasının devam edeceği belirtiliyor.

Maaş ve emeklilik reformu

Kamu sektörüne yönelik reformlar kapsamında asgari ücretin 2 bin 100 pesodan 3 bin 110 pesoya çıkarılması ve kamu çalışanlarının yaklaşık yüzde 51’ini kapsayacak kapsamlı bir maaş reformunun uygulanması planlanıyor. Emeklilik hesaplamalarının yeniden düzenlenmesi, aile bakımına ayrılan sürelerin emeklilik hesabına dahil edilmesi ve gençler ile kadınlara yönelik yeni istihdam teşviklerinin hayata geçirilmesi öngörülüyor.

Çalışma yaşamında esneklik

İş ilişkilerinde daha fazla esneklik sağlanması amacıyla birden fazla işte çalışmak için gerekli idari izinlerin kaldırılması ve belirli koşullarda yurtdışından uzaktan çalışmanın mümkün hale getirilmesi de dönüşüm planı dahilinde. Ayrıca işsiz kalan devlet dışı sektör çalışanlarına geçici gelir desteği verilmesi de öngörülüyor.

Yerel yönetimlere daha fazla yetki

Yerel yönetimlerin ekonomik rolünün artırılması reform paketinin temel başlıklarından biri olarak öne çıkıyor. Belediyelerin ithalat ve ihracat yapabilmesi, döviz tutabilmesi ve kendi kalkınma projelerini geliştirebilmesi planlanırken, yerel kalkınma fonlarının oluşturulması ve yurt dışında yaşayan Kübalıların bölgesel projelere katılımının teşvik edilmesi hedefleniyor.

Enerji dönüşümü hızlandırılacak

Enerji alanında yakıt ticaretinde özel ve yabancı sermayenin katılımına izin verilmesi, güneş enerjisi yatırımlarının teşvik edilmesi ve yenilenebilir enerji projelerine yönelik vergi avantajlarının uygulanması öngörülüyor. Devlet işletmelerinin uluslararası enerji piyasalarına erişiminin kolaylaştırılması ve enerji dönüşümünü desteklemek amacıyla yeni kredi mekanizmalarının oluşturulması da planlanan adımlar arasında yer alıyor.

Tarım ve gıda üretiminde yeni dönem

Tarım sektöründe üretimin artırılmasını amaçlayan reformlar kapsamında süresiz intifa hakkı uygulamasının hayata geçirilmesi, kooperatiflerin ithalat ve ihracat faaliyetlerinin kolaylaştırılması, üreticiler ile alıcılar arasında doğrudan sözleşme yapılabilmesi ve fiyat oluşumunda piyasa mekanizmalarının daha fazla rol üstlenmesi öngörülüyor. Tarım sektörüne finansman sağlamak amacıyla özel bir kalkınma bankasının kurulması da değerlendiriliyor.

Sosyal yardımların yeniden yapılandırılması

Sosyal politika alanında sosyal yardımların dijitalleştirilmesi ve “Egemenlik” platformu aracılığıyla daha şeffaf biçimde yönetilmesi planlanıyor. Tüm ekonomik aktörlerin sosyal sorumluluk kapsamında emeklilik sistemi, yaşlı bakımı, eğitim, sağlık ve savunmasız kesimlere yönelik sosyal programlara katkı sunması öngörülüyor. Hükümet ayrıca sosyal hizmetlerin önleyici ve yerel düzeyde daha etkin hale getirilmesini amaçlıyor.

Sübvansiyon modeli değişiyor

Mevcut sübvansiyon sisteminin yeniden düzenlenerek ürünleri değil doğrudan ihtiyaç sahibi bireyleri destekleyen bir modele geçilmesi hedefleniyor. Bu kapsamda bir Sosyal Koruma Fonu kurulması ve kamu kaynaklarının daha etkin biçimde savunmasız toplumsal kesimlere yönlendirilmesi planlanıyor.

Dijitalleşme ve yapay zekâ hamlesi

Dijital dönüşüm reform programının stratejik alanlarından biri. Yapay zekâ, yazılım ve donanım geliştirme çalışmalarını desteklemek amacıyla ulusal bir teknoloji merkezi kurulması, yapay zekânın kamu yönetimine entegre edilmesi ve teknoloji sektöründe daha rekabetçi ücret politikalarının uygulanması öngörülüyor. Ulusal güvenlikle bağlantılı olmayan veri merkezleri ve dijital altyapı projelerine yabancı yatırım çekilmesi de planlanan adımlar arasında.

Ekonomik krize karşı kapsamlı yanıt

Kübalı yetkililer, söz konusu reformların, ABD ablukası ve yaptırımlarının ağırlaştırdığı ekonomik darboğaz, enerji krizi ve döviz sıkıntısına karşı geliştirilen kapsamlı bir yanıt niteliği taşıdığı ifade ediyor. Hükümet, piyasa araçlarının daha etkin kullanılmasını, özel sektörün büyümesini ve yabancı yatırımın genişletilmesini sosyalizmin terk edilmesi olarak değil, sosyalist kalkınmanın sürdürülebilirliğini sağlamak için gerekli bir güncelleme olarak değerlendiriyor. Bu yönüyle reform paketi, Küba’nın son otuz yıldaki en kapsamlı ekonomik ve sosyal dönüşüm programı olarak göze çarpıyor.

Santiago’da hukuk eğitimi toplumla iç içe sürüyor

Küba’daki enerji ablukası nedeniyle eğitim faaliyetlerinin kısmen uzaktan yürütüldüğü mevcut koşullarda, Oriente Üniversitesi Hukuk Fakültesi öğrencilerin kapsamlı eğitimlerinin sürdürmek amacıyla Santiago de Cuba’daki topluluklar ve kurumlardaki çalışmalarını yoğunlaştırdı. Öğrenciler; topluluk projeleri, eğitim merkezleri, iş yerleri ve hukuk danışmanlığı programlarında görev alarak mesleki becerilerini geliştirirken toplumsal sorumluluk bilincini de güçlendiriyor. Ulusal Akreditasyon Kurulu tarafından “Mükemmellik” kategorisiyle tanınan fakülte, ücretsiz hukuki danışmanlık sunan ve ülkede türünün tek örneği olan Hukuk Kliniği aracılığıyla desteklenmesi gereken gruplara hizmet veriyor. Öğrenciler ayrıca hukuk okuryazarlığı faaliyetleri, mesleki yönlendirme projeleri ve toplumsal cinsiyete dayalı şiddetle mücadeleye yönelik disiplinlerarası çalışmalar yürütüyor. Fakültenin toplum odaklı çalışmaları, hem halkın hukuk kültürünü güçlendirmeyi hem de geleceğin avukatlarını toplumsal sorunların çözümünde aktif rol almaya hazırlamayı amaçlıyor.

Cienfuegos’taki Damují Kağıt Fabrikası üretime yeniden başladı

Cienfuegos’ta bulunan Damují Sergio González Kağıt Fabrikası, ambalaj sektörünün temel girdileri olan kağıt ve karton üretimine yeniden başladı. Fabrika yöneticisi İbrahim Bastida Díaz, ilk etapta geri dönüştürülmüş hammaddeler kullanılarak 25 ton 160 gramlık karton üretildiğini ve bu ürünlerin kutu ve ambalaj üretimi yapan Compacto Caribe SA ortak girişimine gönderileceğini açıkladı. Ülke genelinde toplanan kullanılmış karton kutuları yeniden işleyerek ithalatın ikame edilmesine katkı sağlayan tesis, enerji ablukası nedeniyle son dönemde doğum günü kutuları, zarflar, defter kapakları ve bazı kimyasal ürünler gibi alternatif üretimlere yönelmişti. Yetkililer, ABD yaptırımlarına rağmen 148 işçi ve teknik personelinin çabasıyla fabrikanın yaklaşık 64 yıldır faaliyetlerini sürdürdüğünü belirtti.

Küba, çölleşme ve kuraklıkla mücadele programını genişletiyor

Küba, çölleşme ve kuraklıkla mücadele kapsamında yürüttüğü sürdürülebilir arazi yönetimi programının yeni aşamasını başlatarak Cauto ve Guantánamo-Guaso nehir havzalarında üç bin hektarlık alanı daha kapsama aldı. Bilim, Teknoloji ve Çevre Bakanı Armando Rodríguez Batista, 2008 yılından bu yana Küresel Çevre Fonu’nun desteğiyle yürütülen çalışmalar sayesinde 47 bin hektardan fazla arazinin çevre dostu uygulamalarla yönetildiğini açıkladı. Araştırmalar, doğu bölgelerinde yaşanan uzun süreli kuraklıklar, iklim değişkenliği, aşırı otlatma, ormansızlaşma ve kontrolsüz yangınların arazi bozulmasının başlıca nedenleri olduğunu ortaya koyuyor. 

Çeşitli kamu kurumları, üreticiler ve uzmanların katılımıyla yürütülen programın, doğal kaynakların korunmasının yanı sıra tarımsal üretimi artırmayı, organik ürün pazarlarına erişimi kolaylaştırmayı ve ihracat kapasitesini güçlendirmeyi hedefliyor. 

Yetkililer, 2025 yılında 152 belediyenin şiddetli kuraklıktan etkilenmesinin programın genişletilmesi ihtiyacını daha da artırdığını vurguladı.

Avrupa Parlamentosu’nun Küba’ya yaptırım kararı protesto edildi

Avrupa Parlamentosu üyeleri, Avrupa Birliği’ne Küba’ya yönelik yaptırımlar uygulaması ve ülkede siyasi bir “geçiş sürecinin” teşvik edilmesi çağrısı yapıldı. Karar, Küba’daki insan hakları ihlalleri, muhaliflere yönelik baskılar, keyfi gözaltılar ve ifade özgürlüğünün kısıtlanması gibi uygulamalar olduğu iddiasına dayandırıldı.

İtalya-Küba Ulusal Dostluk Birliği (ANAIC), Avrupa Parlamentosu’nun Küba’ya ilişkin son kararını “siyasi saldırganlık” ve uluslararası hukuka aykırı bir müdahale olarak nitelendirerek sert şekilde eleştirdi. Kararın Avrupa’daki sağcı siyasi güçlerin ABD politikalarına bağlılığının bir göstergesi olduğu, Küba’nın karşı karşıya olduğu ekonomik zorlukların temel nedeninin ABD yönetiminin altmış yılı aşkın süredir sürdürdüğü ekonomik, ticari ve mali abluka olduğu vurgulandı.

ANAIC, Avrupa Parlamentosu’nun Küba ile Avrupa Birliği arasındaki Siyasi Diyalog ve İşbirliği Anlaşması’nın gözden geçirilmesini istemesini eleştirerek, bunun Avrupa’nın ekonomik bağımsızlığı ve uluslararası hukuku savunmak yerine Beyaz Saray’ın tutumuna uymak olduğunu ileri sürdü. Açıklamada Küba’nın COVID-19 salgını sırasında İtalya’ya ve halen Calabria bölgesine gönderdiği sağlık ekipleri hatırlatılarak Küba’nın uluslararası dayanışma geçmişine dikkat çekildi. İtalya hükümeti ve Avrupa Birliği’ne söz konusu kararı reddetme, Küba ile diyaloğu sürdürme ve ABD ablukasının sona erdirilmesini talep etme çağrısında bulundu.

Küba’da elektrik üretiminde son durum

Elektrik üretim kapasitesi açığının dünkü en büyük etkisi, saat 20.40’ta 2191 MW olarak kaydedildi. Güneş enerjisi santrallerinin toplam üretimi 4173 MWh iken ortalama bir saatte sağladıkları azami güç 522 MW olarak gerçekleşti.

Dün Küba’da ne kadar elektrik açığı yaşandı?