1957 yılında Kocabeyoğlu Pasajı’nın alt katında başlayan serüven, tam 68 yıl boyunca kesintisiz sürdü. Yolculuğu başlatan isim olan Turhan Polat, 2011 yılında hayata veda etse de, kurduğu dünya bir süre daha yaşamaya devam etmişti. Ancak kurucusunun ölümünden 14 yıl sonra, Turhan Kitabevi, Konur Sokak’taki o ikonik köşesine ve Ankara’ya veda ediyor.

Bir ‘hafıza mekanı’ olarak kitabevi

Kentlerin önemli uğrak mekanlarından biridir kitabevleri. Sadece bir alışveriş yeri değil, aynı zamanda kültürel hayatın yeniden şekillendiği, bazen bir dergide bazen bir söyleşide okurla yazarın yollarının kesiştiği durak işlevi görür bu tür mekanlar. Sosyolojide “hafıza mekanı” olarak adlandırılan böylesi yerler, bireylerin kendilerini o şehre ait hissetmelerini sağlayan çapalar gibidir. 

Turhan Kitabevi, İnsan Hakları Heykeli’nin hemen önünde, Konur ve Yüksel’in kesişiminde tam da böyle bir işlev görüyordu.

Ankara’da ve genel olarak Türkiye’de bu tür mekanların kaybı, basit bir el değiştirme veya ticari başarısızlık olarak okunamaz. Bu, kolektif hafızada derin bir boşluk yaratan kültürel bir erozyon aynı zamanda. Dost Kitabevi’nin Kuğulu’nun hemen köşesinde ve Konur Sokak’taki şubelerini kapatıp sadece Karanfil’e çekilmesi, İmge Kitabevi’nin her yıl biraz daha şekil değiştirerek ayakta kalmaya çalışması bu erozyonun diğer yüzleri belki de. 

Şimdi ise Turhan Kitabevi tamamen çekiliyor. Bu durum, mekanın sadece “biçim değiştirmesi” değil, kentin kültürel olarak “geri düşmesi” manasına geliyor.

Pazarın vahşeti ve okurun çaresizliği

Kitabevinin kapanış gerekçesini sadece “dünyanın dijitalleşmesine” bağlamak, sorunu basitleştirmek olur. Elbette dijitalleşme bir faktör, ancak buna eşlik eden okuma oranlarındaki düşüş ve ekonomik krizin getirdiği ağır maliyetler asıl belirleyici olanlar.

Kira giderleri ve genel işletme maliyetleri, kağıt piyasasında Türkiye’nin dışa bağımlılığı, bağımsız kitabevlerinin belini büküyor. Öte yandan Amazon, Trendyol gibi dev tedarik zincirleri, kitapları bazen maliyetinin bile altına satarak, fiziksel kitabevleriyle rekabet edilemez bir ortam yaratıyor. Turhan Kitabevi’nin kapanmasına sosyal medyada üzülen sadık okurlar bile, ay sonunu getirme derdindeyken kitabın ucuzunu internetten sipariş etmek zorunda kalıyor. Bu denklemde, Turhan Kitabevi’nin tek gücü olan “sadık okur” profili, ekonomik gerçeklerin duvarına çarpıyor.

‘Yas evi’

Turhan Kitabevi’ndeki Süleyman Bey, yaşanan süreci uzun uzun anlatacak gücü kendinde bulamıyor. “Yorulduk artık” diyor sadece. Söylenecek her şeyin söylendiği, kelimelerin tükendiği yerde olduklarını söylüyor. 

Mekanın içi, kapanış tarihine yaklaşırken adeta bir yas evini andırıyor. Raflar yavaş yavaş boşalırken, içeri girenler o tanıdık kitap kokusunun yerini alan boşluk hissiyle yüzleşiyor. Kapanmadan önce indirimli kitaplardan almak için gelen tanıdık bir okurla karşılaşınca “Alamadım. Olmadı. Sanki yağmalıyormuşum gibi hissettim” yanıtı veriyor. 

Raflardaki o boşluk, içeri girenlere soğuk ve hüzünlü bir merhaba diyor.

Turhan Kitabevi, 2025 yılı sonunda Konur Sokak’taki mekanını tamamen boşaltacak. Gimat’ta bir yayınevi olarak varlığını sürdürecek olsa da, Konur Sokak’taki o köşe muhtemelen karton bardakta kahve satılan bir zincir dükkana ya da süslü eşyaların satıldığı bir mağazaya dönüşecek. 

Bizden geriye ise, o köşeden her geçişimizde hissedeceğimiz buruk bir eksiklik kalacak.