Kültür ve özgürlük 2025

Her Ekim, tazelenmiş bir inançla Ulusal Kültür Günü’nü beklerim. Bizi temsil eden ve bir araya getiren milli marşımızın doğuşu, tüm Kübalıların göğsünü kabartan bir olaydır. Bu tarih  bizleri hem önceden elde ettiğimiz kazanımları hem de bu zamanların zorluklarını düşünmeye çağırır. İçinde bulunduğumuz ağır yaşam koşulları karşısında bu satırların ne işe yarayacağını kendime sorduğumu itiraf etmeliyim. O sırada bir arkadaşım şöyle dedi: “Yaz, yaz ki insanın ruhu ölmesin.”

Onun sözlerinde, en zor yaşam koşullarının ortasında kültürün önemini yeniden kavradım. Bizi kurtarabilecek şey kültürdür. Ona, tarihi hafızamızı köklerinden koparmak isteyen kasırgaların ortasında yaprağın ağaca tutunduğu gibi tutunuruz. Doğduğumuz topraklardan ister yakın ister uzak olalım, bedenimiz çabayla ya da özlemle yorgun düştüğünde nefesimizi yeniden kazanmamızı ve yola devam etmemizi sağlayan ilham verici bir merhemdir kültür. İşte bu noktada Fernando Ortiz bizlere hatırlatır: “Kültür, vatanın kendisidir.”

Küba bir mucizeler ve gizemler ülkesidir. Boyun eğmeyen, hayata neredeyse doğaüstü denilebilecek bir dirençle tutunan bir halkı vardır. Küba yorgun düşmüş olsa bile, nabzını tuttuğunuzda orada, her türlü maddi yokluğun ortasında bile ışık saçan kültürün atışını hissedersiniz. Bu atışlara, karmakarışık zor zamanlarda bile tanıklık ettim. Bunlara ve hocalarımın arkamda durmasının ayrıcalığına sahip olmaya. Büyük bir mutluluktu bu. Harold Gramatges’ten, José Antonio Echeverría’nın yoldaşı Roberto Pellón’dan, Moreno Fraginals’ın öğrencisi Hilda Vila’dan ve uzmanlık derslerimle birlikte ISA’daki Küba Çalışmalarını ölümsüzleştiren bütün o yaşayan bilgelerden çok şey öğrendim.

Güzel Sanatlar Müzesi ziyaretlerimiz unutulmazdı. Japon taiko davullarını ilk kez dinlemek, Jorge Fernández’den plastik sanatlar dersleri almak, Enstitü’nün kubbelerinde Joan Capote’nin yaptığı bir tablonun aylar süren evrimini seyretmek, Eduardo Heras León’un konferanslarını dinlemek; Moliere okumalarım, Homeros’un İlyada’sı, Tartufo, Kafka, Bertillón 166; Küba Ulusal Balesi’nin gösterileri, Carlos Acosta’nın performansları, Alicia Alonso’nun Kuğu Gölü yorumu; Elena Burke, Buena Fe, Pablo Milanés ve Omara Portuondo1 konserleri…

Ne büyülüydü o Cubadisco2 jüri buluşmaları! Marta Valdés, Sara González, Luis Carbonell, César Portillo de la Luz, Enrique Plá, César López, Joaquín Betancourt, Radamés Giro, José Reyes Fortún3 ve yıldızlar topluluğu bir araya gelir, bir albümün kaderini belirlerdi.

Havana Uluslararası Gitar Festivali’nin ve Uluslararası Kitap Fuarı’nın gelişi tarifsiz bir deneyimdi. Cine Yara ya da Chaplin’de izlenilen filmler; Küba Sanat ve Sinematografi Endüstrisi’nin (ICAIC) hazırladığı Latin Amerika haber bülteni; Vampiros en La Habana, Kangamba, Nada, Gallego4, Çilek ve Çikolata…5 Gece yarısına doğru Coppelia’da yenilen dondurmalar; 23. Cadde boyunca uzanan kitap geceleri, Guiñol Tiyatrosu, ICAIC’in6 animasyonları, Tulio Raggi ve Juan Padrón’un7 o ince zekâsı; Liuba María Hevia, Ángel Díaz, Los Van Van, La Aragón, Los Muñequitos de Matanzas, Tomatito, Chick Corea, El Cigala ve Irakere8 konserleri; Pekin Operası; Uluslararası Film Festivali; Leo Brouwer’le yapılan ustalık dersi; Yoruba kutsama töreni; Santa Rita Kilisesi’nde Mozart’ın Requiem’ini söylemek; Casa de las Américas’taki Müzikoloji Kolokyumu; Ulusal Kütüphane’deki okumalar; el sanatları fuarları ve Eusebio Leal’in izlerini sürerek Eski Havana sokaklarında dolaşmak…

Bunları anımsamaya kalksam, Küba’nın bana armağan ettiği ve dünya görüşümü zenginleştirerek beni daha bütün bir insan yapan kültürel deneyimleri hafızamdan geri çağırmak aylarımı alırdı.

22 Temmuz 2004’te düzenlenen Birinci Ulusal Senfoni Orkestraları Buluşması’nın kapanışını hatırlıyorum. Héctor Quintero, 200 senfoni müzisyeniyle birlikte oradaydı. Müzik Arjantinli Alberto Favero’ya aitti; orkestrasyon ve yönetim Leo Brouwer’dı. Mario Benedetti’nin Padre Nuestro Latinoamericano adlı eseri, Devrim Meydanı’ndaki José Martí Anıtı’nın eteklerinde toplanan yüzlerce kişiyi derinden etkilemişti. Gösteriş yoktu, lüks yoktu. Yalnızca kültür ve yürekler vardı. Başka hiçbir şey değil.

Çılgınca bir coşku, yüreklerden taşan bir sevinçle hayattan kaçmak için toplanan kalabalıkların ötesinde, tıpkı o konserde olduğu gibi konserlerin yeniden meydanlarımıza dönmesi hayalini terk etmiyorum. Bir kafede kitap okuyabildiğimiz o günlerin sonsuza dek geri gelmesini diliyorum. Bu kısa hayattaki yolculuğumuzun asıl amacı olan erdemle daha yüce bir insani boyuta ulaşma hedefimizden bizi uzaklaştıran, o hedefi bulanıklaştıran, küçülten semboller bizi ne kör etsin ne de tüketip yok etsin.

Çölün ortasında ruhun susuzluğunu gideren geniş ve çeşitli bir vaha gibi, kültürün sunulduğu her yerde ondan içsin Kübalılar. Ve sonra eve döndüklerinde, hayatın zorluklarıyla yeniden yüzleşirken içlerinde farklı bir şey hissetsinler: tarif edilemez bir tamamlanmışlık, onları yücelten bir iç güç… Kültürün üzerlerinde bıraktığı etki sayesinde.

Her 20 Ekim’de “gerçek özgürlüğün gizemini kavrayan”9 ve “kültürlü olmak, özgür olmanın tek yoludur” diyen ışık insanı Martí’ye dönmeliyiz. Dilerim ki her Kübalının içinde daima ruhlarına özel ayrılmış bir alan bulunsun.

Söylenecek her şey söylendi. Öyle olsun. Kültürde özgürlük vardır.10

Yazar: Xiomara Pedrosa Gomez

Yayınlandığı Yer: Cubadebate

Yayın Tarihi: 19.10.2025

Çeviri: İlhan Şendil