AKP, iktidarı boyunca tam yedi kez Varlık Barışı düzenlemesine imza attı.

Sekizincisi bugün Meclis’e sunulacak. Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in paylaştığı birkaç detay dışında düzenlemenin kapsamı henüz net değil.

Şimşek basına verdiği demeçlerde “kara paraya geçit vermeyeceğiz”, “az da olsa vergi alacağız” iddiasına bulundu ama görünen o ki alıcı bulamadı.

Çünkü her birkaç yılda bir “müjde” olarak pazarlanan, ekonomiye “can suyu” olacağı anlatılan bu aflar, zamanla AKP ve sermaye için vazgeçilmez bir yöntem haline geldi.

“Nereden buldun” sorusunu ortadan kaldıran, paranın kaynağını ve sahibinin kimliğini önemsizleştiren bu sistem, Türkiye’yi kara para trafiğinin meşrulaştığı duraklardan birine dönüştürüyor.

Peki, adında “barış” geçen bu düzenlemeler aslında kiminle, neyin karşılığında ve hangi karanlık noktaları örtmek için yapılıyor? 

Getir de ne getirirsen getir…

Yurt içinde veya dışında resmi belgelere yansımamış gizli paraların, altının, dövizin ve diğer menkul kıymetlerin sisteme sokulmasını amaçlayan Varlık Barışı düzenelemeri, AKP döneminde adeta kalıcı bir mekanizma haline geldi.

Süresi dolan yasaların yönetsel kararlarla veya yeni yasalarla sürekli uzatılması, kayıt dışı varlıkların sorgusuz sualsiz ekonomiye eklemlenmesini sağladı.

Varlık Barışı uygulamalarında kapsam her defasında daha da genişletildi.

2022’de çıkarılan ve 2023’e kadar uzatılan son düzenlemede, yurt dışında bulunan ve resmi kayıtlarda yer almayan taşınmazlar da af kapsamına dahil edildi. Varlık barışından yararlanmak isteyenler için geçmişte aranan vergi yükümlüsü olma şartı tamamen kaldırılırken, bu imkandan faydalanmak için Türk vatandaşı olma zorunluluğu da artık bulunmuyor. Bu durum, paranın kaynağının ya da parayı yatıran kişinin kimliğinin önemini yitirdiği bir süreci beraberinde getiriyor.

Düzenlemenin en dikkat çekici yanlarından biri, yurt dışındaki varlıkların Türkiye’ye fiziki olarak getirilme zorunluluğunun bulunmaması. Hak sahiplerinin, “Yurt dışındaki borçlarımı ödedim” beyanında bulunması, varlıkların sisteme dahil edilmesi için yeterli görülüyor.

Türkiye’deki bankalara yapılan bildirimlerde, paranın kaynağına dair herhangi bir soru sorulmadığı gibi, sunulan belgelerin gerçekliğini kontrol etme yükümlülüğü de uygulanmıyor. Bildirilen varlıklar için vergi ödenmezken, yasada yer alan kesin hükümle bu varlıklar hakkında hiçbir şekilde vergi incelemesi yapılamayacağı garanti altına alınıyor.

Bankalar, vergi daireleri ve aracı kuruluşlar üzerinden yürütülen süreçte, beyan edilen değerlerin içeriği ve kaynağı hiçbir aşamada devlet denetimine tabi tutulmuyor.

Ayrıca “düzeltme bildirimi” adı verilen yöntemle, başlangıçta beyan edilen miktarlar sonradan devasa oranlarda artırılabiliyor.

Bu boşluklar kara para aklama ihtimalini de beraberinde getiriyor. Sistem, bir kişinin adına açılan hesaba kim tarafından gönderildiği sorgulanmaksızın büyük miktarlarda para aktarılmasına olanak tanıyor. Paranın kaynağının sorulmaması ve bildirim yapanlara sağlanan koruma zırhı, kayıt dışı fonların yasallaştırılması ihtimalini güçlendiriyor.

Can Holding örneği: Paravan şirketlerle Varlık Barışı kapsamında para aklamışlar

Varlık Barışı uygulamalarının kara para sahipleri tarafından nasıl kullanıldığını somut bir şekilde ortaya koyan örnek, yakın zamanda açılan ve hızla rafa kaldırılan Can Holding soruşturması oldu.

Aslında AKP içi çekişmenin tezahürü olan bu soruşturmaların merkezinde kara para aklama suçlaması yer alıyordu.

Bundan 9 ay önce Küçükçekmece Cumhuriyet Başsavcılığı, Can Holding’in ticari faaliyeti bulunmayan paravan şirketler üzerinden “ortaklara borçlar” hesabını kullanarak kaynağı belirsiz yüklü miktarda parayı sisteme soktuğunu tespit etmişti.

Başsavcılık bu yöntemin Varlık Barışı Kanunu’nun amacına aykırı şekilde, suçtan elde edilen gelirlerin aklanması için bir araç olarak kullanıldığını, paranın izinin farklı şirketler arasındaki aktarımlarla gizlendiğini açıklamıştı.

Yani sorgusuz sualsiz para girişine izin veren Varlık Barışı suça zemin hazırlamış, suç fark edilse de yıllarca yargıya taşınmamış, AKP içerisinde bir kavga patlak verdiğinde gündeme gelmiş ama taraflar uzlaşınca yeniden üstü örtülmüştü.

Varlık Barışı: Neyle barışıyorlar?

Türkiye Cumhuriyeti tarihinde kimsenin varlığını hedef alan bir savaş açıldığı görülmedi ki barış gündeme gelsin. Savaştan söz edilecekse eğer, halkın hak alma ve özgürlük mücadelesini baskılamak amacıyla iktidarlarca yürütülen politikalar akla gelmeli.

AKP iktidarı daha önceki yıllarda da “Varlık Barışı” adı altında düzenlemelere imza attı. Yukarıdaki sözler de yine o dönemlerden birinde, yazarımız Kadir Sev’in değerlendirmesini içeriyordu.

Evet, ortada varlığa savaş açan bir iktidar olmadığına göre “barış” ifadesi oldukça tuhaftı.

Peki, gerçekten neyle barışıyorlardı?

Uzun süredir ülkemizde çeteler, mafyalar, uyuşturucu trafiği ve bunun yurt dışı bağlantıları konuşuluyor.

Hatta AKP iktidarı kısa sürede sümenaltı ettiği bir “temiz eller” operasyon dizisini de sadece bu gündeme ayırmıştı. Bahis, kumar, uyuşturucu bağlantılı kara paraya…

Varlık Barışı denilen düzenlemeler haliyle en çok bu bağlantılar üzerinden elde edilen paranın ülkeye sokulması tartışmasını tetikliyor.

Kaynağını sormadığınız bir para, küçük bir vergi kesintisiyle ülkeye sokuluyor. Ne olursa olsun “getir” deniliyor.

Ve bu adım, bir kez daha iktidarın ciddi bir kaynak sıkıntısı çektiği dönemde gündeme geliyor.

Ülkenin her türden kaynağı belirsiz paraya bir kez daha kapı açmasının önümüzdeki dönem nasıl maliyetlere neden olacağını bir kez daha ve hep birlikte göreceğiz.