İzmir’in Aliağa ilçesinde bulunan HABAŞ Demir Çelik fabrikasında 9 Kasım’da meydana gelen şiddetli patlamada 18 işçi yaşamını yitirdi, çok sayıda işçi yaralandı. İlk açıklamalara göre patlama, çelikhane bölümünde tavan vincinin koparak elektrik ark ocağına düşmesinin ardından meydana geldi.

Ancak HABAŞ’ta yaşananlar ne ilk patlama ne de ilk işçi ölümü. 21 Ekim’de taşeron işçi Hakan Doğan yüksekten düşerek, 5 Kasım’da ise henüz 20 yaşındaki Eyüp Eğinli iş makinesi lastiğinin patlaması sonucu yaşamını yitirmişti. Yalnızca üç hafta içerisinde art arda yaşanan iş cinayetleri, şirketin çalışma koşullarını ve iş güvenliği uygulamalarını bir kez daha tartışmaya açtı.

HABAŞ’ta daha önce yaşanan iş cinayetleri de şirketin sicilini ortaya koyuyor. 1999 yılından bu yana en az 17 işçi HABAŞ patronun almadığı tedbirler nedeniyle yaşamını yitirdi.

İşçilerin hayatını kaybettiği bu üretim alanı, aynı zamanda Türkiye’nin en büyük demir-çelik sermaye gruplarından birinin büyüme merkezi.

İşçilerin kanıyla büyüdü

1956 yılında kurulan HABAŞ, bugün demir-çeliğin yanı sıra enerji, sınai gazlar, LPG ve LNG, liman işletmeciliği, deniz taşımacılığı, ağır makine, otomotiv, gemi inşa ve bankacılık alanlarında faaliyet gösteriyor.

Aliağa’daki tesislerinde yıllık 4,5 milyon ton sıvı çelik üretim kapasitesine sahip olan şirket, 2023 yılında 804 milyon dolarlık çelik ihracatı gerçekleştirdi. HABAŞ’ın kendi sürdürülebilirlik raporuna göre üretilen çelikler Almanya, İngiltere, Fransa ve İsrail’in de aralarında bulunduğu çok sayıda ülkeye satıldı.

Şirketin üretim ve ihracattaki büyümesi, Avrupa’daki teknoloji, finansman ve hammadde bağlantılarıyla birlikte ilerliyor.

Sömürüyü derinleştirecek teknoloji Almanya’dan

HABAŞ’ın Almanya’daki önemli ortaklarından biri, dünyanın önde gelen metalurji ve tesis mühendisliği şirketlerinden SMS Group. Alman şirketi, HABAŞ’ın 2014’te devreye alınan sıcak haddeleme tesisinin kurulmasında ve sonraki kapasite artışlarında rol üstlendi.

SMS Group, HABAŞ’ın yeni soğuk haddeleme ve çelik işleme kompleksine de teknoloji sağladı. Mayıs 2025 tarihli açıklamasına göre asitleme ve soğuk haddeleme hattı, galvanizleme hatları ve çelik bobin işleme sistemleri için otomasyon entegrasyon testleri gerçekleştirildi. Bu testlerin bir bölümü Almanya’nın Mönchengladbach kentindeki SMS tesislerinde yapıldı.

Bu hamleler, özellikle otomotiv sektörüne yönelik çelik üretiminde sömürü oranını artırmayı hedefliyor. HABAŞ’ın kapasite artışı, SMS Group için yeni siparişler anlamına gelirken Aliağa’daki üretimle Alman teknoloji sermayesi arasındaki bağı da güçlendiriyor.

Türkiye’nin en büyük hurda ithalatçılarından biri olan HABAŞ, çelik üretiminde kullandığı hurdaları ABD, Almanya, Hollanda, Litvanya, İtalya ve Rusya gibi ülkelerden sağlıyor. Londra Metal Borsası (LME) verilerine göre şirket, 2024’ün Ekim ayı itibarıyla yaklaşık 2,5 milyon tonluk ithalatla Türkiye’nin en büyük ithal hurda alıcısıydı. Uluslararası ticaret kayıtlarında, Alman geri dönüşüm şirketleri TSR Recycling ve Theo Steil’in 2026 yılında HABAŞ’a yönelik hurda satışları da yer alıyor.

Alman bankaları kirli sicilini bile bile HABAŞ’ı finanse ediyor

HABAŞ’ın internet sitesinde yayımlanan Soğuk Haddehane Projesi Teknik Olmayan Özeti, KfW IPEX-Bank ve Landesbank Baden-Württemberg’in (LBBW) projenin finansörleri olduğunu ortaya koyuyor.

KfW IPEX-Bank, Alman kamu bankacılığı grubu KfW’nin tamamen sahip olduğu, uluslararası ihracat ve proje finansmanı alanında çalışan ticari iştiraki. LBBW’nin ortakları arasında ise Baden-Württemberg eyaleti, Stuttgart Belediyesi ve kamu tasarruf bankacılığı kuruluşları bulunuyor. Dolayısıyla HABAŞ’ın yeni fabrikalarında kamu mülkiyetiyle bağlantılı Alman finans kuruluşları da rol oynuyor.

Bu bankaların görevlendirdiği AQWADEM adlı danışmanlık şirketi, soğuk haddeleme projesi için çevresel ve sosyal durum tespiti gerçekleştirdi. İncelemede işçi sağlığı ve güvenliği, taşeronların yönetimi, çalışma koşulları ve endüstriyel riskler değerlendirildi. Raporda, HABAŞ’ın mevcut tesislerinde iş gücü yönetimiyle ilgili prosedürler bulunsa da çalışma koşullarının yönetimine ilişkin yazılı bir plan veya prosedür bulunmadığı kaydedildi.

İncelemede yüksek sıcaklık, erimiş metal, elektrik tehlikeleri, yangın ve patlama riskleri de sıralandı. Belirlenen eksikliklerin giderilmesi için bir eylem planı hazırlandığı ve uygulamanın bağımsız bir danışman tarafından izleneceği belirtildi.

Bu inceleme, 9 Kasım’da patlamanın yaşandığı çelikhane ocağına değil, farklı bir projeye ilişkindi. Ancak önemli soruları gündeme getiriyor: Alman bankaları HABAŞ’ın geçmişteki iş cinayetlerini ve iş güvenliği sicilini nasıl değerlendirdi? Belirlenen eksikliklerin giderilip giderilmediği denetlendi mi? Yeni fabrikalar finanse edilirken işçilerin çalışma koşulları ne ölçüde dikkate alındı?

Hollanda’da da faaliyet gösteriyor

HABAŞ’ın Hollanda’daki faaliyetleri ticaret ve bankacılık alanlarında. Amsterdam’da 2020 yılında kurulan HABAS International B.V.’nin doğrudan sahibi HABAŞ Sınai ve Tıbbi Gazlar İstihsal Endüstrisi A.Ş. Şirketin kayıtlı faaliyetleri arasında demir-çelik ürünleri, metal, sıvı ve gaz halindeki yakıtların toptan ticareti bulunuyor.

Grubun bankacılık ayağında ise Anadolubank Nederland N.V. yer alıyor. HABAŞ Grubu’na bağlı Anadolubank A.Ş.’nin yüzde 100 iştiraki olan banka, 2008’den beri Hollanda’da faaliyet gösteriyor. Hollanda Merkez Bankasının denetiminde tam bankacılık lisansına sahip olan kuruluş, kurumsal bankacılık, dış ticaret finansmanı ve yapılandırılmış finansman alanlarında çalışıyor.

Bankanın 2025 faaliyet raporuna göre toplam aktif büyüklüğü, bir önceki yılın 1,12 milyar avro seviyesinden yaklaşık 1,38 milyar avroya yükseldi. Banka aynı yıl yaklaşık 19,7 milyon avro net kâr açıkladı. Mart 2025’te ise ana ortak tarafından 30 milyon avroluk sermaye artırımı yapıldı.

Anadolubank Nederland’in faaliyet raporu, bankanın HABAŞ Grubu ile mali ilişkilerini de ortaya koyuyor. HABAŞ Grubu’na bağlı bankanın 2025 sonu itibarıyla kontrol sahibi ilişkili taraflara 48,35 milyon avro kredi sağladığı, bu tarafların bankada 135,74 milyon avro mevduatı bulunduğu belirtiliyor. Diğer ilişkili tarafların mevduatı ise 21,36 milyon avro.

Hollanda bağlantısı deniz taşımacılığı kayıtlarında da görülüyor. HABAŞ filosundaki ALBATROS I adlı gemi, Ağustos 2026’da Antwerp ve Amsterdam limanlarına uğradıktan sonra Türkiye’deki Nemrut Limanı’na yöneldi. Son bir yılda Antwerp’e üç kez uğrayan geminin bu seferlerde taşıdığı yükün niteliği ise kamuya açık kayıtlardan belirlenemiyor.

Bankanın bilanço büyüklüğü, HABAŞ’ın Türkiye’deki üretiminden yurt dışına aktardığı kârın miktarını göstermiyor. Ancak grubun Avrupa’daki finansal faaliyetlerinin ölçeğini ortaya koyuyor.

HABAŞ kimin için üretiyor?

HABAŞ’ın yurt dışındaki faaliyetleri, Türkiye’nin emperyalizm içerisindeki rolünü de ortaya koyuyor. Üretilen çelik yabancı pazarlara satılırken yatırımlar Alman teknoloji ve finansmanıyla destekleniyor, grubun ticaret ve bankacılık faaliyetleri Hollanda’ya kadar uzanıyor. Üretimin riskleri işçilerin üzerinde yoğunlaşırken, yaratılan zenginlik sermaye sahiplerinin elinde birikiyor.

Demir-çelik üretimi herhangi bir sektör değil. Enerji, ulaştırma, inşaat, otomotiv, makine ve savunma sanayisi gibi stratejik alanların temel girdilerinden biri. Bu nedenle neyin, ne kadar ve kimin için üretileceğine ilişkin kararlar yalnızca bir şirketin ticari meselesi değil.

HABAŞ’ın Gazze’de soykırım dönemini de kapsayan 2023 sürdürülebilirlik raporunda İsrail de çelik satışı yapılan ülkeler arasında sayılıyor. Bu kayıt İsrail’e satış yapıldığını gösteriyor.

HABAŞ gibi stratejik bir sanayi grubunda hangi ürünlerin üretileceğine, hangi ülkelere satılacağına, yatırımların nereye yönlendirileceğine ve üretimin hangi koşullarda sürdürüleceğine kamu değil, sermaye sahipleri karar veriyor.

Ölüm Aliağa’da, kâr Avrupa’da

HABAŞ’taki patlamanın hesabı yalnızca bir vincin neden koptuğuna veya birkaç teknik sorumlunun hatasına indirgenemez. Bakım bütçesi, personel sayısı, üretimi durdurma kararları, taşeronluk uygulamaları ve iş güvenliği önlemleri işletmenin yönetiminden bağımsız değil.

Geçmiş işçi ölümlerinin ardından hangi önlemlerin alındığı, denetimlerin nasıl yürütüldüğü, işçilerin uyarılarının dikkate alınıp alınmadığı ve üretim baskısının güvenliği nasıl etkilediği açıklığa kavuşturulmalı.

Ama asıl soru şu: Türkiye’nin stratejik sanayi kaynakları neden toplumun ihtiyaçları ve işçilerin güvenliği yerine özel sermayenin kâr hedeflerine göre yönetiliyor?

Demir-çelik gibi temel bir sektörün özel sermaye denetiminde, yabancı sermayenin talepleri ve kârlılık hedefleri doğrultusunda planlanması, iş güvenliğini patronların maliyet hesaplarına bağımlı hale getiriyor.

soL’un dört kez sansürlenen X hesabını takip ederek yaygınlaştırabilirsiniz. 

soL Haber’i WhatsApp ve Telegram kanallarından takip edin, önemli gelişmeleri kaçırmayın.