
Петар Валчанов, заедно со сопругата Кристина Грозева како авторски тандем, во нивниот најнов филм „Црни пари за бели ноќи“ на извонреден начин ги синтетизираат темите за лицемерието, корупцијата и противречностите на бугарското општество, инспирирани од вистински настани. Во интервјуто водено за време на 67. Меѓународен филмски фестивал во Солун разговараме за нивната „мека“ режисерка постапка која гради слоевита приказна за односот на бугарското општество кон Русија, носталгијата по советското минато, судирот меѓу декларативниот патриотизам и личниот морал, корупцијата како начин на живот, последиците од руската инвазија врз Украина врз индивидуалните ставови и животни определби.
Бугарскиот филмски режисер Петар Валчанов (Пловдив, 1982 година) е еден од најзначајните современи бугарски филмски режисери, сценаристи и продуценти. Со режисерка и сценаристка Кристина Грозева како авторски и брачен тандем ги вивисекцираат општествените противречности, бирократијата, корупцијата, моралните дилеми и апсурдите на современото бугарско општество, освојувајќи десетина награди на престижните филмски фестивали во Европа (Сан Себастијан, Карлови Вари, Локарно, национален кандидат за „Оскар“…).
Фокусот на моралните дилеми на „малите луѓе“ со сите нивни финансиски и егзистенцијални проблеми во „Урок“ (2104), портетирањето на корупцијата, политичка манипулација и судирот меѓу тој обичен, „мал“ човек и државниот апарат во „Слава“ (2016), семејните односи и потрагата по смислата на животот во „Таткото“ (2019) и сатиричната димензија на односот кон сопственото минато во „Триумф“ (2024) го покажуваат нивниот авторски интерес за неефикасноста и корумпираноста на институциите и нивните службеници.
Нивниот најнов филм „Црни пари за бели ноќи“, освен што ја прекинува своевидната традиција на наслови на филмови од еден збор, на извонреден начин ги синтетизира споменатите авторски интереси за лицемерието, корупцијата и противречностите на бугарското општество, инспирирани од вистински настани. Нивната „мека“ режисерка постапка гради слоевита приказна, зачинувајќи ја со сочен хумор, на места и црно обоен, за односот на бугарското општество кон Русија, носталгијата по советското минато, судирот меѓу декларативниот патриотизам и личниот морал, корупцијата како начин на живот, последиците од руската инвазија врз Украина врз индивидуалните ставови и животни определби.
Марина, медицинска сестра, и Гошо, диспечер на железница, се брачна двојка на околу 60 години, кои со години собираат пари од мали подмитувања на своите работни места за да го остварат нивниот животен сон – да отпатуваат во Санкт Петербург и да ги видат познатите „Бели ноќи“. Руската инвазија врз Украина резултира со банкротирање на туристичката агенција преку која уплатиле значителна сума за патувањето, па како што нивната заштеда испарила, така полека се распаѓа и самоубеденоста дека ситната корупција не им штети на чесни луѓе, за какви што се сметаат.
Заедно со нивната заштеда реализирана по обратниот принцип на максимата „бели пари за црни денови“, наместо руските „бели ноќи“ во нивниот живот доаѓаат црнилата како резултат на малите „бели“ лаги во нивниот брак, заблуденоста за наводното руско потекло на Марина, нејзините кавги со Гошо и сетра ѝ… Во духот на црно обоената комедија на забуни, секоја нареден потег на Гошо и Марина резултира со уште поголеми катастрофи, кои до коска ги разголуваат нивниот брак и емоционалните односи. Тајните криени еден од друг полека излегуваат на виделина, но тотално спротивна од романтичните „бели ноќи“ какви што ги замислувале.
Со Петар Валчанов разговоравме за време на 67. Меѓународен филмски фестивал во Солун, кадешто „Црни пари за бели ноќи“ беше прикажан на две распродадени проекции.
Заедно со Кристина Грозева режиравте и продуциравте пет филма во период од 12 години. Тоа е прилично голем успех за кинематографиите на Балканот, па дури и во европски контекст.
Искрено кажано, можеби ако не беше пандемијата со ковидот, можеби ќе реализиравме и повеќе. Претходниот наш филм „Триумф“ требаше да го снимаме токму летото 2021, но заради пандемијата неговата реализација се одложи. Всушност се одложи една година. Но, сепак благодарение на пандемијата, имавме имавме време и го напишавме сценариото за „Црни пари за бели ноќи“, па на некој начин успеавме да го задржиме ритамот.
Самите ги продуцирате своите филмови, каква е ситуацијата во бугарската кинематографија?
Станува сè потешко и потешко. Се сеќавам дека „Урок“ решивме да го снимиме со сосема малку финансии. И некако тогаш како да беше полесно, иако немаше многу пари, но некако распоредот на снимањето и сè се прилагодуваше целосно на филмот.
Колку денес изнесува буџетот на стандарден бугарски филм?
Во моментов, максималниот износ за подршка на еден долгометражен игран филм од страна на Националсниот филмски центар во Бугарија изнесува околу 750.000 евра. Ние досега всушност никогаш не сме добиле таква поддршка. Сите наши играни филмови кои ни се финансирани од Филмскиот центар секогаш биле во категоријата за нискобуџетни филмови. „Урок“ доби само 20.000 евра поддршка з аразвој, а останатите – од „Слава“ до „Црни пари“ – добиваа финансирање од околу 200.000 евра по филм од Бугарија.
Колкава е гледаноста на вашите филмови во Бугарија?
Најголем успех кај бугарската публика имаше „Триумф“, со околу 20.000 луѓе во киносалите Бугарија. Следува „Урок“, кој имаше околу 13.000–14.000. „Слава“ имаше помалку, околу 7.000–8.000, но тој филм имаше најмногу публика надвор од Бугарија. Зборувам од киноприкажување – во Франција имаше околу 30.000, во Италија околу 20.000 гледачи. Најмалку публика, за жал, имаше „Таткото“, затоа што точно кога дистрибутерот на филмот ги залепи билбордите по улиците, точно тогаш почна ковидот, затворија сè и така….
Бидејќи овие бројки се слични со кинематографските прилики и во другите балкански земји, дали овие состојби ги форматираат авторите кон она што се нарекува фестивалски филмови и фестивалска публика?
Да. Во суштина, и во Бугарија се обидуваат да направат едно такво разделување меѓу филм за публика и фестивалски филм. Искрено кажано, јас не би ги делел, бидејќи за мене сите филмови се за публика. Секој режисер според мене би се радувал да има колку што може повеќе публика или публиката да му го прифати филмот, да има убава релација со неа. Но да, за жал, специјално во Бугарија, штетите од посттоталитаризмот, со проблемите во образованието, културата, односот на државата кон културата воопшто, доведоа до пад на општата култура во општеството. Секако, и на глобален план, со појавувањето на стриминг платформите – филмовите веќе не се гледаат само во кино – исто така доведе до пад на гледачи во киносалите. Но и покрај сè, сметам дека во Бугарија има фестивалски филмови што имаат и публика. Пример за такви филмови се филмовите на Јана Титова – таа е бугарска режисерка, мислам дека има три или четири филма, а првите два имаа и сериозен фестивалски успех и по 80.000–90.000 луѓе публика. Мислата ми е дека не треба да се прави такво разделување. Се разбира, секој продуцент треба максимално да се погрижи филмот да биде гледан. Ние патем направивме и документарен филм за еден бугарски сликар, „Кучето на Златју“ се вика, кој веќе година и пол сè уште е во кината. Постои еден сликар Златју Бојаџиев – тој добива мозочен удар на 50 години и го менува своето творештво, почнува да слика на друг начин. И иако е документарен филм, но сè уште продолжува да има публика.
Заплетот во „Црни пари за бели ноќи“ навидум е банален – започнала војната во Украина, газдите на туристичката агенција побегале. Мене ми беше многу интересно што тој однос кон Русија е искористен за тотална деконструкција на семејството. Дознаваме дека таткото на Марина наводно бил Русин, потоа борбата меѓу двете сестри – едната е за Русија, а другата не сака да чуе. Како е примен филмот во Бугарија?
Досега е прикажан само на националниот филмски фестивал „Златна роза“. На 27 ноември на фестивалот „Киноманија“ ќе биде претпремиерата во Софија, а од 4 декември тргнува во кината.

А какви се филмските критики? Дали ја читаат таа „руска сенка“ во животот на главните карактери?
Засега многу добро е прифатен. Уште од светската премиера на фестивалот во Карлови Вари, идејата на филмот одлично е разбрана и има многу добри одгласи од публиката. Вклучително и во Кина каде што имаше премиера, актерот Иван Савов дури освои и награда за машка улога.
Една мала дигресија. Би се согласиле ли дека вашите филмови го имаат духот на чешката филмска школа од 60-тите (Форман, Пасер) – малиот човек наспроти апсурдот на системот?
Како вдахновение – апсолутно да. И од источноевропскиот филм, но и од бугарските филмови од минатото, на пример раните филмови на Едуард Захариев во соработка со драматургот Георги Мишев („Пребројување на дивите зајаци“, „Зона на вили“). Нас нè возбудува токму тој смешно-тажен поглед на животот.
Или можеме да кажеме слатко-горчливо?
Слатко-горчливо, точно. Тоа е нешто што нè доближува до чешкиот нов бран.

А како општеството реагира на вашите филмови – не обичните гледачи, туку имало ли реакции од официјалните структури, бидејќи сте многу критични кон корупцијата и манипулациите?
Најзабавната реакција беше поврзана со „Триумф“ – луѓето кои веруваат дека вонземјаните навистина биле таму потешко го прифатија филмот и рекоа дека сме пристапиле несериозно. На некои можеби им се допаѓа филмовите да не бидат толку тажни, но важно ни е што не го оставаат гледачот рамнодушен.
Да се потсетиме на „Триумф“, делумно инспириран од вистински настан: група офицери покренуваат мисија за копање длабока дупка во местото Царичина бидејќи сметаат дека таму ќе најдат некој артефакт кој би ѝ донел престиж на нацијата во светски рамки. За каков артефакт станува збор?
Има многу верзии кои самите си противречат. Вистината е дека целата документација за е скриена. Сопругата Кристина како дете живеела таму со родителите кои имале куќа таму, и ги гледала војниците. Но, дали нешто навистина откриле па сакале да го скријат тоа, или пак не нашле ништо, па од срам ја заташкале акцијата – не се знае…
Идејата на сторијата е дека ако најдат некој таков важен артефакт, Бугарија ќе стане попочитувана и поуважена во светот. Дали е тоа комплексот на пониска вредност на малите народи – постојано да докажуваат дека ќе станат големи?
Ја има таа идеја со сигурност, особено кај воените лица во момент кога тоталитарниот систем се распаѓаше и ова за нив беше како последна шанса да покажат дека се големи.
Да се вратиме на љубовта на двајцата главни ликови од „Цени пари за бели ноќи“ кон Русија, наспроти војната во Украина. Тие се занимаваат со ситна корупција за да соберат пари, а истовремено мечтаат за земја позната по висока корупција. Колку е присутна таа руска тема како точка за поделба во бугарското општество?
Тоа е сериозен проблем. Ние неодамна имавме избори за претседател и резултатот лично за мене беше доста тажен. Има голема самозаблуда кај луѓето кои навистина претпочитаат да веруваат дека црното е бело, а белото црно. Политичарите ја користат таа поделба, наместо да ја надминат. По сите настани и по секој повод се создаваат сензации. Има и дел од општеството што биле привилегирани за време на тоталитаризмот и комунизмот и сакаат да се вратат тие времиња.
Колку таквите наводно „големи теми“ – на пример неодамна имаше пренос на коските на Царот Самоил од Грција во Бугарија – се користат за извоз на некоја голема важност, а во суштина за внатрешна употреба?
И случајот со коските на Самоил беше форсиран за одредена група политичари да соберат поени и однадвор изгледаше доста неубаво. Инаку, човекот што ја покрена таа иницијатива беше од Пловдив, мојот роден град – Лука Станчев се викаше, многу интелигентен човек, Бог да го прости. Тој со години работеше на тоа. Но моментната политичка гарнитура тоа го искористи на евтин начин за да се докажува.
Како автор и интелектуалец, сметате ли дека Бугарија сама си прави мечкина услуга со тоа упорно инсистирање на докажување историски прашања, кога во Европската Унија се влегува според административно-правни нормативи, а историските остануваат за подоцнешни расправи?
Според мене, таа политика на конфликти и поделби во голема мера доаѓа од структурите на поранешната Државна безбедност и Русија. Следењето на тој курс води до тензии – еве и со Македонија, и со Романија (инцидентите со тие дронови таму), а и со Србија.
Се работи за дезинформациски наративи и странско мешање. Колку обичниот свет во Бугарија, еве како Гоша и Марина од филмот, го препознава тоа?
Ние во филмот се обидуваме да ги разбереме тие луѓе со човечки поглед. Но, општеството е навистина поделено ако се суди според последните избори, на кои имаше многу низок процент на излезеност, што е тажно. Има сериозна поделба и луѓе кои се под влијание на таа хибридна пропаганда или војна – тие се буквално жртви. Чисто психолошки гледано, на луѓето на кои животот им е потежок, полесно им е да веруваат во такви илузии.
По Втората светска војна се велеше дека Американците наместо со тенкови, ја освојуваа Европа со филмовите од Холивуд и стриповите на Волт Дизни, како Мики Маус и Пајо Паторот… Ја изгуби ли филмот таа битка со телевизијата и социјалните мрежи во однос на влијанието?
Се надевам дека не ја изгубил. Но еве, на пример, во бугарската кинематографија сега има филмови кои постигнуваат исклучително голема заработувачка на киноблагајните. Сепак, тие филмови се направени од автори кои претходно создавале клипови на социјалните мрежи. Таа стилистика влегува во кината и луѓето се навикнуваат. За добро или за лошо, тоа е дел од нашата реалност.
Пишува: Стојан Синадинов
IUSTITIA.BG – Investigations 2009-2026 2026-11-17 05:01:35
Најнови вести Светски вести Вести од земјата Најважни вести најнови вести најважни најнови вести на денот Правда Петар Низамов Пердуви Петар Низамов – Пердуви Правда bg iustitia.bg iustitia iusticia истрага usticia Бургас Бугарија вести вести од последниот час вести на денот вести од денес вести од Бугарија Вестите од Бугарија блиц вести главни вести најважни најкоментирани најнови вести Бојко Борисов вести за времето вести за коронавирусот вести за времето facebook youtube facebook instagram вести денес вести од последните минути вести денес вести вести bg вести водечки вести актуелни вести bg страница со вести за вести сите вести вести bg вести од последниот час најнови вести bg вести од денес вести денес вести денес вести од последниот час најнови вести денес вести bg вести од 24 часа вести vesti bg вести од Новини свет птица bg bivol bg bivol trud bg novini најнови вести денес novinite bg вести здраво бугарија политичка партија грб делјан пеевски скандалозна Бугарска национална телевизија Слободна Европа телевизија скандал ексклузивно телевизија во живо во живо токму сега tv tv онлајн ТВ програма bg во живо сега tv вести онлајн tv онлајн суд во живо Бургас суд Окружен суд Бургас суд Бургас Окружен суд Бургас Окружен суд Бургас Окружен суд Бургас Обвинителство во Бургас Обвинителство во Бургас Окружно обвинителство во Бургас Окружно обвинителство во Бургас Окружно обвинителство во Бургас Окружно обвинителство во Бургас Окружно обвинителство во Бургас Окружно обвинителство во Бургас Окружно обвинителство во Бургас Окружно обвинителство во Бургас Генерален обвинител Иван Гешев Обвинител Гешев Цацаров Министерство за внатрешни работи Бургас ODMR Бургас ODPR Полиција во Бургас Окружна полиција Бургас Обвинителство во Бургас Цацаров Случаи на SGS Суд во Варна претседател на SGS судски одлуки за граѓански предмети одлуки за случаи Суд во Пловдив одлука на судските одлуки случаи Суд во Варна кривични предмети одлуки на окружниот суд работа во судот SGS претседател на SGS судии Софиски суд пост судии Суд во Пловдив судии во Пловдив Инспекторат на Врховниот суд во Пловдив Врховен суд Врховен суд Врховен судски совет адвокат кривични предмети адвокат граѓански предмети адвокат брачни случаи адвокат административно кривично право кривична постапка граѓанско право граѓанска постапка административно право уставно право


