Polonya Anayasa Mahkemesi (PAM) 3 Aralık Çarşamba günü, Polonya Komünist Partisi’nin (Komunistyczną Partię Polski, PKP) amaç ve faaliyetlerinin Anayasa’ya aykırı olduğunu öne sürdü. 

Bu kararla birlikte partinin kapatılması gündeme gelirken, PAM’in kendisi de meşruiyet krizinin merkezinde bulunuyor. Komünizme yönelik saldırılar sürerken, dünya komünistlerinin enternasyonal dayanışması büyümeye devam ediyor.

Gayrimeşru mahkemeden gayrimeşru karar: ‘Komünizmi yüceltme’ suçu

PAM yargıcı Krystyna Pawłowicz, kararın gerekçesinde, “Milyonlarca insanın, yurttaşlarımızın, Polonya vatandaşlarının ölümünden sorumlu suçluları ve komünist rejimleri yücelten bir partiye Polonya hukuk sisteminde yer yoktur” dedi.

Anayasa Mahkemesi’nin bu kararı, yalnızca içerik bakımından değil, bizzat mahkemenin siyasal niteliği açısından da tartışmalı. PAM, Polonya’nın milliyetçi-muhafazakâr sağ partisi “Hukuk ve Adalet Partisi”nin iktidarı döneminde yapılan gayrimeşru atamalarla işlevi dönüştürülmüş, hükümetin siyasal hesaplarını hukuk kılıfına sokan bir mekanizma haline gelmişti. Bugün meşruiyeti Polonya’daki geniş bir hukuk çevresi tarafından reddedilen bu yapı, kararlarıyla bağımsız bir yargı organından çok, sağcı siyasi kampın ideolojik sözcülüğünü yapıyor.

Polonya’da 2023 yılına kadar komünist partilerin faaliyet yürütmesi, “totaliter yöntem ve uygulamaları övmedikleri sürece” yasaldı. Komünist semboller yasaklı değildi. Ancak son on yılda yoğunlaşan ve 2023 itibarıyla yasal çerçeve hâline getirilen anti-komünist düzenlemeler, mahkemeler üzerinden baskının önünü açtı.

Bugün, bu gayrimeşru kararı veren Anayasa Mahkemesi ise mevcut merkezci liberal hükümet tarafından dahi meşru kabul edilmiyor. Hükümet PAM’’in kararlarını tanımadığını açıkladı.

PKP ise karar sonrasında X üzerinden “PKP bayrağını yükselt!” mesajı yayınladı.

Komünist Parti’ye yönelik saldırılar yeni değil: Bir anti-komünist yılan hikayesi

PKP, kurulduğu 2002 yılından bu yana Polonya devletinin sistematik baskılarıyla karşı karşıya. Komünist ideolojiyi “totaliter” ilan etmeye yönelik siyasi girişimler, ceza yasasının keyfi biçimde kullanılması, parti kadrolarının yıllarca süren mahkeme süreçleri ve kapatma denemeleri bu kampanyanın parçaları oldu.

2002 yılında kapatılan Polonya Komünistler Birliği “Proletarya”nın halefi olan KPP, aynı yıl, II. Dünya Savaşı öncesindeki tarihsel parti geleneklerinden ve uluslararası komünist hareketten beslenerek Komünist Parti’yi yeniden canlandırmaya karar veren komünistler tarafından kuruldu.

PKP’ye yönelik saldırılar son on yılda yoğunlaştı. 2013 yılında sağ görüşlü bir milletvekili, Komünist Parti’nin Polonya anayasasını ihlal eden “totaliter” bir örgüt olduğunu belirterek yasadışı ilan edilmesini talep eden bir raporu savcılığa sundu. Bu talep savcılık tarafından reddedildi.

Dava, sağ görüşlü Hukuk ve Adalet Partisi’nin iktidara gelmesinin hemen ardından, 2015 yılı sonunda yeniden görüldü. Daha önceki suçlamalar oldukça genelken, bu kez taleplerin adresi değişmiş ve suçlamalar partinin “Brzask” gazetesinin yayın kurulu üyeleri ve web sitesi aleyhine yöneltilmişti. “Komünist sistem ve Marksizm-Leninizm ile doğrudan ilgili” makaleler yayınlayarak “totaliter bir sistemi teşvik etmek”le suçlandılar.

Dava defalarca beraat, temyiz ve yeniden yargılama süreçlerinden geçti. Savcı hiçbir suçlama ispatlayamamasına rağmen, sanıklar 2020’de şartlı tahliyeyle cezalandırıldı ve mahkeme masraflarına mahkûm edildi.

Kısacası yaşananlar hukuki bir süreç değil, Polonya’daki anti-komünist siyasetin mahkeme salonlarına taşınmış haliydi.

Muğlaklık yaratan 256. Madde

Ekim 2020’de sonuçlanan davadaki suçlamanın dayanağı, Ceza Kanunu’nun 256. maddesiydi. Oldukça muğlak olan bu madde, faşistleri ve “diğer totaliter uygulamalara bağlılığı” cezalandırıyordu, bu da mahkemelerin yorumuna büyük yer bırakıyordu.

2009 yılından beri bu maddeye komünizmin eklenmesi yönünde girişimler oldu. 2010 yılında maddeye komünist sembollerinin yasaklanması eklendi, ancak bu değişiklik bir yıl sonra Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edildi.

Yasanın eski hali 2023’e kadar yürürlükte kaldı. Ardından sağcı hükümet, Ceza Kanunu’nda önemli değişiklikler yaptı. Bunlar arasında, her türlü komünist faaliyet, ideoloji ve sembolün yasaklanmasını içeren 256. maddenin yeni bir düzenlemesi de yer alıyordu. 

Skandala imza atıldı

Kasım 2020’de, duruşmadan bir ay sonra, Başsavcı Zbigniew Ziobro, siyasi partilerin anayasayı ihlal edip etmediğine karar vermekle görevli Anayasa Mahkemesi’ne itiraz dilekçesi hazırladı. Mahkemenin kontrolü için yaşanan siyasi çekişmeler nedeniyle faaliyetler uzadı ve dava yıllarca askıya alındı.

Dilekçenin görüşülmesine 2025 yılında yeniden başlandı, ancak bu arada “Hukuk ve Adalet ”partisi seçimleri kaybetti. Merkezci liberallerin mevcut hükümeti, Anayasa Mahkemesi’ni yasal bir mahkeme olarak tanımıyor ve kararlarını kabul etmiyor. 1 Ekim’de Başsavcı duruşmaya katılmadı. Bu, yargılamanın durması anlamına geliyordu. Mahkeme, davayı süresiz olarak askıya almak zorunda kaldı.

Kasım 2025 başında, “Hukuk ve Adalet Partisi” temsilcisi Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki, Anayasa Mahkemesi’ne sunduğu eski önergeyi tekrarladı ve mahkemeden PKP’yi yasadışı ilan etmesini açıkça talep etti. Bu önerge, Marksizm-Leninizm’e bağlılığın demokrasiyle çeliştiği argümanını tekrarlayan anti-komünist iftira ve propagandaya dayanıyor. Önergede, PKP’nin “demokratik olmayan” varsayımlarına yönelik suçlamalar yer alıyor, komünist partinin amacının öncelikli olarak seçimlere katılmak değil grev ve toplumsal mücadeleleri desteklemek olduğunu belirten makalelere atıfta bulunuluyor, parti programının üretim araçlarının toplumsal ve ulusal mülkiyetini talep eden unsurları da anayasaya aykırı olarak gösteriliyordu. Cumhurbaşkanlığı önergesinin gerekçesinde, tarihi çarpıtan ve komünizmi Nazizmle eş tutmayı amaçlayan bir propaganda yayını olan “Komünizmin Kara Kitabı”na atıflar da yer alıyordu.

3 Aralık’ta toplanan Anayasa Mahkemesi siyasi bir skandala imza attı.

Dünya komünistlerinden uluslararası dayanışma

Dava sürecinde uluslararası komünist hareketten dayanışma mesajları geldi ve birçok ülkede dayanışma eylemleri gerçekleştirildi.

Eylül ayında PKP tarafından komünist partilere bir çağrı yapılmıştı.

26 Kasım’da, aralarında TKP’nin de bulunduğu 38 imzacılı ortak bir açıklama yayımlandı.

Birçok parti de  dayanışma için protesto gösterileri düzenledi.

TKP Ankara İl Örgütü de Polonya Büyükelçiliği önünde düzenlediği eylemde “Polonya komünistleri ile dayanışma içinde olduğumuzu ilan ediyoruz!” dedi ve bütün dünyada komünist siyasete olan ihtiyacın arttığına dikkat çekti:

Polonya hükümetinin bu saldırısı yalnızca Polonya komünistlerini hedef alan tekil bir vaka olarak görülmemeli. Ülkemizde, diğer tüm kapitalist ülkelerde ve uluslararası alandaki gelişmeler güçlü ve toplumsallaşmış komünist siyasete olan ihtiyacı giderek artırıyor. Polonya’da ve bir bütün olarak Avrupa Birliği’nde artan anti-komünizmin nedeni bu. ABD Başkanı Trump’ın Ekim Devrimi haftasını anti-komünizm haftası ilan etmesinin arkasında da aynı neden yatıyor.

Halka düşman iktidarların ve sermaye sınıfının savaş ve çatışmaları gitgide tırmandıran politikaları, artan sömürü ve yoksulluk, toplumun ihtiyaçlarına ayrılması gereken kamu bütçesinin silahlanmaya harcanmasıyla giderek daha fazla gözler önüne serilen eşitsizlik ve geleceksizlik gibi faktörler karşısında bunları yüksek sesle dile getiren komünistlerin sesi kısılsın istiyorlar.

Ve hala Ekim Devrimi ile göremedikleri bir hesapları var. Eşitsizlik ve sömürünün son bulması için insanlığın şimdiye kadarki en ileri tarihsel adımı olma niteliğini taşıyan Ekim Devrimi’nin ve Sovyetler Birliği’nin Polonya’da ve Avrupa’da izleri büyük. Elbette Sovyetler Birliği’nin çözülmesiyle birlikte karşı devrimci cephe Avrupa’da büyük mevziler kazandı ve bugün Polonya’da ve başka Avrupa ülkelerinde komünistlerin siyasi faaliyetlerini yasaklama ve komünist partileri kriminalize ve tecrit etme cüreti bu karşı devrim sürecinin bir sonucu. Ancak buna rağmen komünizmin izleri toplumun hafızasından sökülüp atılamadı. Komünizmin sembollerini yok etmek konusunda çok yol almış olsalar da Sovyetler Birliği’ne duyulan saygı ve özlemi bitiremediler.

Önemli bir sosyalist mirasın taşıyıcısı olan Polonya’da komünistlerin karşı karşıya kaldığı saldırılar işte bunlarla ilişkilidir. Polonya komünistleriyle dayanışma göstermek ise bu mirası yok etmeye ve komünizmi yasaklamaya çalışanlara karşı görevimizdir. Bugün dünyanın farklı yerlerinde bizimle aynı sesi yükselten komünistlerin ortak çabasını selamlıyoruz. Polonya komünistleri ile dayanışmamızı yineliyor, Polonya Komünist Partisi’nin siyaset yapma ve örgütlenme hakkını engellemeye yönelik girişimi protesto ediyoruz.

TKP Hollanda örgütü, Yeni Hollanda Komünist Partisi (NCPN), Komünist Gençlik Hareketi (CJB) ve KKE tarafından Lahey’deki Polonya Büyükelçiliği önünde gerçekleştirilen ortak eylemde ise “Komünizm yargılanamaz, yargılanması gereken kapitalist düzen” ve “AB’nin antikomünist kampanyası işçi sınıfına düşmanlığın ürünüdür” denildi.