Mali’de yaşananlar üzerinden dünyayı anlamak 2026

Çoğumuzun boş bir siyasi haritada yerini göstermekte zorlanacağı Mali’de geçen hafta şiddetli bir iç savaş yaşandı.

Ülkenin kuzeyinde bulunan Cihatçı gruplar (Cemaat Nusrat el-İslam vel-Müslimin) ve Kuzey bölgesinin bağımsızlığı için mücadele eden Avazad Kurtuluş Cephesi ülkenin hemen hemen tümünde iktidarı almak üzere bir silahlı saldırı başlattı. Kısa sürede başkent Bamako da dâhil birçok kente yayıldı isyan. Hatta Mali Savunma Bakanı bombalı bir intihar saldırısında öldürüldü.

Buna karşılık Mali Ordusu ile birlikte Rusya kökenli Afrika Kolordusu müdahale etti ve tekrar Mali de devletin kontrolü sağlandı. Afrika Kolordusunun da kayıp verdiği ve Kuzey’deki Kidal kentinden çekilmek zorunda kaldığı bildiriliyor.

Rusya isyancıların Batı tarafından eğitildiğini, silahlandırıldığını, Ukraynalı askerlerin söz konusu eğitimde yer aldığını iddia etti.

Afrika Kolordusunun ise Wagner adlı paralı Rus askeri birliklerinin yeni adı olduğu, Wagner’in yöneticisi Prigojin’in öldürülmesinden sonra bu ismi alarak, özerk görünmesine karşın Rus Genel Kurmayına bağlı olarak çalıştığı söyleniyor.

Kısaca özetlenen bu bilgiler haberlerden okunmuştur veya bulunarak okunabilir. Burada ise Mali’den yola çıkarak dünyanın içinde bulunduğu duruma ilişkin bazı çıkarımlar yapmayı deneyeceğiz.

2022’nin başında bu köşede yer alan Mali’de Fransa-Rus gerilimi nereden çıktı? başlıklı yazıda bu konuyu ele almışız, okuyucular Mali’nin kısa tarihinin de verildiği bu yazıya dönebilirler. 

Çok kısaca aşağıda haritada görülen Mali’nin çok eski bir tarihi bulunuyor. Binli yıllarda önemli uygarlık ve devletlere ev sahipliği yapan bu coğrafya 1855’ten itibaren çoktan Fransız Devrimi’nin eşitlik ilkesine ihanet eden Fransız burjuvazisi tarafından sömürgeleştirilir. Mali’nin halen süren yoksulluk ve geri kalmışlığında bu sömürü ilişkisinin rolü bulunuyor.

İkinci Dünya Savaşı sonrası Fransa çevirdiği bütün dolaplara rağmen Mali’nin bağımsızlığını engelleyemez. Bağımsızlığın kazanılmasında Mali halkının örgütlü mücadelesinin yanında Sovyetler Birliği ve Çin Halk Cumhuriyeti’nin desteğine değinmek gerekiyor. 

Kısa süren bir sosyalizm deneyimi askeri darbelerle sonlanır ve Mali 1981’den itibaren liberal ekonomiye açılır. Birçok madeni işleten Fransız şirketleri üzerinden Fransa’nın hegemonyası tekrar pekişir.

2012’de Kuzeyde başlayan ayrılıkçı isyana Fransa askeri olarak müdahale eder. Müdahale halen etkisi süren çok büyük bir insan ve ekonomik kayba yol açar.

2020’de ise Sahra Altı Afrika’da esen rüzgâr Mali’ye de ulaşır ve Fransız hegemonyasına karşı olan bir askeri darbe yönetimi halen sürecek şekilde ele geçirir, 2023’te Fransızca resmi dil statüsünü kaybeder. Fransız ordusu Mali’den çekilirken yerini Rusya’ya bağlı özel askeri birlikler doldurur.

Bu kısa özetten sonra Mali’de yaşananlar üzerinden dünyanın durumuna ilişkin genellemeler yapabiliriz.

Öncelikle Mali’de yaşananın bir paylaşım savaşının uzantısı olduğunu söyleyerek başlayalım. Batı emperyalizmi adım adım kaybediyor ve bu kaybı telafi etmeye dönük ataklar yapıyor. Örneğin, Suriye’de yaşananlar da bu şekilde okunabilirdi.

Bir süredir Türkiye’yi de içine çekme olasılığı olan Avrupa savaşının da motivasyon kaynaklarından birinin Afrika kıtasında kaybedilen hegemonya olduğu anlaşılıyor. Büyük ölçüde nükleer enerjiye bağlı Fransa neredeyse Afrika kökenli uranyum tedarikini kaybetmek üzere. Rusya’ya karşı başlatılacak bir NATO seferinin altında kaybedenlere ait intikam ve eski günlere dönme arzusu yatıyor.  

İkinci olarak, Batı emperyalizminin cihatçı örgütleri aparatçık haline getiren bir “teknoloji” geliştirdiğini biliyoruz. Nasıl CIA’nın işkence yönetmeliği varsa muhtemelen bir Cihatçı örgütün nasıl uzaktan kumandalı hale getirileceğine ilişkin bir kitapçıkları da vardır, ileride ortaya çıkar. Ayrıca kışkırttıkları Ukrayna savaşı sonrası Ukraynalı askerleri her türlü kirli işlerinde kullandıklarına defalarca şahit oluyoruz.

Üçüncü olarak, sosyalist güçlü devletlerin arkasında durma olanağı olmadığı günümüzde ulusal bağımsızlık hareketlerinin bir burjuva pragmatizmi ve ilkesizliği ile hareket ettiğini görüyoruz. Mali örneğinde, Batı emperyalizmiyle ve Cihatçı örgütlerle birlikte hareket ettikleri anlaşılıyor. Günümüz dünyasında genellenebilir bir eğilimden bahsediyoruz. Bu mesafeden kimseye bağımsızlık mücadelesi vermeyin diyemeyiz, ama işbirlikçiliğe varan pragmatizm halkların kırımından başka bir şey getirmiyor.

Dördüncü olarak, Rusya’ya olan sempati geçen yüzyıl içinde Sovyetler Birliği’ne olan sempati ile besleniyor. Rus Devleti de günümüzde bu mirası kullanmayı seviyor, ancak bugünkü Rusya Sovyetler Birliği değil, tekelci sermaye iktidarını yansıtıyor. Rusya paylaşım savaşının bir tarafı olarak Afrika’da bulunuyor, Afrika halklarının eşitliği ve özgürlüğü için orada olmadığı belli. Rus tekellerinin çıkarını temsil ediyor Afrika Kolordusu.

Beşinci çıkarım için Mali’deki geneli yansıtan hegemonya mücadelesine bakmak gerekiyor. Mali’nin en büyük ticari beş partneri arasında Çin var, Rusya yok. Yine Mali’ye en çok yatırım yapan ülkeler içinde Çin’in adı geçiyor, Rusya’nın değil. 2024’te Çin’de yapılan Afrika Zirvesinde iki devlet arasında Stratejik Ortaklık Belgesi imzalandı. Çin Mali’de altın ve lityum madenciliği yapıyor.

Dolayısı ile bu köşede birçok kez tekrarlanan bir teze bir kanıt daha buluyoruz. Rusya ve Çin arasındaki ilişkinin salınım yapan birçok yönü olmakla birlikte Çin’in hegemonya projesi olan Tek Kemer, Tek Yol’a Rusya’nın askeri bir güvenlik şemsiyesi sağladığını söyleyebiliriz.

Bu iş bölümü nükleer şemsiyeden konvansiyonel silahlanmaya ve eskiden kalan hegemonya coğrafyalarına kadar başka bir yazının konusu olabilir.

Son olarak, dünya halkları bu kısır döngüden nasıl çıkacak diye bakmamız gerekiyor.

Birinci Dünya Savaşı öncesinde de hemen hemen hiç kimse Bolşevik azınlık dışında sosyalist devrimlere bir şans vermiyordu. Oysa sosyalist devrimler silsilesi sanılandan çok daha yakın bizlere. 

Bir zayıf halkadan kırılmasını bekliyoruz emperyalist zincirin.

Sonra gürül gürül gelecek.

Bütün bunları düşünmemize vesile olan Mali halkının 200 yıla yaklaşan eşitlik ve özgürlük mücadelesine selam olsun.