Rusya, ABD ve Ukrayna heyetleri 10 Kasım’da Birleşik Arap Emirlikleri’nin başkenti Abu Dabi’de yeniden bir araya geldi. ABD arabuluculuğunda yürütülen ve 11 Kasım’da da devam eden üçlü görüşmeler, şubat ayından bu yana yapılan ilk doğrudan temas olma özelliğini taşıyor.

Görüşmelerin gündeminde savaşın sona erdirilmesi, ateşkes koşulları, güvenlik garantileri ve savaş sonrası düzenlemeler bulunuyor. Ancak diplomatik temasların kapsamı Ukrayna’nın geleceğini aşarak Avrupa’nın genel güvenlik mimarisine uzanıyor.

Rus heyetinden bir kaynak, Reuters’a yaptığı açıklamada Moskova’nın görüşmelerde önceliğinin Avrupa’nın savaş sonrası güvenlik düzeninin temel unsurlarını belirlemek olduğunu söyledi. Aynı kaynak, Ukrayna meselesini daha geniş kapsamlı güvenlik tartışmasının bir parçası olarak tanımladı.

ABD Başkanı Donald Trump yönetiminin arabuluculuğunda yürütülen görüşmelerde Washington’ı özel temsilci Steve Witkoff ve Trump’ın damadı Jared Kushner temsil ediyor. Rus heyetine Vladimir Putin’in danışmanı Vladimir Medinskiy başkanlık ederken Ukrayna heyetinde Rustem Umerov ve diğer üst düzey yetkililer bulunuyor.

Tarafların görüşmelerin ilk aşamasına ilişkin olumlu açıklamalarına karşın temel anlaşmazlıklar sürüyor. Toprak meselesi, Ukrayna’ya verilecek güvenlik garantileri ve NATO’nun gelecekteki rolü üzerinde uzlaşma sağlanabilmiş değil.

Moskova’nın güvenlik talebi ve Avrupa’daki güç dengeleri

Rusya’nın Avrupa’nın “güvenlik mimarisi”ni müzakerelerin merkezine taşıma isteği yeni değil. Moskova, uzun süredir NATO’nun doğuya doğru genişlemesine ve ittifakın Rusya sınırlarına yakın askeri varlığına karşı çıkıyor.

Rusya’nın 2021 sonunda ABD ve NATO’ya sunduğu güvenlik önerileri arasında NATO’nun doğuya genişlemesinin durdurulması, ittifakın askeri faaliyetlerinin sınırlandırılması ve Doğu Avrupa’daki askeri yapılanmanın geri çekilmesi gibi talepler bulunuyordu. Batılı ülkeler bu taleplerin önemli bölümünü kabul etmemişti.

Moskova bugün de Avrupa’da güvenliğin tek taraflı askeri üstünlük üzerinden kurulamayacağını savunuyor. Ancak Rusya’nın bu yaklaşımının diğer ülkelerin güvenlik tercihleri üzerindeki etkisi de tartışmanın önemli bir boyutunu oluşturuyor.

Özellikle Ukrayna’nın NATO üyeliği, askeri kapasitesi ve toprak bütünlüğü konularında Moskova’nın talepleri ile Kiev’in “egemenlik ve güvenlik garantisi” beklentileri birbirinden oldukça uzak.

Rusya’nın Avrupa güvenlik düzenine ilişkin talepleri, yalnızca kendi sınırlarının güvenliğiyle sınırlı olmayan, Doğu Avrupa’daki askeri ve siyasi dengeleri de etkileyecek sonuçlar taşıyor.

ABD’nin Avrupa hesabı

Trump yönetiminin müzakere girişimi, Washington’ın Avrupa’yla ilişkilerini yeniden düzenlediği bir döneme denk geliyor.

ABD, Avrupa’nın güvenliğinde NATO üzerinden belirleyici askeri konumunu korurken Avrupalı müttefiklerinden savunma harcamalarını ve askeri sorumluluklarını artırmalarını istiyor. Washington’ın Avrupa’daki askeri varlığının geleceğine ilişkin tartışmalar da bu sürecin bir parçası.

ABD’nin Rusya’yla doğrudan görüşerek Avrupa güvenliğine ilişkin yeni bir çerçeve oluşturma arayışı, Washington’ın hem Moskova’yla ilişkilerini hem de NATO içindeki konumunu yeniden değerlendirdiğini gösteriyor.

Trump yönetiminin Ukrayna savaşını sona erdirme girişimi bu açıdan yalnızca bir diplomatik arabuluculuk faaliyetinin ötesinde bir anlam taşıyor. Washington, savaşın maliyetini ve Avrupa’daki askeri yükümlülüklerini yeniden düzenlerken Rusya’yla ilişkilerinde de yeni bir denge arıyor.

Avrupa silahlanıyor, faturayı kim ödeyecek?

Avrupa ülkeleri, ABD’nin güvenlik politikalarındaki olası değişikliklere karşı kendi askeri kapasitelerini artırma yönünde adımlar atıyor. Ancak bu süreç yalnızca Rusya’yla yaşanan gerilimin askeri sonuçlarıyla açıklanabilecek bir gelişme değil.

Özellikle Almanya ve Fransa başta olmak üzere Avrupa’nın büyük ekonomileri, savunma sanayisini büyütmeyi, askeri üretim kapasitesini artırmayı ve Avrupa’nın uluslararası güç ilişkilerindeki ağırlığını yeniden kurmayı hedefliyor.

Avrupa Birliği’nin 2025’te açıkladığı Savunma için Beyaz Kitap ve Avrupa’yı Yeniden Silahlandırma / 2030’a Hazırlık planı bu yönelimin önemli parçaları arasında. SAFE (Avrupa için Güvenlik Eylemi) mekanizması kapsamında savunma yatırımları için 150 milyar avroya kadar kredi imkânı oluşturulması da silahlanmanın kurumsal ve ekonomik altyapısının genişletildiğini gösteriyor.

Bu politikalarla birlikte savunma harcamaları, yalnızca askeri bütçelerin konusu olmaktan çıkıyor. Sanayi yatırımları, enerji, ulaşım, teknoloji ve kamu kaynaklarının kullanımı da giderek askeri ihtiyaçlar doğrultusunda yeniden şekilleniyor.

Avrupa’daki silahlanma hamlesinin toplumsal sonuçları da bulunuyor. Kamu bütçelerinde savunmaya ayrılan payın artırılması, sosyal harcamalar ve kamu hizmetleri üzerindeki baskıyı büyütüyor. Avrupa’da savunma harcamalarının nasıl finanse edileceği, hangi toplumsal kesimlerin bu politikanın maliyetini üstleneceği tartışmaları da giderek öne çıkıyor.

Dolayısıyla Avrupa’nın güvenlik politikalarındaki değişim, yalnızca Rusya’yla ilişkilerin değil, Avrupa sermayesinin yeni dönemdeki ekonomik ve siyasi yönelimlerinin de bir parçası.

Avrupa masada, ama hangi koşullarda

Abu Dabi görüşmelerinin dikkat çeken başlıklarından biri de Avrupa ülkelerinin müzakere sürecindeki konumu oldu.

Fransa, Almanya, İtalya, İngiltere, Avrupa Birliği, NATO, Ukrayna ve ABD temsilcileri, Rusya’yla yapılacak üçlü görüşmeler öncesinde ayrı bir koordinasyon toplantısı gerçekleştirdi.

Toplantının ardından yayımlanan ortak açıklamada Ukrayna’nın egemenliği ve toprak bütünlüğüne saygı gösterilmesi, ülkeye güvenilir güvenlik garantileri sağlanması ve savaş sonrasında Avrupa güvenlik kurumlarının güçlendirilmesi gerektiği savunuldu. Açıklamada NATO’nun Avrupa-Atlantik güvenliğindeki merkezi rolünün korunacağı da söylendi.

Bununla birlikte Avrupalı temsilciler Rusya’yla yürütülen üçlü müzakerelerin doğrudan tarafı değil. Moskova, görüşmelerin ABD, Rusya ve Ukrayna arasında sürmesini isterken Avrupa ülkeleri daha geniş bir müzakere formatında yer almak istiyor.

Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen de daha kapsamlı güvenlik görüşmelerinin ateşkesin ardından yapılması gerektiğini savundu.

Bu tablo, Avrupa ülkelerinin yalnızca Rusya’yla değil, ABD’yle ilişkilerinde de kendi konumlarını korumaya çalıştığını gösteriyor. Washington’ın Avrupa güvenliğine ilişkin kararları Moskova’yla doğrudan müzakere etmesi, Avrupalı başkentlerde kendi çıkarlarının ikinci plana düşebileceğine dönük rahatsızlık yaratıyor.

Ancak Avrupa’nın bu rahatsızlıkları, NATO merkezli askeri yapılanmanın güçlendirilmesine yönelik politikalarla birlikte ilerliyor. Başka bir ifadeyle Avrupa ülkeleri, ABD’ye bağımlılıklarını azaltma arayışını NATO’nun askeri rolünü koruyarak ve kendi silahlanma kapasitelerini büyüterek sürdürüyor.

Savaşın sona ermesi hangi düzeni getirecek?

Abu Dabi’deki görüşmeler, Ukrayna savaşının sona erdirilmesinin büyük güçler arasındaki daha kapsamlı bir pazarlığın parçası olduğunu ortaya koyuyor.

ABD, Rusya ve Avrupa’nın savaş sonrasındaki güvenlik düzenine ilişkin farklı öncelikleri bulunuyor. Moskova NATO’nun askeri faaliyetlerinin ve Avrupa’daki güç dengelerinin yeniden ele alınmasını isterken Washington kendi küresel ve bölgesel çıkarları doğrultusunda bir uzlaşma arıyor. Avrupalı güçler ise hem ABD karşısındaki konumlarını hem de kendi askeri kapasitelerini yeniden düzenlemeye çalışıyor.

Henüz taraflar arasında somut bir anlaşmaya ulaşıldığı söylenemez. Abu Dabi’deki görüşmelerin ikinci gününde de temel anlaşmazlıkların sürdüğü bildiriliyor.

soL’un dört kez sansürlenen X hesabını takip ederek yaygınlaştırabilirsiniz. 

soL Haber’i WhatsApp ve Telegram kanallarından takip edin, önemli gelişmeleri kaçırmayın.