Saramago’dan Pir Sultan’a Dünyanın En Büyük Çiçeği 2025

Bir gün bir çocuk, bozkırın ortasında çorak bir tepede, kimsenin yanına uğramadığı, önünden geçmediği, kurumuş otların arasında kalan solgun ve susamış bir çiçek görmüş. Çiçeğe bakıp düşünmüş. Sonra dünyanın diğer ucuna tam tamına yirmi kez gidip gelerek o minik avuçlarıyla çiçeğe su taşımış.

José Saramago’nun “Dünyanın En Büyük Çiçeği” adlı kitabı işte böyle başlar. Çizimlerini Joao Caetano’nun yaptığı, Emrah İnce tarafından Türkçeleştirilen ve Kırmızı Kedi Çocuk tarafından okura sunulan bu sade hikâye, içinde koca, yaşlı ve şişko dünyanın* unutulmuş vicdanını saklar. Çünkü hikâyede çocuğun yaptığı şey, yalnızca çiçeğe su vermek değil, insan olmayı hatırlatmaktır. 

Bugün dönüp bakınca, Saramago’nun kahraman çocuğu sanki bizim çağımıza doğmuş gibidir. Çocuk, herkesin konuştuğu ama kimsenin su taşımadığı, görmezden gelinerek kendi haline terkedilen, ezilen ve ezenlerin olduğu bir dünyada, elinde bir avuç suyla vicdanın, aklın ve eylemin direnişini bizlere hatırlatarak küçücük bir mucizeyi mümkün hale getiriyor.

Yetişkinlerin dünyasında “mantıklı” olan, sistemin çizdiği sınırlar içinde kalmaktır.
Ama o çocuk, tüm sınırları aşarak o bozkıra gider. Yani bir anlamda, çocuğun su taşıdığı yer, düzenin görmezden geldiği halkın toprağıdır.

Bugün hikâyeye baktığımızda, çiçek solmuş, toprak kurumuş ama sistem yerli yerinde durmaktadır. Yoksulluk, adaletsizlik, eşitsizlik her yerde. Çevre felaketleri, savaşlar, sosyal medyada hızla tükenen vicdan kampanyaları, linçlediklerini linçlemeyenleri linçleyen fenomenler… (biliyorum zor cümle oldu)

Ve biz hâlâ “biri çıkar da bir şey yapar” umudundayız. Oysa çocuk beklemiyor. Devletin programını, belediyenin planını, şirketin vizyonunu, kredi kartının son taksitini beklemiyor. Kalkıyor, suyu taşıyor. Çünkü o biliyor ki, bazen bir avuç su bile düzenin bütün kibrinden ve kokuşmuşluğundan daha değerlidir.

Hatırlayın, masalda krala “çıplak” diyebilen de, ormanda kardeşleriyle gezerken babalarını hatırlayan da bir çocuktu. Günümüzde de hakikati söyleyebilenler, geçmişi unutmayanlar da çoğu zaman çocuklar kadar cesur olanlardır: Sınıfta “haksızlık bu öğretmenim” diyen öğrenci, taşeronun önünde “emeğimizin karşılığını istiyoruz” diyen işçi, ağacını kesen devlete “kimdur devlet, devlet benum!” diyerek çıkışan köylü kadın, ya da barikatın önünde “ öyle mi alay komutanı” diyerek meydan okuyan sendikacı… Hepsi, çıplak krala gerçeği söyleyen o çocuğun mirasçısıdır.

Saramago’nun hikâyesi tam da bu yüzden politiktir ve, çevre masalı filan değil; sınıf masalıdır. Çünkü suyu taşıyan çocuk aslında, sistemin dişlileri arasında ezilmeyi reddeden insandır; yeri gelir emekçidir, yeri gelir halk figürüdür. İşçinin, köylünün, öğretmenin, yoksulun sembolüdür.

Pir Sultan Abdal da yüzyıllar önce benzer şeyi söylüyordu: “Sordum sarı çiğdeme, senin benzin ne sarı?” Sarı çiğdem, toprağın bağrında ezilen ama direnişinden vazgeçmeyenlerin ta kendisidir. Benzi ondan sarıdır. Dünyanın en büyük çiçeği de benzi sarı çiğdemin bugünkü halidir: Kuru toprağa inat yeşerendir. İkisi de sistemin unuttuğu bir gerçeği hatırlatır: Gölgeden ışığı geçirenler**, direnenler hep varlar ve var olmaya devam edecekler.

Pir Sultan’ın deyişini günümüzden okursak, sarı çiğdemin neden solduğunu biliyoruz:
Çünkü suyun da adaleti kalmadı. Bir yerde barajlar taşarken, başka yerde halk susuz.
Bir yerde toprağı altın uğruna kazarlarken, başka yerde köylü mezarını bile sulayamıyor.
Ama hâlâ birileri, bir damla su taşıyor bu dünyaya. Direnen işçiler, kadınlar, öğretmenler, köylüler, hepsi o çocuğun çağdaş suretleri.

Belki de artık bu iki sesi birleştirme zamanı. Bir yanda halk ozanının yüzyıllar ötesinden gelen sözü, bir yanda modern dünyanın çocuk kahramanı. Biri Anadolu’nun taşlı yollarında, diğeri Portekiz’in tepelerinde aynı hakikati söylüyor: Bir çiçeğe su taşımaktan, bir sözü dürüstçe söylemekten sakın korkma. Biri sazla, diğeri eylemle direniyor. Ama ikisi de aynı şeyi istiyor: eşit bir dünya, insanca bir hayat, adaletli bir düzen.

Bugün krallar hâlâ çıplak, ama sarı çiğdemler hâlâ direniyor. Ve belki de o büyük çiçeği yeniden büyütecek olan, çocukların saf sesiyle halkın o eski türküsüdür. Bir gün yine birileri çıkacak, suyu taşıyacak. Ve o gün, “dünyanın en büyük çiçeği” bir kez daha açacak:
Birlik, adalet ve direnişin çiçeği.

---

*Adamlar isimli müzik grubunun aynı adlı şarkısından esinle

**İlhan Sami Çomak’ın Tek İklim şiirinden esinle