Mali’de hafta sonu düzenlenen koordineli saldırılar, Sahel’de Batı karşıtı askeri yönetimlerin hedef alındığı yeni gerilim başlıklarından biri oldu. Başkent Bamako çevresi ile ülkenin kuzey ve orta kesimlerindeki askeri noktalar hedef alınırken, saldırıları El Kaide bağlantılı Cemaat Nusret el-İslam vel Müslimin (CNIM) ve Tuareg ağırlıklı Azavad Kurtuluş Cephesi üstlendi.

Mali ordusu cumartesi sabahı yaptığı açıklamada, “kimliği belirsiz silahlı terörist grupların” başkentte ve ülkenin iç kesimlerindeki bazı mevzileri hedef aldığını, çatışmaların sürdüğünü duyurdu.

Mali Savunma Bakanı Sadio Camara da saldırılar sırasında öldürüldü.. Camara’nın Kati’deki konutu cumartesi günü hedef alındı.

Başkent çevresi ve kuzey aynı anda hedef alındı

Cumartesi sabahı yerel saatle 06.00’dan kısa süre önce Bamako’nun kuzeyindeki Kati yakınlarında iki büyük patlama ve yoğun silah sesleri duyuldu. Kati, Mali’nin ana askeri üslerinden biri olmasının yanı sıra askeri yönetimin lideri Assimi Goita’nın da ikametgâhının bulunduğu bölge olarak biliniyor.

Tanıklar, askerlerin bazı yolları kapattığını ve bölgede yoğun güvenlik önlemleri alındığını aktardı. Bamako havalimanı yakınlarındaki bir askeri kamp çevresinde de silah sesleri duyulduğu bildirildi. Bölgede Rus askeri unsurlarının konuşlu olduğu biliniyor.

Ülkenin orta kesimindeki Sevare ile kuzeydeki Kidal ve Gao’da da benzer saatlerde çatışmalar yaşandı. AFP’ye konuşan Kati sakinleri, saldırıların ardından bölgede büyük panik yaşandığını ve bazı evlerin zarar gördüğünü aktardı.

Mali ordusu daha sonra yaptığı açıklamada saldırıların püskürtüldüğünü, “yüzlerce” saldırganın öldürüldüğünü ve Bamako, Kati ile diğer bölgelerde geniş çaplı arama-tarama operasyonlarının başlatıldığını duyurdu. Ölü ve yaralı sayısına ilişkin bağımsız doğrulama yapılamadı.

Saldırıları CNIM ve Tuareg güçleri üstlendi

Saldırıların sorumluluğunu El Kaide bağlantılı CNIM ile Tuareg ağırlıklı Azavad Kurtuluş Cephesi’nin üstlendiği bildirildi.

CNIM, Kati, Bamako ve ülkenin kuzeyindeki Mopti, Sevare ve Gao’da düzenlenen saldırıları üstlendi. CNIM, Sahel’de El Kaide bağlantılı en etkin cihatçı yapılardan biri olarak biliniyor.

Azavad Kurtuluş Cephesi sözcüsü Muhammed Elmaulud Ramadane ise sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamada grubun Kidal ve Gao’da birden fazla noktada kontrol sağladığını öne sürdü.

Kidal, Mali’nin kuzeyinde Tuareg hareketleri açısından sembolik öneme sahip bir kent olarak öne çıkıyor. Kent, ülkenin kuzeyindeki çatışmaların seyrinde uzun süredir kritik noktalardan biri kabul ediliyor.

Sahel’de Batı karşıtı yönetimler hedefte

Mali’deki son saldırılar, Sahel’de son yıllarda yaşanan siyasal dönüşümden ayrı düşünülemiyor. Mali, Burkina Faso ve Nijer’deki askeri yönetimler, Fransa başta olmak üzere Batılı güçlerin bölgedeki askeri varlığına ve nüfuzuna karşı daha mesafeli bir hat izliyor.

Bu üç ülke, Batı Afrika Devletleri Ekonomik Topluluğu’ndan ayrılarak Sahel Devletleri İttifakı’nı kurmuştu. Söz konusu adım, Fransa’nın eski sömürge alanlarındaki etkisinin gerilemesi ve bölgedeki Batı karşıtı eğilimin güçlenmesi bakımından kritik oldu.

Mali yönetimi de Fransa ile askeri işbirliğini geriletmiş, Fransız güçlerinin ülkeden ayrılmasının ardından Rusya’yla askeri ilişkilerini artırmıştı. Bu süreç, Batılı ülkeler ve onlara yakın bölgesel aktörler tarafından tepkiyle karşılanmıştı.

Cihatçı ağlar emperyalist müdahalelerin ürünü

Mali’de 2012’den bu yana derinleşen kriz, Batı’nın Afrika’daki müdahaleci politikalarının yarattığı yıkımdan bağımsız değil. Libya’nın NATO müdahalesiyle yıkıma sürüklenmesinin ardından Sahel bölgesine yayılan silahlar, savaşçılar ve cihatçı ağlar Mali’deki krizin büyümesinde belirleyici rol oynadı.

Aynı yıl Mali’nin kuzeyinde Tuareg ayrılıkçıları ile El Kaide bağlantılı grupların başlattığı isyan, ülkenin geniş bölgelerinde devlet kontrolünün zayıflamasına yol açtı. 2013’te Fransa, Mali hükümetinin talebi üzerine ülkeye askeri müdahalede bulundu. Ancak yıllar süren Fransız askeri varlığına rağmen cihatçı gruplar zayıflamak bir yana, Sahel’in daha geniş bir bölümüne yayıldı.

Bugün Mali’de saldırıları üstlenen CNIM gibi yapılar, bölgede yıllardır süren emperyalist müdahalelerin, vekil savaşlarının ve parçalanmış devlet yapılarının içinden güç kazandı.

Rus askeri varlığı da hedefte

Saldırılar sırasında Rus askeri unsurlarının durumu da gündeme geldi. Tanıklar, Bamako havalimanı çevresindeki çatışmalarda Rus güçlerinin de yer aldığını aktardı.

Rus paralı askerlerinin Kidal’daki bazı mevzilerden çekildiğine dair iddialar ortaya atıldı. Tuareg güçlerinin Kidal’da bazı askeri noktalar ve kamu binalarına girdiğini gösterdiği iddia edilen görüntüler sosyal medyada dolaşıma girdiği 

Mali’de Wagner güçlerinin geçen yıl çekileceğini açıklamasına karşın, Rus savaşçılar “Africa Corps” adı altında ülkedeki varlığını sürdürüyordu. Rusya’yla kurulan bu askeri ilişki, Mali yönetiminin Fransa merkezli eski güvenlik mimarisinden uzaklaşmasının başlıklarından biri olmuştu.

Batı’dan saldırılara kınama

Afrika Birliği, İslam İşbirliği Teşkilatı Genel Sekreteri ve ABD Afrika İşleri Bürosu saldırıları kınadı. Ancak Batılı ülkelerin Sahel’deki cihatçı şiddetin ortaya çıkışındaki rolü ve bölgenin yıllardır askeri operasyonlarla istikrarsızlaştırılması, yapılan kınama açıklamalarının ikiyüzlülüğünü bir kez daha gündeme getirdi.

Uzmanlar, CNIM ile Tuareg güçlerinin aynı dönemde farklı bölgelerde saldırılar düzenlemesinin Mali’de çatışmaların daha geniş bir alana yayılabileceğine işaret ettiğini belirtiyor.

Son saldırılar, Mali’de yalnızca askeri noktaları değil, Sahel’deki bölgesel güç dengelerini de hedef alan bir gelişme olarak değerlendiriliyor. Batı karşıtı yönetimlerin etkisini artırdığı bölgede, cihatçı grupların ve ayrılıkçı yapıların eş zamanlı saldırıları gerilimin daha da büyüyebileceğini gösteriyor.