Pakistan’da eski Başbakan İmran Han’ın liderliğindeki Pakistan Adalet Hareketi’nin (PTI) yönettiği Hayber Pahtunhva eyalet hükümeti, federal hükümetin kararıyla görevden uzaklaştırıldı. Cumhurbaşkanı Asıf Ali Zerdari, 11 Ekim’de Başbakan Şahbaz Şerif’in önerisi üzerine eyalette olağanüstü hâl ve vali yönetimi ilan etti.

Kararla birlikte eyalet yönetiminin yetkileri, federal hükümeti temsil eden Vali Faysal Kerim Kundi’ye devredildi. Eyalet işlerinin yürütülmesi için 11 üyeli bir danışma konseyi oluşturuldu. Böylece PTI, uzun süredir yönettiği Hayber Pahtunhva’daki iktidarını kaybetti.

Kararın ardından 13 Ekim’de eyalette İmran Han destekçileriyle polis arasında çatışmalar yaşandı. PTI yetkilileri, polisin gözyaşartıcı gaz ve gerçek mermi kullandığını, 5 kişinin yaralandığını bildirdi. Eyalet yönetimi ise gerçek mermi kullanıldığı iddiasını reddederek sosyal medyada dolaşan bazı görüntülerin yapay zekayla üretildiğini öne sürdü. Olaylarla bağlantılı yaklaşık 50 kişinin gözaltına alındığı bildirildi.

PTI, eyalet yönetiminin askıya alınmasını siyasi müdahale olarak nitelendirirken karara mahkemede itiraz edeceğini açıkladı.

Hükümet güvenlik gerekçesini öne sürüyor

Federal hükümet, olağanüstü hâl kararını Hayber Pahtunhva’da artan silahlı saldırılar ve terörle mücadelede yaşandığı belirtilen koordinasyon sorunlarıyla gerekçelendirdi. İslamabad yönetimi, eyalet hükümetini güvenlik güçleriyle yeterince işbirliği yapmamakla ve terörle mücadele yerine İmran Han’ın serbest bırakılmasına odaklanmakla suçluyor.

Hükümet yetkilileri, Pakistan Talibanı olarak bilinen Tehrik-i-Taliban Pakistan’ın (TTP) faaliyetlerini kararın gerekçeleri arasında gösteriyor. Ancak PTI, federal yönetimin güvenlik sorunlarını eyaletin seçilmiş hükümetini devre dışı bırakmak için kullandığını savunuyor.

Pakistan Anayasası’nın 232. ve 234. maddelerine dayandırılan karar, yalnızca idari bir görev değişikliği anlamına gelmiyor. Olağanüstü hâl ve vali yönetimi uygulamasıyla eyalet hükümetinin yürütme yetkileri federal yönetimin denetimine geçiyor. Düzenleme, belirlenen bölgelerde yürütme ile yargının ayrılığına ilişkin anayasal güvenceler bakımından da tartışma yarattı.

İmran Han üç yıldır cezaevinde

Pakistan siyasetinin merkezindeki İmran Han, 2018-2022 yılları arasında başbakanlık yaptı. Han, Nisan 2022’de parlamentodaki güven oylamasını kaybederek görevden ayrıldı. Sonraki dönemde kendisi ve partisiyle ilgili çok sayıda soruşturma ve dava açıldı.

Ağustos 2023’te tutuklanan Han, yolsuzluk ve başka suçlamalarla karşı karşıya. Han ve PTI, davaların siyasi amaçlarla yürütüldüğünü savunuyor. Eski başbakanın tutukluluğu, partisine yönelik baskılar ve güvenlik kurumlarıyla yaşadığı gerilim Pakistan’daki siyasi krizin temel başlıkları arasında yer alıyor.

Şubat 2024’te yapılan genel seçimlerde PTI destekli bağımsız adaylar önemli sayıda sandalye kazandı. Ancak Şahbaz Şerif liderliğindeki Pakistan Müslüman Birliği-Navaz (PML-N) ile Pakistan Halk Partisi’nin (PPP) oluşturduğu koalisyon federal hükümeti kurdu. PTI ise seçim sürecinde usulsüzlük yapıldığını savundu.

Hayber Pahtunhva, PTI’nin seçimlerdeki gücünü koruduğu ve eyalet hükümetini yönettiği başlıca siyasi merkez olarak öne çıkıyordu. Federal yönetimin son kararı, partinin elindeki bu yönetim alanını da ortadan kaldırdı.

Başkent yürüyüşü öncesinde gerilim tırmandı

Eyalet yönetimine müdahale, PTI’nin İmran Han’ın serbest bırakılması talebiyle İslamabad’a yürüyüş hazırlığı yaptığı bir dönemde geldi. Parti, Han’ın serbest bırakılmasının yanı sıra cezaevindeki koşullarının iyileştirilmesini, hastaneye nakledilmesini ve ailesiyle görüşebilmesini talep ediyor.

PTI ile federal hükümet arasında yürüyüşün ertelenmesi konusunda yapılan görüşmeler sonuçsuz kaldı. Eyalet yönetiminin askıya alınması ve bazı parti yöneticilerinin gözaltına alınmasıyla gerilim daha da yükseldi.

Pakistan’daki krizin arka planında, seçilmiş siyasi iktidar ile ülkenin güçlü askerî ve güvenlik kurumları arasındaki uzun süreli gerilim de bulunuyor. Ordu, ülkenin siyasetinde ve güvenlik politikalarında tarihsel olarak etkili bir aktör oldu. Han’ın başbakanlığı döneminde askerî kurumlarla ilişkileri başlangıçta yakın olsa da daha sonra bu ilişkiler bozuldu.

soL’un dört kez sansürlenen X hesabını takip ederek yaygınlaştırabilirsiniz.

soL Haber’i WhatsApp ve Telegram kanallarından takip edin, önemli gelişmeleri kaçırmayın.