Bugünkü yazımıza Nisan 2026’da 17 gün süren Doruk madenci direnişinden bir anekdotla başlayalım. Maden işçisi Özkan Yücel, biber gazıyla fenalaşıp hastaneye kaldırıldığı halde kolunda serum iğnesi, göğsünde EKG elektrotlarıyla hastaneden kaçıp Ankara Kurtuluş parkındaki arkadaşlarının direnişine katılmıştı.

Özkan Yücel’in sözü de şuydu: “Hak verilmez alınır, zafer sokakta kazanılır”. Gerçekten “Direne direne kazanacağız” sloganı, madenci direnişinde tam anlamını buluyordu. Doruk madencileri, bütün haklarını alıncaya kadar direndiler.

Madenci direnişiyle birlikte coşkulu 1 Mayıs’ın gündeme gelmesi düşünülürken güvenlik güçlerinin Taksim’e çıkmak isteyenlere uyguladığı şiddet, gündemi bir ölçüde değiştirdi. AKP iktidarı, böylelikle 1 Mayıs’ta Taksim meselesine odaklanmayı öne çıkarmak istedi.

1 Mayıs, ülke çapında birçok yerde kutlanması açısından olumlu bir izlenim bırakırken kitlesel katılımın zayıf olması, işçi ve memur konfederasyonlarının farklı bölgelerde miting düzenlemesi ve gereken çalışmaların yapılamayıp sınıfın gündemine günün anlam ve taleplerinin sokulmaması, zayıflığın önemli işaretleri olarak sayılabilir.

‘Sarı sendikacılık’

Türk-İş, Hak-İş, Memur-Sen, Kamu-Sen gibi konfederasyonların nicelik yönünden önemli bir ağırlığa sahip olmasına rağmen sınıf mücadelesindeki etkileri son derece sınırlıdır. Bu konfederasyonlar ve bağlı kimi sendikaları için “sarı sendikacılık” tanımı kullanılabilmektedir.

Öncelikle “sarı sendikacılık” tanımının kökenine değinelim. 1899’da Fransa’da greve çıkan işçilerin bu eylemini kırmak ve çalışanları bölmek için işverenin kontrolündeki bir sendika devreye sokulmak istenmiştir.

İşveren yanlısı bu sendikanın binası da sarı renkle boyanmıştır. Grevci işçiler, işverenle işbirliği yapan bu sendikayı “sarı sendika” olarak adlandırmışlardır. Yani, “sarı sendikacılık” işverenle işbirliği yapan, onun güdümünde olan bir sendika olarak tanımlanır.

‘Yandaş sendikacılık’

Günümüzde de sadece işverenle işbirliği yapan değil siyasal iktidarla, hükümetle işbirliği yapan, onun güdümünde olan sendikalar için de zaman zaman böyle tanım kullanılmaktadır.

Yöneticileri açısından Hak-İş ve Memur-Sen’in “AKP yandaşı” bir emek örgütü olduğu ifade edilirken Türk-İş ve Kamu-Sen yönetimlerinin de siyasal iktidarın çizdiği sınırların dışına çıkmayan, hükümetle uyumlu geçinen konfederasyonlar olarak tanımlanması mümkündür.

Başka bir deyişle, bu tür sendikaların yönetimleri için gerçek bir sınıf mücadelesi vermediği, işçiler yönünden demokratik denetimin yeterince sağlanmadığı gerekçesiyle “sendikal bürokrasi” tanımı da kullanılmaktadır.

Öte yandan DİSK ve KESK’in de çok etkin bir sınıf mücadelesi yaptığı söylenemez.

Direnişin öğrettikleri

Bağımsız Maden-İş Sendikası’nın önderlik ettiği direniş, öncelikle ücret alacakları için, yani ekonomik gerekçelerle başladıysa da toplumda siyasal iktidara yönelik öfke, bu direnişin siyasal bir nitelik kazanmasına da neden oldu. Madencilerin sendika başkanı Gökay Çakır, “Tüm emekçiler ve Türkiye için direndiklerini” hatırlattı.

Madencilerin direnişinde toplumsal destek çok önemliydi, direnişin başarıya ulaşmasında da önemli bir faktör oldu. Bağımsız Maden-İş, direniş boyunca kararlı bir tutum sergiledi. İşçiler, polis şiddetiyle karşılaşınca devletin sınıfsal niteliğini, sermayeden yana olan tavrını da daha iyi gözlemlemiş oldular. 

Bağımsız Maden-İş, toplu sözleşme yapmaya yasal anlamda yetkili bir sendika olmamasına rağmen sınıf mücadelesindeki tavrıyla etkili bir sendika olduğunu ortaya koydu. Keza madenci direnişi, sarı sendikacılığa tepki gösteren bir niteliğini de göstermiş oldu.

‘Madenciler kazandı, sıra bizde’

Öte yandan 1 Mayıs gösterilerinde dikkati çeken bir nokta da Gebze’de yaşandı. Gebze’de soğuk ve yağışlı havaya rağmen coşkulu ve kitlesel bir katılım sağlandı, özellikle DİSK Birleşik Metal-İş Sendikası ile Türk-İş üyesi Petrol-İş Sendikası üyeleri ağırlıklıydı.

Kocaeli’ndeki mitingde de işçilerin “Madenciler kazandı, sıra bizde” sloganını atması ilginçti, sınıf mücadelesinin bundan sonraki boyutunu gösteriyordu.

Sarı sendikacılıkla, sendikal bürokrasiyle mücadele giderek daha fazla önem kazanıyor. Özellikle Türk-İş’te bu yönetimlerin değiştirilmesi için mücadele edilmesi gerekli hale geliyor. Yine madenci direnişinin gösterdiği bir ders de mücadelede ısrarlı olmanın gerekliliğidir.

Siyasal mücadelenin gerekliliği

Kapitalist sömürü sistemi, tek veya birkaç sendikanın mücadelesi ya da işkolu düzeyindeki sendikal mücadeleyle değil siyasal hedefle birleşmiş topyekün bir sınıf mücadelesiyle durdurulabilir. Sendikal ve siyasal mücadelenin birlikteliği her zamankinden daha fazla önem kazanıyor.

Somut ve sadeleşmiş taleplerle fabrikalarda başlayıp kent meydanlarına ulaşan ve üretimden gelen gücün kullanılacağı bir mücadeleye ihtiyaç var. Böyle bir mücadelede, merkezi bir odağın bulunması da son derece önemlidir.

Gerek ülkedeki despotik emek rejimine, gerekse gerçek bir sınıf mücadelesini öteleyen sendikal bürokrasiye karşı böyle bir merkezin varlığı, son gelişmeler karşısında ihtiyacını daha fazla hissettiriyor.

Tekil, parçalı ve dağınık direnişlerin daha bütüncül bir mücadeleye dönüşmesi, hem öncü, ilerici sendikal kadroların hem de sosyalist, komünist partilerin önemli görevleri arasında gözüküyor…