Cinnet! 2026

Maraş ve Urfa’daki okul saldırıları sarsıcı olmanın ötesinde korkutucuydu. Bir anda tüm ülke başka okullara da aynı türden saldırı olacak mı sorusunu sordu ve müthiş bir kaygı ve korkuya kapıldı. Bu türden saldırılar daha önce gelişmiş ülkelerde, en başta da ABD’de olduğunda bize ırak, buraya uzak diyerek sanki grotesk bir korku filmini seyreder gibi seyretmiştik. Norveç’te Brevik adayı basıp gençleri katlettiğinde, ABD’de Columbine Lisesi basıldığında bizim başımıza gelmez; bu tıyneti, ruhları bozulmuş batılıların başına gelir, merak etmeyelim diyerek kendimizi sakinleştirmiştik. Bu türden ergen cinnetleri bize yabancıydı, biz aile terbiyesi almış, dindar, değerlerine saygılı gençlere sahip bir toplumduk ya bize bir şey olmazdı. Oldu ama. Şimdi suçluyu arıyoruz.

Babası polis, annesi öğretmenmiş. Babası pek çok silaha sahipmiş, merak edince oğlunu da poligona götürüp atış talimi yaptırmış. Böylece oğlu bilgisayar oyunlarından ve dizilerden gördüğünü birebir tatbik etmeyi öğrenmiş. Sonra bir gün yanına silahları ve şarjörleri alıp kendi okuduğu okula gitmiş ve önüne gelene ateş etmeye başlamış. Ölüler ve yaralılar üstü üste yığılmışlar. Katliamı yapan da ölmüş. O da yaşayanların arasında kalamayacağını biliyormuş galiba. Suçun doğrudan failinin ölmesi bir yana dolaylı failler olarak anne ve baba hemen tutuklanmış. Katliamı yapan çocuk zaten normal değilmiş, tuhaf hareketler yapan bir sosyopatmış. Okulda hiç arkadaşı yokmuş. Balık da baştan kokarmış. Anne ve baba onun tuhaf hallerini görerek onu zorunlu tedaviye sokmak şöyle dursun, tam tersine ondaki karanlık tarafı beslemişler. Onu karanlığa teslim etmişler. Çocuğun içindeki karanlık büyümüş ve en sonunda onu yutmuş. Olan da buymuş. 

Ama kriminolojimiz çok gelişkin maşallah. Gelişkinliğinden herhalde, doğrudan fail ölmüşken, dolaylı failler gözaltına alınmışken bu kadarıyla yetinmemiş. Öyle ya, modern kriminoloji suçu bireysel bir cürümden öte bir şey olarak görür; onun sosyal kökenlerini de araştırır. Ülkemizin gelişmiş kriminolojisi de hemen bir araştırma yapmış ve bu cinnetin toplumsal kökenini bulmuş; şiddet içeren TV dizileri ve şiddet yüklü bilgisayar oyunları. Ha bir de her zaman olduğu gibi sosyal medya. Ah o sosyal medya ah! Var ya ülkedeki tüm toplumsal çürümenin kökleri sosyal medyadan besleniyor. Aslında gül gibi toplumuz, dert edecek hiçbir toplumsal, ekonomik sorunumuz yok, kendi halimize bırakılsak pamuk gibi, şeker gibi bir cemiyetiz. Ama gelin görün ki sosyal medya zehirlemekte bizi.

Pek tabii ki modern ve saygın kriminolojimiz sorunu teşhis etmekle yetinmeyecek kadar modern ve saygın olduğu için hemen çözümü de bulmuş. Efendim toplumumuz dini ve milli değerlerine dönerse bu melanetin kökü temizlenirmiş. Gerçi modern ve saygın kriminologlarımız bu ülkede dini ve milli değerlerimiz için insan öldürüldüğünü ve hatta yakıldığını görmezden gelmiş ama olsun. Dini ve milli değerlerimiz uyumlu, saldırgan olmayan, barışçıl nesiller yaratabilmenin anahtarıymış. Modern ve saygın kriminologlarımız pratik çözüm önerileri de üretmişler bu facia üzerinden: Okul kapılarına polis ya da bekçi, her okula psikolog, sosyal medya kullanımının sınırlandırılması ve kontrol edilmesi. Bu son öneriler sorunu çözemeyecek aslında, çünkü sorunun kökü derinlerde.

Modern ve saygın kriminolojimizi ve en az onun kadar modern ve saygın kriminologlarımızı hak ettikleri yerde bırakalım. İşin aslına gelmeye çalışalım. Bu türden saldırılar giderek yaygınlaşıyorlar. Ergenliğini yaşayan çocukların birer katliamcıya dönüşmeleri bizim topraklarımız için yeni ama dünya için artık o kadar da yeni değil. Doğru, önce gelişmiş kapitalist ülkelerde boy verdi bu felaket. Kapitalizmde mallar ve sermaye artık sınırsız bir şekilde akıyor dünyanın dört bir tarafına. Ama sınırsızca akan sadece onlar değil; bu lanetli toplumsal sistemin tüm toplumsal arazları, felaketleri de akıyor sınırsız bir şekilde.

Fail bir çocuk, tıpkı diğer katliamlarda olduğu gibi. Sorun da tam burada yatıyor. Biyolojik olarak çocuk ve hatta zihinsel gelişim seviyesine bakarsak çocuk, ama aslında yaşı küçük bir yetişkin o. Çünkü artık çocuklar çocukluklarını yaşayamadan yetişkin olmak zorunda kalıyorlar. Çocukluğumuz çalındı, yok edildi. Okulu basan da görünüşte çocuk ama bir yetişkinin psikosomatik patolojisine sahip. Çünkü küçük yaşta yetişkin olmak zorunda kaldı. Ancak zihinsel gelişim düzeyi, kişilik ve moral gelişimi yetişkinlere has kaygıları kaldırabilecek düzeyde değildi. Bu sadece onun sorunu değildi.

Çocukluğun kendine has bir dönem, kendine has bir kişilik yapısı olduğu geç keşfedilen bir olguydu. 19. yüzyılın büyük bir bölümünde çalışanların, yoksulların çocukları bedenleri küçük deliklere girmeye bile uygun olduğu için 5-6 yaşlarında madenlere, fabrikalara sürüldüler. Servet ve güç sahiplerinin çocukları ise ilerde elde edecekleri güce hazırlık mahiyetinde kişiliksizleştirici bir disipliner eğitime tabi tutuldular. Ama ortaya çıkan toplum pek hayırlı bir toplum olmadı. Derken işçi sınıfının mücadelesiyle çocuk emeği kullanımı sınırlandırıldı ve çocukluk tüm toplum için bir kazanca dönüştü. Çocuk dokunulmazlığa kavuştu, kısmen de olsa. Süregiden mücadele bu defa çocukluk haline has korumaların ve garantilerin yasal güvence altına alınmasına yol açtı. Dahası kapitalist devletler çocuğun kamusal bir varlık olarak korunması ve yetiştirilmesinin kamusal bir yükümlülük olduğunu da kabul ettiler. Bu ortamda emekçilerin çocukları bile çocuğa has bir kamusal alanın parçası oldular. Fark edildi ki çocukluğunu gerçek anlamda yaşayamamış bireyler moral ve fiziksel gelişimi sekteye uğratılmış bireylerdi. Yine fark edildi ki toplum çocuklukta kuruluyordu. Çocukluğa el koyduğunuzda toplum yok oluyordu.

Çocuklukta toplumsal gelişim ancak ve ancak oyun ve paylaşımla mümkündü. Oyun çocuğa sevinci ve üzüntüyü diğeriyle paylaşmayı, ödün vermeyi, utanmayı, dayanışmayı, empatiyi ve eşitliği öğretiyordu. Bu nedenle devlet oyun alanları ve oyun alanlarıyla desteklenmiş eğitim kurumları yaratmayı iş edindi kendisine. Çocuklar ve oyunlar rekabetçi değil dayanışmacıydı. Elbette ki oyun düzeneği içinde rekabet vardı ama bu rekabet bireysel yok oluşu, bireysel yıkımı değil sadece ve sadece birlikte sevinmeyi, birlikte üzülmeyi, sorumluluğu ortak bir şekilde yüklenmeyi öğreten bir rekabet idi. Bu sonuncusu çok önemliydi, diğeri rakip bile olsa birlikte olmaktan keyif alınacak bir yoldaştı aslında.

Son 40-50 yıldır çocuklukla toplumun kurduğu ilişki hızla değişti. Şimdi çocukluk sadece üretken ömre zorunlu bir hazırlık dönemi gibi algılanıyor. Bu dönemin mümkün olduğunca kısaltılması zamanın ruhuna uygun (ancak insanlığın kendisine uygun olmayan) bir adım oluyor. Çocuk artık oyun ve paylaşım aracılığıyla kişiliği oturtulacak bir insan adayı değildir, çocuk artık sonrasında daha üretken, daha kazançlı bir varlık olsun diye hazırlanan bir yatırım aracıdır. Ve kuşkusuz artık diğer çocuklar birer rakiptir, birer yoldaş, arkadaş değildirler. Diğerinin rakip olarak kabul edilmesiyle tehdit olarak kabul edilmesi arasındaki mesafe sanıldığından kısadır, fark edemediler.

Böylece çocukluğa giderek el konuldu. Çocuk erken yaşta yaşama hazırlanacak yetişkin çırağına dönüştürüldü. Bazıları gerçekten çırak oldular. Emekçilerin, yoksulların çocukları bilfiil çıraklaştılar. Ne yapacaklardı ki? İçi boşaltılmış ve toplumdaki sınıfsal hiyerarşiyi idame etmeye yarayan eğitim sistemi artık bir kurtuluş vaat etmiyordu. Dahası artık paralıydı. Böylece emekçi çocukları erken yaşta çıraklaştılar, sömürüye, iş kazalarında ölmeye pek çabuk alıştılar. Çıraklaşamayanlar ise boşluğa savruldular. Bir tür hiçleşmeyi erken yaşta deneyimlemeye başladılar. Nahif, çocuksu dimağları olana bitene katlanmalarını sağlayacak korunma mekanizmalarına sahip değildi. Uyuşturucu, zaten bir hükmü kalmamış ve anlamsızlaşmış ailenin boyunduruğundan kaçış, şiddet; zavallı bir yaşamın kapısı aralandı onlar için. Önlerinde yaşayacakları daha uzun bir ömür var tesellisi kâr etmiyordu artık çünkü o ömrün acı, sıkıntı ve bunalım ile yoğrulmuş bir ömür, anlamı kalmamış bir ömür olacağı açıktı. Onlar tesis edilmiş rekabetin daha başında kaybetmişlerdi.

Peki hali vakti yerinde olanların çocukları? Onların dramı daha farklı ancak yukarıda anlatılan dram kadar lanetli idi. Erken yaşta yaşama hazırlık diye disiplin altına alınmaları kaçınılmazdı, üstelik bunu aile de yapmayacaktı. Eğitim kurumları, ardı arkası kesilmeyen sınavlar, eğitim koçları, psikolojik rehberlik ve danışmanlık uzmanları, kariyer uzmanları, spor kulüpleri, dil kursları, piyano, bale, matematik, resim, basketbol, tenis, yüzme kursları, özel öğretmenler, aslında tatil olması gereken hafta sonları sırtlarına asılı kilolarca çanta ile koşuşturdukları envaı türden kurs; tüm bunlar ailenin yerine geçecekti. Aileler de memnundu. İçeride iyi bir okul ya da yurtdışı diye başlayan arayışlara cevap için çocuğun çocukluğunu yaşamadan zapturapt altına alınması gerekiyordu. Boş zamanlarında ise sadece telefon ya da bilgisayara mahkumdular. Bu kadar kursa giden bir nesilden neden yetenekli bir piyanist, iyi bir balerin, iyi bir Çince uzmanı, yetenekli bir yüzücü çıkmadığını sorgulayan var mı? Bu çocuklar işçi çocuklarından daha başka şekilde erken yetişkinleştiler. Kazara kendi akranları ile bir araya gelme şansı elde ettiklerinde ise oyun oynamak yerine bilgisayara ve telefona birlikte bakar oldular. Erken yaşta parayı sermayeyi, serveti, maaşı, ikramiyeyi, terfi etmeyi, atanmayı, CV’yi, portföyü, altını, kriptoyu öğrendiler. Küçük zihinleri sistemin tüm pislikleriyle dolduruldu. Yanındaki rakipti, arkadaş değildi. Yanındaki tehdit idi, yoldaş değildi. Yanındakinin tehdit olarak algılanması ile yok edilmesi gereken unsur olarak algılanması arasındaki mesafe de sanılandan kısadır. Bunu da fark edemediler.

Rekabet insani varoluşa aykırı bir durumdur. Bu sistemin borazanları yüz yıllardır rekabetin iyiyi, yeni olanı, yaratıcı olanı yaratacağını vaaz eder dururlar. Oysa rekabet hızı ve işleyişi koordine edilememiş bir şekilde arttırarak bedene ve topluma zarar verir. Bu toplumda rekabet kazananı ihya etme, kaybedeni ise hiçliğe itme üzerine kurulu olduğundan herkes açısından bir korku ve kaygı kaynağıdır. Çünkü her birey en azından bir kere kaybedecektir. Sürekli olarak bir şeyleri, birilerini, geleceği, statüyü kaybetme korkusu insanı korkuya teslim olmuş, sistemin görünmeyen güçleri karşısında iliklerine kadar titreyen zavallı bir yaratığa dönüştürmektedir. Korku ile şiddet ise karşılıklı olarak birbirlerini beslerler. Yetişkinler uzun yaşam tecrübeleri sayesinde hastalıklı bir şekilde olsa bile, belki ayakta kalacaklardır. Oysa çocuklar, çocukluklarına el konulmuş çocuklar bu baskıya direnebilme gücünden yoksundurlar. Anlamlandıramadıkları bu süreç zaten yeni yeni inkişaf eden benliklerini söküp alacaktır, geriye empatisi olmayan, hissiz, baştan aşağı kaygıya, korkuya ve şiddete dönüşmüş bir beden kalacaktır.

Çocukluk toplumun kurulduğu momenttir, çocukluğu yok ederseniz toplumu da yok edersiniz. Nitekim artık toplum bir ormandır, çocuklukları alınmış çocuklar ise erken yaşta orman yasasını öğrenmekteler, erken yaşlarda yaşam onlar için giderek bir varoluş mücadelesine dönüşmektedir. Moral ve fiziksel olarak hazır olmadıkları bu meydan okuma onları bir yok etme makinesine dönüştürmektedir. Hikaye budur.