Ankara’da Ostim sanayisinde demircilerin, kaynakçıların, dökümcülerin dükkanlarını bir bir geçtikten sonra Metin Yurdanur’un atölyesine varıyoruz. 

Heykel sanatı böyle bir marifet. Demirler, ahşaplar, kalıplar, kaynaklar ve sanatın yaratıcı gücüyle buluşunca sırtınızı sanayide çalışan işçilere vermek zorunda kalıyorsunuz. 

Metin Yurdanur da öyle yapmış. 

Metin Yurdanur’un biraz okul, biraz sergi, belli açılardan müzeye benzeyen çalışma alanı aslında her anlamıyla atölye kelimesinin hakkını veriyor. Metin Yurdanur ile Küba Cumhuriyeti Ankara Büyükelçiliği İkinci Misyon Şefi Oscar Redondo Ramos ve Küba Cumhuriyeti Ankara Büyükelçiliği Temsilcisi Yorliet Díaz’ın Ankara’da demli ve taze bir çay eşliğinde gerçekleştirdikleri keyifli sohbete konuk oluyoruz. Bir yanda Küba’da Mustafa Kemal, diğer yanda Ankara’da Jose Marti heykellerinin ortak öyküsüne diğer yandan Küba’nın Türkiye’deki efsanevi büyükelçilerinden Abascal’ın öyküleri ve daha nicesi Yurdanur’un atölyesinde sohbetin konusu oldu.

Dünya gözüyle görülen düş

Mustafa Kemal Atatürk’ün emperyalistlere karşı verdiği mücadele, işgalcileri ve saltanat heveslilerini karşısına alıp yürüdüğü yol, aydınlanmanın tohumlarını ektiği koca bozkır, birçok coğrafyada ilham kaynağı oldu. 

Küba ve Latin halkları için Jose Marti de öyle. 

Mustafa Kemal’in Küba’nın başkenti Havana’daki heykeli iki ülke arasındaki ilişkilerin sembollerinden biri. Bir diğeri de Ankara’da Çankaya’daki Jose Marti parkındaki Jose Marti heykeli. Her ikisinin de heykeltıraşı Metin Yurdanur. 

Metin Yurdanur çayları kendi dolduruyor misafirlerine. Türkiye Halk Temsilcileri Meclisi’nin yürütme kurulundan Prof. Dr. Erhan Nalçacı ve Küba ile Dayanışma Sergisinden Sergi Seçici Kurulu ve THTM Görsel Sanatlar İnisiyatifi Üyesi Prof. Dr. Belgin Akın, José Martí Küba Dostluk Derneği Genel Sekreteri Aslıhan Ilgaz  ile birlikte genç sanatçılar ve Küba Büyükelçiliği Konsolosu Oscar Redondo Ramos sohbetin içindeler. 

Yurdanur, Kübalı misafiri Ramos’un çayını doldururken Küba’daki Atatürk heykelinin ve Ankara’daki Jose Marti heykelinin yapım süreçlerini ve öyküsünü anlatırken diğer yandan da o dönem Türkiye’de Küba Büyükelçisi olan Ernesto Abascal dönemindeki Kübalı temsilciler ile olan dostluğundan söz ediyordu. Küba Büyükelçiliği Birinci Sekreteri Alejandro Simancas Marin ile olan hatıralarından bahseden Yurdanur, Romos ve Díaz’ın ziyaretiyle o günleri anımsadığını söylüyor.

“Böyle sizler gibi gelirdi o zaman Kübalı dostlarımız da” diyerek sözlerine devam ediyor Yurdanur. Bunu her seferinde Kuba diyerek ifade ediyor Yurdanur Kübalılar gibi, u harfini bastıra bastıra söyleyerek. “Abascal tabi doğrudan Küba devrimini yaşamış, içinde yer almış, Fidel ile birlikte mücadele vermiş biri olması hasebiyle hep hafızalarda farklı bir yerde durur benim için” diyerek ekliyor. “Onun dönemindeki elçilik görevlileri misafirim olmuştu. Çok mütevazı, çok birikimli ve kıymetli kişilerdi. Ailesiyle atölyeme misafir olur, bazen çay içer bazen yemek yerdik burada. Bu atölye Kübalı dostlarımız için hep bir ev olmuştur” diyor. 

Oscar Redondo Ramos ile başladıkları Türkiye’de çağdaş sanatın tarihi, Anadolu’daki arkeolojik verilerin sanattaki izdüşümü ve cumhuriyetle birlikte başlayan modern heykel ve resim sanatının akademideki yerinin ardından sohbet ederken Yurdanur, çaylar tükeniyor hızlıca. Sohbetin koyu kısmında Yurdanur’un misafirlerinden genç sanatçılar alıyor çay servisi işini. Sohbetin bir yerinde Jose Marti ve Mustafa Kemal’in dünya halklarına ilham olan bağımsızlık mücadelesi ve bunda yarattıkları ilham söz konusu oluyor. 

Jose Marti’nin dizeleriyle geliyor akla:

“Açık gözle düş görüyorum, gece ve gündüz düş görüyorum, kah bir okyanus var karşımda, sonsuz ve isyancı.”

Yaş alanlar ne işe yarar?

Metin Yurdanur Türkiye’de çok önemli eserlere imza atan, aynı zamanda her zaman emekçi halkının yanında duran, aydınlıktan ve cumhuriyetten yana sanatçılarımzıdan. Kendisini Konur Sokak ile Yüksel kesişimindeki İnsan Hakları Anıtından Sıhhiye’deki Eller heykeline kadar birçok eserle tanıyoruz. 

Bazen kendisi de karıştırıyor hangi eserinin nerede olduğunu. 

Oscar, Ankara’daki bir parktaki heykelin Yurdanur’a ait olup olmadığını sorarken Yurdanur ısrarla böyle bir heykel yapmadığını söylüyor. En son konsolos fotoğrafı gösterdiğinde heykeli kendi yaptığını ancak parkın adını unuttuğunu ifade ederek gülümsüyor. 

Türkiye’nin ilk açık hava heykel müzesinin de mimarlarından Metin Yurdanur. Memleketi olan Eskişehir’in Sivrihisar ilçesindeki tarihi Surp Yerrortutyan Kilisesi’nin bahçesindeki Yurdanur’a ait olan heykeller aynı zamanda sanatseverlerin sıkça ziyaret ettiği yerler arasında. Ziyaretçilerinin sayısı milyonları bulan bu müze pek çok açıdan önem arz ediyor. Konu tek başına sanat, estetik ve temsillerin ötesinde bir yerde.

Dört bir yanımızda savaşların olduğu ve Ortadoğu’daki bu savaşların çoğu örnekte heykelleri hedef aldığı ve tarihe mal olmuş heykellerin tarihe karıştığı örnekler hatırlanınca Yurdanur’un Havana’daki Atatürk heykeline nakşettiği “Yurtta sulh cihanda sulh” sözü geliyor akla. 

Ve ekliyor Yurdanur, “Barıştan yanayız ama emperyalizme karşı gerekirse Küba halkı için savaşmalı insanlık.” 

Bu sözleri büyük bir vakarla dinliyor Oscar. Bir yandan heykellere diğer yandan Yurdanur’un kararlı ve cesur sözlerine bakıyor. Bu heykellerin, bu sözlerin sahibinden doğuyor olması şaşırtmıyor Oscar’ı. 

Oscar, “Küba halkı barıştan yana, sonuna kadar” diyerek sözü alıyor. “Ama söz konusu Küba’yı savunmaksa Küba halkının hiçbir şeyden ve kimseden korkusu yok” diye ekliyor. 

Sanatçı Yurdanur genç sanatçı adaylarına dönüyor, “Şimdi siz bu ihtiyar ne diyor böyle diye düşünüyorsunuzdur değil mi?” diyerek gülümsüyor. Avucunda tuttuğu bardağı masaya bırakırken devam ediyor sözlerine:

“Vaktiyle Japonya’da 2011 yılındaki 9 şiddetindeki depremden sonra nükleer santralde sızıntı olmuştu. Oraya müdahele etmeye giden genç mühendisleri ihtiyar Japonlar durdurdu ve yaşlarının cesaretiyle ve ömrünün sonlarında olduklarının bilinciyle onlar müdahale etti bazı örneklerde nükleer sızıntıya. Yaşlılar biraz böyledir. Yani iş memleketi savunmaya gelince yaşlılar bazen gençlerden de önce koşabilir cepheye.” 

Anlattığı öyküyü genç sanatçılar “yaşlılar” olarak değil de “yaş alanlar” diye dinliyor. Memleketi savunmak her zaman insanlığın gençliği çünkü. 

Küba ise o yüzden hep genç.

Küba’yı yenemeyecekler

Oscar, ABD’nin Küba’ya dönük ablukası ve saldırıları karşısında Türkiye’de halkın elçiliği ziyaretini ve dayanışmasını anlatırken duygularını da aktarıyor. Yurdanur ise Oscar’ı sanatçıların dayanışmasını hatırlatarak tamamlıyor. 

Yurdanur, “Küba’yı yenemeyecekler, Küba halkı yalnız değil” diyor ve ekliyor:  

“Devrimci sanatçılar destek veriyor bu direnişe. Vietnam’da, Kongo’da, Angola’da olduğu gibi Küba’da da yine sanatçılar Küba halkıyla beraber”.

Sanatın tarihine gelince konu, Küba Büyükelçiliği Konsolosu Oscar Redondo Ramos da heyecanla giriyor söze. Küba tarihi ve Türkiye tarihindeki eski eserlere ve antik dönemlerdeki üretimlere, Anadolu Medeniyetleri Müzesine ve daha pek çok isme geliyor sohbetin konusu. 

Yurdanur ciddi ortamı, “Hocam bu kovboyların 200 yıllık geçmişi var oysa bizlerin binlerce yıllık mazisi var” diyerek gülümseyerek dağıtıyor. Yankiler için kovboy benzetmesine Oscar da tebessümle eşlik ediyor. 

Yurdanur sözü 1961 yılındaki Domuzlar Körfezi çıkarmasına getiriyor. 

“Amerikan emperyalizmi 1961 yılında Domuzlar Körfezi çıkarmasında nasıl dayak yediyse, şimdi de o dayağa hazır olsun” diyerek sohbetini sürdürüyor. “Evet savaşa karşıyız ama gerekirse savaşı engellemek için savaşa da hazır olmalı sanatçılar” diyor. 

Oscar Ramos, Yurdanur’a bu çalışmalarını Küba’da bir güzel sanatlar okulu öğrencileriyle buluşturmak üzere Küba’ya davet ediyor. 

Yurdanur bunu memnuniyetle karşılarken birlikte Küba’dan önce ilk buluşmayı Ankara’da 27 Nisan Pazartesi saat 18’de açılacak olan THTM Görsel Sanatlar İnisiyatifi ve JMKDD’nin organize ettiği Küba ile Dayanışma Sergisine planlıyorlar.

Defalarca dolan çay bardaklarının ardından, Küba ve Türkiye arasındaki emekçilerin, aydınların, sanatçıların dayanışmasının daha da büyümesi için yeni fikirlere filizleniyor sohbet. Metin Yurdanur, eski Büyükelçi Ernesto Abascal ile başlayan dostluklarının bugün Küba halkı ile devam ettiğini ve misafiri Oscar ile o günleri tekrar hatırladığını ifade ediyor. 

“Birlikte sofralar kurup birlikte sohbet ederdik, bakıyorum da 15 yıl olmuş zaman çok garip” diyerek hislerini paylaşıyor. “Şimdi sizleri burada görünce böyle o yıllara gittim” diyor.

 Dostlarını atölyenin kapısına kadar uğurlayan Metin Yurdanur, Oscar’ı ve THTM’den misafirlerini uğurlarken bekleyip tekrar ediyor bir kez daha:

“Küba’yı yenemeyecekler!”