Rusya’nın iki ayrı kentinde ağustos ayında Josef Stalin’in kamusal alandaki görünürlüğünü artıran iki gelişme yaşandı.

Oryol kentinde 4 Ağustos’ta açılışı yapılan “Zafer Kazananlar Bulvarı”nda Stalin’in büstüne de yer verildi. Ayın son günlerinde ise Volgograd’da 1961 yılında Nikita Kruşçev dönemindeki destalinizasyon sürecinde kaldırılan Stalin kabartması, yaklaşık 65 yıl sonra bir üniversite binasının cephesindeki eski yerine döndü.

Her iki gelişme de Sovyet geçmişine ve özellikle İkinci Dünya Savaşı yıllarına ait simgelerin Rusya’da yeniden kamusal alanda görünür hale gelmesine ilişkin son yıllardaki örneklere eklendi.

Oryol’da Stalin, Sovyet komutanlarıyla aynı sırada

Oryol’daki Zafer Parkı’nda 4 Ağustos’ta açılan “Zafer Kazananlar Bulvarı”, kentin Nazi işgalinden kurtarılmasının 83. yıldönümü etkinlikleri kapsamında oluşturuldu.

Bulvara, 1943’te gerçekleştirilen Oryol Stratejik Taarruz Harekâtı’nın planlanması ve yürütülmesinde rol oynayan altı Sovyet komutan ve yöneticinin büstü yerleştirildi.

Stalin’in yanı sıra Georgiy Jukov, Aleksandr Vasilevski, Konstantin Rokossovski, Markian Popov ve Vasiliy Sokolovski’nin büstlerinin bulunduğu bulvarın açılışına Oryol Bölgesi Valisi Andrey Klıçkov ve Rusya Federasyonu Komünist Partisi (KPRF) lideri Gennadiy Zyuganov da katıldı.

Oryol bölgesindeki yerel yayınlarda Stalin’in bulvardaki yeri, Yüksek Başkomutan olarak 1943’teki Kutuzov Harekâtı planını onaylaması ve Yüksek Komutanlık Karargâhı’nın çalışmalarını yönetmesiyle gerekçelendirildi.

Yerel basına göre Oryol’daki komünistler Stalin’e ait bir anıtın kent merkezine yerleştirilmesi için yaklaşık on yıldır girişimde bulunuyordu. Sonunda büstün Zafer Parkı’ndaki yeni bulvara yerleştirilmesi konusunda uzlaşmaya varıldı.

1961’de kaldırılmıştı, 65 yıl sonra geri döndü

Ayın ikinci dikkat çekici gelişmesi ise eski adı Stalingrad olan Volgograd’da yaşandı.

Bugün Volgograd Devlet Tıp Üniversitesi’nin ana binası olarak kullanılan yapı, Sovyet döneminde Yüksek Parti Okulu olarak inşa edilmişti.

Binanın özgün cephesinde Karl Marx, Friedrich Engels, Vladimir Lenin ve Josef Stalin’in profillerini taşıyan dört kabartma bulunuyordu. Stalin’e ait kabartma ise Kruşçev döneminde yürütülen destalinizasyon kampanyası kapsamında 1961’de söküldü.

Aradan 65 yıl geçtikten sonra Stalin’in profili 28 Ağustos’ta yeniden aynı cepheye yerleştirildi. Marx, Engels ve Lenin’in yanındaki boşluk böylece yeniden özgün mimari kompozisyonun parçası haline geldi.

Kabartmanın yeniden yerleştirilmesi, binada yürütülen kapsamlı restorasyon kapsamında gerçekleşti. Yapının mimari mirasının korunması için çalışan restorasyon ekibi, Stalin profilinin de binanın özgün tasarımının bir unsuru olduğunu belirtti.

Yapının tasarımcıları Vasiliy Simbirtsev ve Yefim Levitan, savaş sonrasında büyük ölçüde yeniden inşa edilen Stalingrad’ın mimari görünümünü şekillendiren isimler arasındaydı.

Restorasyon projesinin bilimsel yöneticisi Sergey Sena da Stalin kabartmasının geri getirilmesini tarihi bir yapının özgün mimari bütünlüğünün yeniden oluşturulması kapsamında değerlendirdi.

Destalinizasyonun kaldırdığı simgeler geri geliyor

Oryol ve Volgograd’daki gelişmeler birbirinden farklı nitelikte.

Oryol’da sıfırdan yeni bir Stalin büstü yapılırken, Volgograd’daki işlem Sovyet döneminden kalma bir mimari unsurun restorasyonu niteliği taşıyor.

Ancak ikisinin ortak noktası, Kruşçev döneminde kamusal alandan büyük ölçüde çıkarılan Stalin imgesinin Rusya’da yeniden görünür hale gelmesi.

1953’teki vefatının ardından başlayan ve özellikle Sovyetler Birliği Komünist Partisi’nin 1956’daki 20. Kongresi sonrasında hızlanan destalinizasyon sürecinde Stalin’in heykelleri kaldırılmış, adı verilen çok sayıda cadde ve yerleşimin ismi değiştirilmiş, portreleri kamu binalarından indirilmişti.

En sembolik değişikliklerden biri de bugünkü Volgograd’ın adında yaşanmıştı. İkinci Dünya Savaşı’nın en kritik cephelerinden birine sahne olan Stalingrad’ın adı 1961’de Volgograd olarak değiştirildi.

Son yıllardaysa özellikle Büyük Anayurt Savaşı anmalarında Stalin’in rolünün daha görünür biçimde anıldığı örneklerin sayısı artıyor.

Oryol’da büstün, doğrudan kentin Nazi işgalinden kurtuluşunda rol oynayan Sovyet komutanlarının arasında konumlandırılması da bu açıdan dikkat çekiyor.

Volgograd’daki gelişme ise destalinizasyon döneminde fiziksel olarak kaldırılmış bir Stalin tasvirinin tam 65 yıl sonra aynı noktaya dönmesi bakımından daha sembolik bir anlam taşıyor.

soL Haber’i WhatsApp ve Telegram kanallarından takip edin, önemli gelişmeleri kaçırmayın.