Küba’da planlama ve piyasanın geleceği tartışılıyor

Küba’da ekonomik dönüşüm ve reform süreçlerinin ele alındığı Hesabı Denkleştirmek (Cuadrando la Caja) programı, ülkenin geleceği açısından kritik bir başlığı tartışmaya açtı: “Küba Sosyalizminde Piyasa: Planlamaya Elveda mı?” başlığını taşıyan bu haftaki programda, Küba ekonomisinin temelini oluşturan toplumsal ve kamusal planlama ile son yıllarda genişleyen piyasa mekanizmalarının nasıl bir arada kullanılabileceği ele alındı.

Bilim Doktoru Marxlenin Pérez Valdés’in yönettiği programa Havana Üniversitesi İktisat Fakültesi öğretim üyesi ve Küba Ekonomistler ve İktisatçılar Derneği (ANEC) Birinci Başkan Yardımcısı Dr. Ayuban Gutiérrez Quintanilla ile Licenciado Adriano García Hernández ve Master Rafael Montejo Véliz katıldı.

Tartışmada, Küba ekonomisinin mevcut kriz koşullarında karşı karşıya bulunduğu sorunlar; tedarik zincirlerindeki kırılmalar, kaynak yetersizlikleri, verimlilik sorunları ve ekonominin farklı kesimleri arasındaki ilişkiler üzerinden değerlendirildi.

Son yıllarda gayriresmî piyasaların yanı sıra küçük ve orta ölçekli özel işletmelerin (MiPyMEs) ve diğer ekonomik aktörlerin ağırlığının artmasıyla birlikte, piyasa mekanizmalarının sosyalist ekonominin planlama yapısıyla nasıl ilişkilendirileceği daha önemli bir tartışma haline geldi.

Programın merkezindeki soru, piyasa mekanizmalarının ve fiyat oluşumunda daha fazla esnekliğin kullanılmasının planlamadan vazgeçmek anlamına gelip gelmediğiydi. Tartışmada, söz konusu araçların Küba ekonomisini kapitalist bir dönüşüme sürükleyen zorunlu bir aşama olarak değil, mevcut koşullarda üretimi, dolaşımı ve ekonomik faaliyeti sürdürebilmek için başvurulan araçlar olarak değerlendirilmesi gerektiği vurgulandı.

Bununla birlikte piyasa mekanizmalarının genişlemesinin gelir eşitsizliği, toplumsal adalet ve devletin temel kamusal hizmetleri güvence altına alma kapasitesi açısından yaratabileceği sonuçlar da ele alındı. Küba’daki tartışmanın temel sorusu böylece piyasanın var olup olmamasından çok, piyasa araçlarının sosyalist planlama ve toplumsal ihtiyaçlarla hangi sınırlar ve mekanizmalar içinde ilişkilendirileceği noktasında yoğunlaşıyor.

Elektrik kesintileri telekomünikasyonu etkiliyor 

Küba Telekomünikasyon Şirketi (ETECSA), Pazartesi sabahından bu yana çeşitli sistem ve teknolojik ekipmanların elektrik kesintileri nedeniyle devre dışı kaldığını açıkladı.

Şirketin sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamaya göre kesintiler, Nauta üzerinden internete erişim, Transfermóvil aracılığıyla elektronik ödemeler ve ilgili hizmetlerin yönetiminde aksamalara yol açtı.
ETECSA, diğer kurumlar tarafından sunulan bazı hizmetlerde de aksamalar yaşanabileceğini, buna karşın mobil veri üzerinden internet erişiminin sürdüğünü bildirdi. Şirket uzmanlarının etkilenen hizmetleri yeniden devreye almak için alternatifler üzerinde çalıştığı belirtildi.

Ağır enerji krizi ve elektrik kesintileri hane halkının yanı sıra telekomünikasyon başta olmak üzere ekonominin ve kamusal hizmetlerin tamamını doğrudan etkilemeye devam ediyor. Ablukanın uzun vadede teknoloji, ekipman, yedek parça ve finansmana erişimi güçleştirmesi, bu altyapının yenilenmesi ve sürdürülebilirliğini daha da zorlaştırıyor.

Küba ve ABD’nin iletişim kanalları açık ancak müzakere yok

Küba ile ABD arasında çeşitli iletişim kanalları sürüyor, ancak resmi bir müzakere süreci bulunmuyor. Küba’nın Washington’daki büyükelçiliğinin geçici maslahatgüzarı Lianys Torres Rivera, Reuters’e yaptığı açıklamada, Havana ile Washington arasında diplomatik temasların sürdüğünü ancak bunların resmi müzakere anlamına gelmediğini belirtti.

Torres Rivera, Küba’nın “saygılı” bir diyaloğa açık olduğunu, ancak Trump yönetiminin tehditleri karşısında saf olmadığını ve olası bir ABD askeri müdahalesine karşı hazırlıklarını güçlendirdiğini söyledi. Son temasların diplomatik görüşmelerin yanı sıra telefon görüşmeleri ve WhatsApp mesajlarını da içerdiğini belirten Torres Rivera, buna karşın müzakere gündeminin belirlenmesi ya da resmi görüşmelerin yeniden başlatılması yönünde bir ilerleme olmadığını ifade etti.

Bu açıklama, Trump’ın geçen ay Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nda Dışişleri Bakanı Marco Rubio’nun Havana ile “müzakerelerin ortasında” olduğunu söylemesinin ardından geldi. Trump aynı konuşmada Küba’yı “başarısız bir devlet” olarak nitelemiş ve mevcut hükümetin düşeceğini öne sürmüştü. Küba heyeti bu sözleri protesto ederek salondan ayrılmıştı.

Torres Rivera, Küba açısından temel kırmızı çizginin ülkenin siyasal sisteminin değiştirilmesi yönündeki herhangi bir girişimi kabul etmemek olduğunu söyledi. Trump’ın Kübalı yöneticilerin görevden ayrılması yönündeki taleplerinin ise doğrudan Küba’nın egemenliğine yönelik bir müdahale olarak değerlendirildiğini belirtti.

Barbados saldırısının kurbanlarını anıldı

Küba’da 6 Ekim, Devlet Terörizminin Kurbanları Günü olarak anılıyor. PCC Merkez Komitesi Birinci Sekreteri ve Küba Cumhurbaşkanı Miguel Díaz-Canel Bermúdez, 1976 yılında 73 kişinin yaşamını yitirdiği Barbados saldırısında hayatını kaybedenlerin anıldığı törene katıldı.

6 Ekim 1976’da Küba Havayollarına ait bir yolcu uçağı, Barbados’un başkenti Bridgetown’dan kalkışından kısa süre sonra iki bombanın patlamasıyla havada imha edilmişti. Saldırıda 57 Kübalı, 11 Guyanalı ve beş Kuzey Koreli olmak üzere uçaktaki 73 kişi yaşamını yitirmişti.

Mürettebat üyelerinden birinin torunu Yadelis Valencia törende yaptığı konuşmada, uçakta bulunanların her birinin adının ve hikâyesinin Küba’nın ulusal hafızasında yaşadığını belirterek, kurbanların adalet ve gerçeğin savunulması açısından taşıdığı öneme dikkat çekti.

Barbados saldırısı, ülkeye yönelik uzun yıllara yayılan terör eylemlerinin en ağırlarından biri olarak kabul ediliyor. Küba, ABD tarafından organize edildiğini ve finanse edildiği belirlenen saldırılar nedeniyle altmış yılı aşkın dönemde, 3.478 Kübalının yaşamını yitirdiğini, 2.099 kişinin ise yaralandığını belirtiyor.

Bu nedenle 6 Ekim, Küba’da “Devlet Terörizminin Kurbanları Günü” olarak halkın egemenliğinin savunulduğu bir gün olarak anılıyor.

İtalyan kuruluş Nexus, Küba ile dayanışmayı sürdürüyor

Avrupa ve İtalyan milletvekillerinin yanı sıra Avrupa’daki sivil toplum temsilcilerinin katıldığı “Küba’ya Giden Yol” dayanışma projesi ile “Yaşam İçin Enerji: Küba’da Işığı Açalım” konvoyunun üyeleri, Havana ziyaretleri sırasında ABD’nin Küba’ya yönelik “azami baskı” politikasını kınadı.

İtalyan sivil toplum kuruluşu Nexus’un temsilcisi Barbera, Prensa Latina’ya yaptığı açıklamada kuruluşun temel amaçlarından birinin, ABD hükümetinin Küba’ya altmış yılı aşkın süredir uyguladığı ablukayı aşmaya katkıda bulunmak olduğunu belirtti. Ziyaretin amaçlarından birinin Küba’daki mevcut koşulları yerinde görmek olduğunu belirten Barbera, bu deneyimin İtalyan işçiler ve sendika yöneticileri için bir eğitim projesine dönüştürülmesinin planlandığını söyledi. 

Kampanya bugüne kadar Küba’da çok sayıda kişinin, kültür, eğitim ve sağlık kurumlarının güneş enerjisi sistemlerden yararlanmasına katkıda bulundu. ABD ablukasının Küba’nın uluslararası finansmana, teknolojiye, ekipmana ve çeşitli temel girdilere erişimini sınırlandırdığı koşullarda, bu tür dayanışma girişimleri maddi desteğin ötesinde ablukanın yaratmaya çalıştığı uluslararası yalıtılmışlığı aşmak için alternatif dayanışma kanalları oluşturuyor.

Küba’da elektrik üretiminde son durum

Küba’da elektrik sistemi dün de yüksek kapasite açığıyla karşı karşıya kaldı. Üretim yetersizliği nedeniyle oluşan en yüksek etki, saat 19.50’de 1.798 MW olarak kaydedildi.

Ülke genelindeki 54 güneş enerjisi parkı ise gün boyunca toplam 737 MW üretim sağladı; güneş enerjisinin saatlik ortalama katkısı ise 4.742 MWh oldu.

Dün Küba’da ne kadar elektrik açığı yaşandı?